Isteʼmolchini qanday laqillatish mumkin
Oʻzbekistonda shisha va bankalar uchun majburiy depozit joriy etilmoqchi
Isteʼmolchini qanday aldash mumkin
Oʻzbekistonda plastik va shisha idishlar, shuningdek, ichimliklardan boʻshagan alyuminiy bankalar uchun majburiy depozit tizimini joriy etish taklif qilindi. Bu haqda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi majlisida Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi raisi oʻrinbosari Iskandar Qutbiddinov «Chiqindilar toʻgʻrisida»gi qonunning yangi tahriri loyihasini taqdim etayotib maʼlum qildi.
Uning soʻzlariga koʻra, amaldagi tizim oʻrov-idishlarni alohida yigʻish uchun yetarli iqtisodiy ragʻbat bermaydi. «Plastik va shisha idishlar, shuningdek, ichimliklardan boʻshagan alyuminiy bankalar uchun majburiy depozit tizimini joriy etish zarur. Ixtiyoriy tartib amaliyotda joriy etilmagan, bunday chiqindilarni qayta ishlash darajasi esa pastligicha qolmoqda — bor-yogʻi 6,2%», — dedi u.
### Depozit tizimi qanday ishlaydi
Depozit tizimi shuni nazarda tutadiki, mahsulot narxiga idish uchun zalog (garov) summasi kiritiladi va xaridor boʻsh idishni maxsus qabul qilish punktiga topshirgandan soʻng ushbu summani qaytarib olishi mumkin. Masalan, Baʼzi Yevropa mamlakatlarida plastik va shisha idishlarni doʻkonlarda yoki ularning yonida oʻrnatilgan avtomatlar orqali topshirish va xarid qilishda toʻlangan summani qaytarib olish mumkin. Shu tarzda yigʻilgan idishlar qayta ishlashga yuboriladi.
Qutbiddinovning soʻzlariga koʻra, bu chiqindilarni alohida yigʻishni ragʻbatlantirish, qayta ishlash uchun xomashyo hajmini oshirish va atrof-muhit ifloslanishini kamaytirish imkonini beradi. «Ishlab chiqaruvchilar va savdo tashkilotlariga tegishli infratuzilmani yaratish uchun bosqichma-bosqich oʻtish davri berilishi kerak», — deb taʼkidladi u.
Majlisda depozit miqdori qancha boʻlishi, tizim operatori kim boʻlishi, idishlarni qayerda topshirish mumkinligi va yangi qoidalar qachon kuchga kirishi mumkinligiga aniqlik kiritilmadi.
Shuningdek, deputatlar tomonidan birinchi oʻqishda maʼqullangan qonun loyihasida majburiy depozit tizimi qaysi koʻrinishda mustahkamlangani hozircha noaniq.
### Oʻzbekistonda ishlatilgan idishlarni topshirganlik uchun allaqachon haq toʻlanmoqda
Sentyabr oyida Chiqindilarni boshqarish va tsirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi Norvegiyaning TOMRA kompaniyasi bilan birgalikda ishlatilgan idishlarni maxsus avtomatlar — fandomatlar orqali qabul qilish boʻyicha pilot loyihani ishga tushirdi.
23 sentyabr kuni dastlabki qurilmalar Toshkentda va Surxondaryo viloyatida ishlay boshladi. Poytaxtda fandomatlardan biri Chilonzor tumani, Bunyodkor koʻchasi, 7A-uyda joylashgan Ekologiya milliy qoʻmitasi binosi oldida oʻrnatildi.
Avtomatlar plastik va shisha idishlarni, shuningdek, alyuminiy bankalarni qabul qiladi. Idishning har bir birligi uchun 150 soʻm miqdorida mukofot puli koʻzda tutilgan boʻlib, uni Click toʻlov tizimi orqali elektron hamyonga olish yoki xayriya ishlariga yoʻnaltirish mumkin. Agar pilot loyiha samaradorligini tasdiqlasa, fandomatlarni Toshkent va boshqa hududlardagi odamlar gavjum joylarda bosqichma-bosqich oʻrnatish rejalashtirilmoqda.
Biroq, amaldagi mexanizm taklif etilayotgan depozit tizimidan farq qiladi: hozirda aholi ichimlikni xarid qilishda zalog toʻlamasdan, ishlatilgan idishni topshirganlik uchun mukofot puli olmoqda. Kelajakdagi depozit miqdori hozircha eʼlon qilinmagan.