Irlandiya merosi va madaniyati, Shimoli-Gʻarb ayollari tilidan
Yangi koʻrgazma Angliya shimolidagi boy Irlandiya jamoalarida ayollarning tutgan oʻrnini sharaflamoqda.
Irlandiya merosi va madaniyati, Shimoliy-Gʻarb ayollari tilidan
Yangi koʻrgazma Irlandiya merosining avlodlarini oʻrganishga qaratilgan
Angliyaning shimoliy-gʻarbiy qismi azaldan Irlandiya merosi bilan mustahkam va chuqur aloqaga ega boʻlib, Manchester, Lankashir va ayniqsa Liverpul oʻzlarining tarixiy irland jamoalari bilan mashhur.
Koʻpgina oilalar bu hududga XIX asr oʻrtalarida, Buyuk ochlik davrida boshlangan ommaviy migratsiyadan keyin joylashgan.
Ogʻir sanoat kengaygani sari — Liverpuldagi kemasozlik, kanal va yoʻl qurilishidan tortib, Manchester va Lankashirdagi toʻqimachilik fabrikalarigacha — bu hududlar XX asrga kelib irland madaniyatining, jumladan, ijtimoiy klublar, xalq musiqasi va katolik cherkovi taʼsirining tayanchiga aylandi.
Hozir ham bu aloqa saqlanib qolgan boʻlib, Iqtisodiyot departamenti maʼlumotlariga koʻra, ushbu mintaqa chet elda oʻqishga qaror qilgan irlandiyalik universitet talabalari uchun eng ommabop tanlov hisoblanadi.
Biroq, irland hikoyalari Shimoliy-Gʻarb hayotining ajralmas qismi boʻlsa-da, ayrim ovozlar kamroq eshitiladi — bu esa ikki kuratorni: "Shimoldagi Irlandiya ayollari kimlar?" degan savolni berishga undadi.
"Ayollarga oʻz ovozlarini eshittirish uchun yetarlicha joy berilmaydi", deydi Katta Manchesterdagi Trafford shahrida yashovchi, jamoatchilik manfaatlari kompaniyasi direktori Rozari Uolsh.
Rozari 16 yil oldin universitetda teatr sanʼatini oʻrganish uchun Manchesterga koʻchib oʻtgan va hozirda kam vakillikka ega boʻlgan jamoalarning aytilmagan hikoyalarini ochib berish va baham koʻrishga qaratilgan, ayollar tomonidan boshqariladigan Emerald LENS notijorat tashkilotini boshqaradi.
U va cheshirlik rassom Lidiya O'Xara soʻnggi ikki yilni irland diasporasidagi ayollarning ovozlarini kashf etishga bagʻishladilar.
Endilikda, 20 yoshdan 80 yoshdan oshgan oʻnlab ayollarning guvohliklariga tayanib, Rozari va Lidiya Liverpul universitetining Viktoriya galereyasi va muzeyida (Victoria Gallery & Museum) Angliya shimolidagi irland merosiga ega ayollarni yorituvchi yangi koʻrgazmani yoʻlga qoʻydilar.
Loyiha Milliy lotereya va Liverpul universitetining Irlandiya tadqiqotlari instituti tomonidan qoʻllab-quvvatlanmoqda.
"Ayollar jamiyatning katta qismini ushlab turishibdi", deb tushuntirdi Rozari.
"Irlandiyadan bu yerga yoʻl qurish va ishlash uchun kelgan barcha erkaklar kabi, ayollar ham hamshiralik va boshqa turli xil sabablar bilan kelishgan.
"Ammo ayollar oilalari va jamoalarini qoʻllab-quvvatlashga qoʻshgan hissalari uchun doim ham eʼtirof etilavermaydi.
"Menimcha, biz doim qandaydir maʼnoda soyada qolib ketamiz.
"Bu loyiha juda shaxsiy va hissiyotlarga boy sayohat boʻldi.
"Angliya shimolidagi boshqa irland ayollarining hikoyalarini tinglash mening umumiy tajribamizning boyligi, bardoshliligi va murakkabligiga boʻlgan qarashlarimni kengaytirdi.
"Bu ushbu ovozlar eshitilishi, ulugʻlanishi va saqlanib qolishi uchun makon yaratish qanchalik muhimligini yana bir bor tasdiqladi".
Universitetning Viktoriya galereyasi va muzeyida, Manchesterdagi Skretford jamoat zalida (Stretford Public Hall) va Lidsning Xedingli shahridagi HEART markazida vorkshoplar oʻtkazildi.
Loyiha mintaqadagi barcha yosh va toifadagi ayollarni folklor, sanʼat, shaxsiy buyumlar va oila tarixi orqali oʻzlarining irland oʻzliklari haqida mulohaza yuritish uchun birlashtirdi.
Birinchi avlod migrantlaridan tortib beshinchi avlod avlodlarigacha boʻlgan ayollar oʻz hikoyalari bilan oʻrtoqlashdilar va oʻz meroslari hamda tegishlilik tuygʻularini oʻrgandilar — oʻzlarining aralash merosi, Irlandiyadan tashqaridagi oʻzliklari va irland madaniyatining taʼsiri haqida savollar berdilar.
Endilikda loyiha doirasida yaratilgan ijodiy ishlar va ogʻzaki guvohliklar koʻrgazmada taqdim etildi — "St Brigid's Arms" — Irlandiyaning kamroq tanilgan ayol homiy avliyosi nomi bilan atalgan, xayoliy pabda tashkil etilgan interaktiv oʻtish yoʻlagi.
Tashrif buyurish bepul boʻlgan koʻrgazma shanba kuni Liverpul universitetining Viktoriya galereyasi va muzeyida ochildi va 2027 yil 17 aprelgacha davom etadi.