Iqtisodiyot va moliya vazirligi pensiya tizimi nima uchun oʻzgartirilayotgani va kelajakdagi pensionerlarni nimalar kutayotganini tushuntirdi

Iqtisodiyot va moliya vazirligi pensiya tizimi nima uchun isloh qilinayotgani va boʻlajak pensionerlarni nimalar kutayotganini tushuntirdi

Oʻzbekistonda pensiya tizimini kompleks ravishda qayta koʻrib chiqish taklif etilmoqda: pensiyaga chiqish yoshini bosqichma-bosqich oshirish, minimal ish stajini koʻpaytirish, toʻlovlar miqdorini boshqacha hisoblash va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga ijtimoiy soliq toʻlash majburiyatini yuklash. Iqtisodiyot va moliya vazirligi islohot tafsilotlarini taqdim etdi va bu boʻlajak pensionerlarga qanday taʼsir qilishi mumkinligiga aniqlik kiritdi.

Idorada allaqachon tayinlangan pensiya va nafaqalar qayta koʻrib chiqilmasligi yoki kamaytirilmasligi alohida taʼkidlandi. Yangiliklar faqat boʻlajak pensiya toʻlovlariga tegishli boʻladi.

Iqtisodiyot va moliya vazirligi islohot zaruratini, jumladan, demografik oʻzgarishlar bilan bogʻlamoqda. Idora maʼlumotlariga koʻra, mamlakatda oʻrtacha umr koʻrish davomiyligi 67,9 yoshdan 75,4 yoshgacha oshgan. Aholi tarkibida pensionerlar ulushi 2025 yilda 11,2 foizni tashkil etgan boʻlsa, 2040 yilga borib, prognozlarga koʻra, 15 foizgacha oʻsishi mumkin.

Shu bilan birga, davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisidagi amaldagi qonun uzoq 1993 yilda qabul qilingan.

Pensiyalarni hisoblash qanday oʻzgartirilmoqchi

Hozirda pensiya tayinlashda mehnat faoliyatining oxirgi oʻn yili davomidagi istalgan ketma-ket besh yil uchun ish haqi hisobga olinadi. Iqtisodiyot va moliya vazirligi ushbu davrni bosqichma-bosqich 20 yilgacha kengaytirishni taklif qilmoqda.

Bundan tashqari, hisob-kitobdan eng kam ish haqi olingan davrning 10 foizini chiqarib tashlash rejalashtirilmoqda. Vazirlikning tushuntirishicha, bu, masalan, kasallik davrlari yoki inson daromadi vaqtincha kamaygan boshqa holatlarni hisobga olmaslik imkonini beradi.

2028 yildan boshlab yangi pensiyani hisoblashda hisobga olinadigan ish haqining maksimal miqdorini pensiyani hisoblash bazaviy miqdorining 12 baravaridan 13 baravarigacha oshirish taklif etilmoqda. Bu hozirgi pul ifodasida 6 million soʻmdan 6,6 million soʻmgacha oʻsishni anglatadi.

Mehnat stajiga qoʻyiladigan talab ham oʻzgaradi. Hozirda pensiya tayinlash uchun kamida yetti yillik stajga ega boʻlish zarur. 2027 yildan boshlab ushbu koʻrsatkichni har yili bir yilga oshirib borish va 2034 yilga kelib 15 yilga yetkazish taklif qilinmoqda.

Zarur stajni toʻplay olmaydigan fuqarolar uchun pensiya yoshiga yetganidan keyin besh yil oʻtib yoshga doir nafaqa olish imkoniyatini saqlab qolish taklif etilmoqda.

Oʻzini oʻzi band qilganlar uchun nimalar oʻzgaradi

Islohotning alohida bloki oʻzini oʻzi band qilganlarga tegishli. Iqtisodiyot va moliya vazirligi maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekistonda ularning soni qariyb 5,9 million kishini tashkil etadi. Shu bilan birga, 2025 yilda faqat 860 ming nafar oʻzini oʻzi band qilgan shaxs ijtimoiy soliq toʻlagan.

Vazirlik ushbu toifa uchun amaldagi stavkani saqlab qolgan holda ijtimoiy soliq toʻlashni majburiy qilishni taklif etmoqda. Hozirda yillik toʻlov qariyb 440 ming soʻmni tashkil etadi. Uni qisman — masalan, oyiga 36 ming soʻmdan toʻlashga ruxsat berish kutilmoqda.

Soliq toʻlanishi mehnat stajiga qoʻshiladi va pensiya huquqlarini shakllantiradi. Bundan tashqari, oʻzini oʻzi band qilganlar uchun vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik, homiladorlik va tugʻish nafaqalarini nazarda tutish taklif qilinmoqda.

Rasmiy daromadga ega fuqarolarga oilaning ishlamaydigan aʼzolari uchun ixtiyoriy ravishda ijtimoiy soliq toʻlashga ruxsat berish ham rejalashtirilmoqda. Bu ular uchun mehnat staji va pensiya huquqlarini shakllantirish imkonini beradi.

Jamgʻarib boriladigan tizimda nimalar yuz bermoqda

Iqtisodiyot va moliya vazirligi, shuningdek, pensiya tizimining jamgʻarib boriladigan qismini oʻzgartirishni taklif qilmoqda. Vazirlikning qayd etishicha, hozirda fuqarolar unda ixtiyoriy ravishda sust ishtirok etmoqda: 2025 yilda bunday ishtirokchilar soni qariyb 12,5 ming kishini tashkil etgan.

Shu munosabat bilan, pensiya yoshiga yetgunga qadar pensiya jamgʻarmalaridan foydalanish qoidalarini va davlat tomonidan birgalikda moliyalashtirish mexanizmini qayta koʻrib chiqish taklif etilmoqda. Ushbu qoidalar loyihaning alohida qismlariga kiritilgan.

Umuman olganda, islohot yettita yoʻnalishni oʻz ichiga oladi, ular orasida pensiya yoshini, toʻlovlarni hisoblash tartibini, ijtimoiy sugʻurta tizimini oʻzgartirish va pensiya xizmatlarini raqamlashtirish bor.

Shu bilan birga, loyiha hali yakuniy emas. Uning jamoatchilik muhokamasi 30 sentyabrgacha davom etadi.