Ish izlovchilar yoki ish beruvchilarning sunʼiy intellektdan foydalanishi toʻgʻrimi?
Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, bitiruvchilar ishga joylashish uchun topshiriladigan arizalarda oʻzi haqida yolgʻon maʼlumot berish maqsadida sunʼiy intellektdan tobora koʻproq foydalanmoqdalar. Ammo baʼzilarning taʼkidlashicha, ularning tengdoshlarida boshqa chora yoʻq.
Ish izlovchilar yoki ish beruvchilarning sunʼiy intellektdan (SI) foydalanishi maqbulmi?
Ishga kirish uchun topshiriladigan arizada SIdan foydalanish ishga qabul qilinish imkoniyatingizga putur yetkazishi mumkinmi?
Tarjimai hol (CV) yoki kuzatuv xatini yozishda yordam olish uchun SIga murojaat qilarmidingiz? Ishga kirishdagi onlayn baholash yoki videosuhbat paytida-chi?
Bittiruvchilar, tashqi mutaxassislar va rekruterlarning taʼkidlashicha, tobora koʻproq odamlar ishga joylashish uchun ariza topshirishda ushbu texnologiyadan foydalanmoqda va koʻpchilik ish beruvchilar bunga muayyan chegaralar doirasida ijobiy qarashmoqda.
Broq nima maqbul-u, nima noaxloqiy yoki hatto gʻirromlik hisoblanishi oʻrtasidagi chegara qayerda?
Meydstonlik 22 yoshli Tom oʻtgan yili geografiya yoʻnalishini bitirgan va oʻtgan oyda restorana menedjeri lavozimiga ishga kirgunga qadar 200 dan ortiq joyga ariza topshirganini aytadi.
U bu jarayonni "toliqtiradigan" va "hafsalani pishiradigan" deb taʼriflaydi, ish beruvchilar koʻpincha hatto javob ham qaytarmaganini va SIning yordamisiz buning uddasidan chiqa olmasligini aytadi.
"Ish beruvchilar sizning arizaga bor imkoniyatingizni sarflashingizni xohlaydi, lekin kuniga 10 dan 20 gacha ishga ariza topshirayotgan boʻlsam, reallikda buning iloji yoʻq."
Tom kompaniyalarning ayrimlari nomzodlarni saralash uchun SIdan foydalana turib, nomzodlarga undan foydalanmaslikni aytishini "ikkiyuzlamachilik" deb hisoblaydi.
Tom ushbu texnologiyadan baholash yoki suhbatda hech qachon foydalanmaganini aytsa-da, undan kuzatuv xatlari va CV tayyorlashda hamda tanlov jarayonining dastlabki saralash bosqichi eʼtibor qaratadigan toʻgʻri "kalit soʻzlarni" topishda foydalangan.
U shuningdek, baʼzi kompaniyalar nomzodlarni saralash uchun SIdan foydalana turib, nomzodlardan undan foydalanmaslikni soʻrashini "ikkiyuzlamachilik" deb hisoblaydi.
"Mana shu yerda vaziyat xavfli arqonda yurishga oʻxshab qoladi. SIdan haddan tashqari koʻp foydalana olmaysiz, aks holda insonga oʻxshamay qolasiz. Lekin SI kabi yozmasangiz, SI saralashidan oʻta olmay qolishingiz mumkin."
Shu yozda Talaba-ish beruvchilar instituti (ISE) Buyuk Britaniyaning 155 ta eng yirik bitiruvchilarni ish bilan taʼminlovchi ish beruvchilari oʻrtasida soʻrov oʻtkazdi va ular rekruting jarayonida nomzodlarning "muayyan bosqichlarda" SIdan foydalanishiga "koʻproq xarixoh" boʻlib borayotganini aniqladi.
Soha uyushmasining bildirishicha, eng keng qabul qilingan holat kuzatuv xatlari yoki CV yozish, undan keyin esa onlayn ariza savollariga javob berish boʻlgan.
Shu bilan birga, soʻrovnoma ish beruvchilarning qariyb 92 foizi ishga tanlov jarayonida SI bilan bogʻliq "nojoʻya xatti-harakatlar"ga duch kelganini yoki gumon qilganini koʻrsatdi, bu koʻrsatkich oʻtgan yili 85 foizni tashkil etgan edi. Eng koʻp uchraydigan misollar — onlayn videosuhbatlar paytida SIdan real vaqt rejimidagi yordamchi sifatida foydalanish yoki onlayn baholashlarni topshirish boʻlgan.
Bundan tashqari, texnologiya nomzodlarga bir vaqtning oʻzida koʻplab arizalarni topshirishga yordam bermoqda, sohada bu amaliyot "soch va duo qil" (spray and pray) sifatida poznati. ISE ijrochi hamdirektori Stiven Ishervudning aytishicha, bu allaqachon raqobatbardosh boʻlgan bitiruvchilarni ishga qabul qilish bozorida "talabalar oʻrtasidagi raqobat va bosimni oshirmoqda".
EDF vakili Xolli Mudining aytishicha, ishga kirish arizalarida SIdan foydalanish ham ish beruvchilar, ham xodimlar uchun "axloqiy dilemma"dir.
Energetika giganti boʻlmish EDF kompaniyasining ilk karyera rekrutingi rahbari Xolli Mudi hozirgi kunda mehnat bozori qanchalik "shafqatsiz" ekanini hisobga olib, bitiruvchilarni arizalarda SIdan foydalangani uchun ayblamasligini aytadi. Lekin u bu muammoga aylanib borayotganini taʼkidlaydi.
EDF uch hafta oldin bitiruvchilarni ishga qabul qilish dasturini ochdi, ammo 12 000 ta ariza tushganidan soʻng — bu oʻtgan yilga nisbatan 10% ga koʻp — uni muddatidan oldin yopishga qaror qildi.
Mudining aytishicha, bunda SI shubhasiz rol oʻynagan, shuningdek, ushbu texnologiya tanlov jarayonining oʻzida "ancha erkinroq" qoʻllanilmoqda.
"Bizda teng imkoniyatlar maydoni yoʻq, chunki baʼzi nomzodlar butun jarayon davomida SIdan toʻliq foydalanadi, boshqa nomzodlar esa umuman foydalanmaydi."
Koʻplab kompaniyalar singari, EDF ham endilikda ishga joylashish arizalarida SIdan toʻgʻri foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar bermoqda va oʻz rekruting jarayonini imkon qadar "SIdan himoyalangan" qilishga harakat qilmoqda.
U CV’larni faqat ishga qabul qilishning keyingi bosqichlarida oʻqib chiqadi hamda nomzodlarning qobiliyatlarini yaxshiroq baholash uchun koʻnikma va xulq-atvorga asoslangan onlayn baholashlar va videosuhbatlardan foydalanadi.
Ammo Mudining aytishicha, baʼzi ariza topshiruvchilar hali ham qoidalarni aylanib oʻtishga harakat qilishadi, ayniqsa videosuhbatlarda.
"[Biz eshitadigan] koʻpgina javoblar bir xil. Yoki odamlar SI ularga javob qaytarishini kutib, toʻxtab qolishlari mumkin. Bu xuddi odamlar stsenariyni oʻqiyotgandek tuyuladi."
Yaqinda ishga qabul qilingan va haqiqiy ismini oshkor qilishni xohlamagan amaliyotchi hisobchi BBC’ga 50 ta bitiruvchilar uchun moʻljallangan boʻsh ish oʻrniga ariza topshirganini va har bir arizada SIdan foydalanganini aytdi. Ammo u bu faqat lavozimlarni oʻrganish, CV’sini sayqallash va videosuhbatlar uchun namunaviy amaliyot savollarini yaratish uchun boʻlganini bildirdi.
U baholashlarda gʻirromlik qilish uchun bu texnologiyadan hech qachon foydalanmasligini aytsa-da, shunday qiladigan odamlarni bilishini taʼkidlaydi.
"Men 100 ta ishga ariza topshirgan va bir oz vaqt oʻtgach noiloj qolgan odamlarni bilaman. Agar ular boshqa hamma SIdan foydalanayotganini koʻrishsa, men qanday qilib raqobatlasha olaman, deb oʻylab qolishadi?"
ISE maʼlumotlariga koʻra, bitiruvchilar bozori oʻtgan yilgi keskin pasayishdan soʻng barqarorlashgan, ammo hamon murakkabligicha qolmoqda. Hozirda bitiruvchilar uchun moʻljallangan har bir lavozimga oʻrtacha 141 tadan ariza tushmoqda, deyiladi xabarda.
Soʻrovda qatnashgan ish beruvchilarning atigi 16 foizi nomzodlarni saralash uchun SIdan foydalanayotgan boʻlsa-da, yarmidan koʻpi tushayotgan arizalarning koʻpligi sababli uni joriy qilishni rejalashtirmoqda.
EDF hozirda SI orqali saralashdan foydalanmaydi, ammo Xolli Mudi kelajakda bunga majbur boʻlishi mumkinligini aytadi.
Uning aytishicha, ishga joylashish arizalarida SIdan foydalanish ish beruvchilar va xodimlar kurashishda davom etadigan "axloqiy dilemma"dir. Ammo u bu uning kompaniyasi yangi xodimlarda qidirayotgan narsaning oʻrnini bosa olmasligini taʼkidlaydi.
"Gap samimiyat, shuningdek, shaxsiy fazilatlar haqida bormoqda. Biz biznesda fikrlar xilma-xilligini xohlaymiz."