Ilk daromadlar, xatolar bahosi, ishga yondashuv va oila. «Sdelano v Uzbekistane» kitobi qahramonlari nimalar haqida soʻzlab berishadi

Ilk daromadlar, xatolar bahosi, ishga yondashuv va oila. «Sdelano v Uzbekistane» kitobi qahramonlari nimalar haqida gapiradilar

Bil bir yil davomida chakana savdo va restoran biznesidan tortib fintex hamda aviatsiyagacha boʻlgan turli sohalardagi 30 nafar kompaniya asoschilari va rahbarlari bilan muloqot qildi. Ushbu suhbatlar monologlar formatida chop etildi.

Kirill Altman soʻzboshida tadbirkorlar bilan boʻlgan shaxsiy suhbatlarni — ularning yoʻlini koʻrishga yordam beradigan ikkilanishlar, xato qarorlar va iqrorliklar bilan aynan shundayligicha saqlab qolishga harakat qilganini tushuntiradi.

«Intervyuda yoʻl namoyon boʻladi. Shaxsiy suhbatda esa haqiqat paydo boʻladi — ikkilanishlar, muvaffaqiyatsiz qarorlar va samimiy „oʻshanda nima qilayotganimni umuman tushunmasdim“ degan eʼtiroflar bilan», — deb yozadi u.

Suhbatdoshlar nafaqat tadbirkorlik tajribasi bilan oʻrtoqlashadilar, balki hammasi nimadan boshlanganini ham yodga oladilar: qanday qilib shisha idishlar topshirishgani, tovarni oʻzlari yetkazib berishgani, ota-onalari bilan tortishishgani va farzandlarini oilaviy ishga jalb qilishgani haqida soʻzlab berishadi.

Tadbirkorlarning fikrlari ularning sheriklikka, pul va ortiqcha ish soatlariga qanchalik turlicha qarashlarini koʻrsatadi.

«Baʼzi masalalarda qahramonlar bir-birlariga zid kelishadi, buning hechqisi yoʻq: biznes yuritishning yagona toʻgʻri usuli mavjud emas, oʻttizta turlicha javob bitta „toʻgʻri“ javobdan koʻra halolroqdir», — deb yozadi muallif.

Safia qandolatchilik tarmogʻi asoschisi Madina Samigdjanova kitobda oilasi toʻq va otasi biznes bilan shugʻullanganiga qaramay, bolaligidan oʻz pulini topmoqchi boʻlganini eslaydi.

«Oilamiz ancha toʻq edi, lekin yordamchi xonada har doim shisha idishlar turardi va men qiz bola boʻlishimga qaramay, ularni olib borib topshirishga erinmasdim va buning uchun pul olardim. Uyda meni urishishardi — nega shisha idish tashiysan, oʻzimiz ham pul beramiz-ku, deyishardi. Lekin oʻshandayoq oʻz pulimni ishlab topish men uchun muhim edi», — deydi u.

«Chaykof», «Moloko» va Tosh kafelari asoschisi Alina Tsimerman puli koʻp boʻlmagan oilada katta boʻlgan.

«Meni onam bir oʻzi oʻstirgan. Qishga bir juft, yozga bir juft poyabzal — oddiy sovet bolasining odatiy tarixi», — deb eslaydi tadbirkor ayol.

U kvartira, mashina, hordiq chiqarish va farzandini taʼminlash uchun oʻz kuchi bilan pul topish imkoniyatini oʻz biznesining faxrlanadigan natijalaridan biri deb ataydi.

Sherin kompaniyasi hammuassisi Rinat Alimuxamedov maktabdan soʻng onasining maslahati bilan radiotexnika kollejiga oʻqishga kirdi: koʻz oldida televizor tuzatadigan togʻasining namunasi bor edi. Birinchi haftadayoq u bu soha oʻziga qiziq emasligini tushundi. Keyinchalik oʻzini sotuvda sinab koʻrdi — 1995 yilda sinfdoshining otasi ishlab chiqaradigan kolbasalarni sota boshladi.

Tarmoqli marketing sohasidagi avvalgi tajribasi xaridorlar bilan muloqot qilishni oʻrganishga yordam berdi. Shu bilan birga, tadbirkor aynan kolbasa sotish unga yoqqanini ayta olmasligini eʼtirof etadi — u toʻqchilikda yashashni xohlardi va shunday imkoniyatni koʻrdi.

«Asklepiy» farmatsevtika kompaniyasi asoschisi Mirzo Talibov pul haqida fikr yuritib, otasi bilan boʻlgan suhbatni eslaydi:

«Men bir kuni otamdan soʻradim: „Ota, nega sizda boshqalarnikidek emas? Axir ombor mudirining uchta mashinasi bor, sizda esa yoʻq“. Otam esa shunday javob berdi: „Mirzo, egar men oltin toʻshakda yotsam, yaxshiroq uxlaymanmi?“»

Talibovning soʻzlariga koʻra, oʻshandan beri u pulni vosita sifatida qabul qiladi.

Samigdjanova bolalari biroz katta boʻlgach, uyda pishiriqlar pishirishni boshladi. U har doim retseptlar va pishiriqlarning sifati haqida oʻylaganini eslaydi.

«Oqshomda uyga kelib, retseptlar bilan uxlab qolardim. Ertalab soat beshda yana retseptlar bilan turardim. Faqat mehmonlarga hamma narsa yoqishi haqida oʻylardim. agar kliyent pirojnoyeni qoldirib ketsa, keyin uni totib koʻrardim — nega u oxirigacha yemaganini tushunishim muhim edi», — deydi Safia asoschisi.

Biznesni kengaytirishga unga oʻgʻillari yordam berishdi. Uning soʻzlariga koʻra, ular hali bolalik paytlarida — 14, 12 va olti yoshda ishlay boshlashgan. «Mening olti yoshli oʻgʻlim haqiqatan ham kassada turardi! Oʻshanda menga har qanday yordam kerak edi», — deb eslaydi u.

Restorator, Caravan Group va Palov muzeyi asoschisi Timur Musin uchun asosiy skeptik uning onasi — taniqli sanʼatshunos Natalya Musina edi. «Onam soʻrardi: „Nima qilyapsan? Yetti yuzta oʻrindiqning nima keragi bor? U yerga kimni olib kelib oʻtqazasan?“» — deydi u.

Teodora Goods agroeksport kompaniyasi asoschisi Dildora Atadjanova boshligʻi tomonidan boʻlgan tegajogʻlikdan soʻng kompaniya ochganini aytadi. U boshqa yollanma ishga oʻtishdan qoʻrqardi: vaziyat takrorlanishi, ishga kiritilgan kuch esa yana zoye ketishi mumkin edi.

«Faqat shu sababli men kompaniya ochdim. Menda boshqa hech qanday ambitsiyalar yoʻq edi», — deydi tadbirkor ayol.

Shaxsiy biznes unga koʻproq erkinlik berdi, lekin stereotiplar ishbilarmon sheriklar bilan boʻlgan munosabatlarda ham saqlanib qoldi.

«Dalalarga borib, fermerlar bilan muloqot qilganimda, birinchi toj ibora shu boʻladi: „Boshligʻingizni chaqiring, keyin gaplashamiz“. Lekin 15 daqiqa kifoya — ular mutlaqo boshqacha gaplasha boshlashadi. Toʻgʻri-da, siz pul toʻlayapsiz», — deydi Dildora Atadjanova.

Ish va onalikni birga olib borish u uchun alohida vazifaga aylandi: nafaqat yordamni tashkil etish, balki yaqinlariga bu nima uchun kerakligini tushuntirish ham lozim edi.

«Bu meʼyorga aylanguncha, oʻz qoidalaringizni oʻz hisobingizdan tashkil qilishingizga toʻgʻri keladi. Hozir endi hamma hamma narsani tushunadi va yordam beradi», — deydi u.

Atadjanova ota-onasining qoʻllab-quvvatlashini oʻz yoʻlining muhim qismi deb hisoblaydi. Ular uni turmushga chiqishga shoshirishmagan va sinab koʻrish uchun erkinlik berishgan: «Sinab koʻr, bor, qil, pul top».

Korzinka asoschisi Zafar Xashimov tarmoq oʻsishini oʻzi ushlab turishga majbur boʻlgan davrni eslaydi.

«„Eski“ Oʻzbekistonda bir yoʻnalishda oʻsish va shu bilan birga eʼtibordan chetda qolish qiyin edi, agar seni payqab qolishsa — bu, yumshoq qilib aytganda, yomon oqibatlarga olib kelardi. Shuning uchun biznes oʻsishi kerakligini koʻrib tursang-da, uni sunʼiy ravishda ushlab turadigan paytlar boʻlardi», — deydi u.

Tarmoqni kengaytirish oʻrniga Xashimov parallel loyihalarni ishga tushirdi. U bunday kuch sochishni katta xato deb hisoblaydi, garchi qaror qisman majburiy boʻlsa ham: rivojlanishga yetkazib berish, konvertatsiya va soliq sohasidagi cheklovlar, shuningdek, xavfsizlik uchun xavotir xalaqit berardi.

«Va siz yaxshi joyda ishlab topganingizni yomon joyda sovurishni boshlaysiz. Eng yomoni pul va energiyani yoʻqotish ham emas — eng yomoni u yerda vaqtni yoʻqotayotganingizdir», — deydi tadbirkor.

Timur Musin inqirozlar haqida fikr yuritar ekan, hokimiyat qarorlarining biznes uchun oqibatlariga eʼtibor qaratadi.

«Qarang: yarim yil ichida biznesning verandalarini ham buzib tashlashdi, tandirlarini ham yoʻq qilishdi, peshlavhalarini ham olib tashlashdi. Biznesga qancha xalaqit bersang ham hammasiga chidaydi deb oʻylashadi. Lekin faqat oilasini boqishi kerak boʻlganlar chidaydi — kichik tadbirkorlar chidaydi, yirik tadbirkorlar esa yoʻq: ular shunchaki bu iqtisodiyotga sarmoya kiritishmaydi», — deb hisoblaydi restorator.

Qahramonlarning birgalikda ishlash tajribasi turlicha. Alina Tsimermanning aytishicha, sheriklar bilan boʻlgan barcha biznesdan u, ehtimol, «10 foizga» qoniqqan. Yangi loyihalarni u mustaqil ravishda ishga tushirishga harakat qiladi.

«Shunday boʻladiki, siz butun umringizni bagʻishlagan loyiha sherigingiz uchun umuman hech narsani anglatmaydi. Uning uchun bu ikkinchi darajali arzimas narsa, siz uchun esa — butun umringiz», — deb tushuntiradi u.

Afisha Media asoschisi Suren Sapov, aksincha, sheriklikni zarur deb hisoblaydi, lekin kelishuvlarni qayd etish va muntazam ravishda qayta koʻrib chiqish kerakligini taʼkidlaydi.

Zafar Xashimov vakolatlarni topshirish imkoniyatini xodimlarning loyihani oʻzlarinikidek qabul qilishga tayyorligi bilan bogʻlaydi.

«Masʼuliyat — bu inson qarab shunday deyishidir: „Ha, kompaniya sizniki, lekin bu loyiha — meniki“. U nimani muvaffaqiyat deb hisoblashni va unga qanday erishishni tushunadi», — deb tushuntiradi Korzinka asoschisi.

TBC Uzbekistan rahbari Nika Kurdiani yoshligida professional tarzda basketbol oʻynagan. Ushbu tajriba uning ishga boʻlgan qarashiga ham taʼsir qiladi: u kompaniyani terma jamoaga, loyihalarni esa chempionatlarga qiyoslaydi.

«Shaxsan men work-life balanceʼga ishonmayman: work va life — bu bir xil narsa. Agar siz jarayondan zavq olmasangiz, unda nega u bilan umuman shugʻullanyapsiz?» — deydi u.

Rinat Alimuxamedov ish boshida ertalab soat sakkizdan kechqurun soat oltigacha savdo qilganini, soʻng kechasi soat birgacha tovarlarni doʻkonlarga yetkazib berganini eslaydi. Uyga soat ikkida qaytardi, soat beshgacha uxlab, yana ishga joʻnab ketardi. U ishlab chiqarishni ochganidan keyin faqat besh yil oʻtib birinchi mashinasini sotib ololdi: ungacha barcha pulni qayta sarmoya qilardi.

Yosh oʻtishi bilan bunday rejimga boʻlgan munosabat oʻzgardi. Bir nechta biznes boʻlganida, deydi u, yordamchi loyihalarda toʻxtash, nafasni rostlash va sayr qilishga ruxsat berish mumkin.

Suren Sapov ham, agar eʼtiborni ishga qaratishning iloji boʻlmasa, tanaffuslarga yoʻl qoʻyadi.

«Murabbo xohlaysanmi? Bor, shu murabboga toʻyib ol, xohlasang bir hafta ye! Agar bu sening ishing boʻlsa va u sen uchun muhim boʻlsa, baribir qaytasan va hammasi joyida boʻladi», — deydi u.