Ibodat qilishdan oldin imzo cheking: Yangi dinni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi qonun Hindiston shtatidagi cherkovga tashrif buyuruvchilarga taʼsir qilmoqda

**Ibodat qilishdan oldin imzo cheking: Yangi dinni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi qonun Hindiston shtatidagi cherkovga boruvchilarni xavotirga solmoqda**

Maharashtradagi yangi dinni oʻzgartirishga qarshi qonun xristianlar orasida xavotir uygʻotdi.

Hindistonning moliyaviy markazi boʻlmish Mumbay va uning atrofidagi baʼzi cherkovlar ibodat qiluvchilardan «Men bu yerga oʻz ixtiyorim bilan ibodat qilish uchun keldim», degan yozma bayonotlarga imzo chekishni soʻray boshlashdi.

Tashrif buyuruvchilar oʻz ismlarini yozadilar, baʼzan shaxsni tasdiqlovchi hujjat raqamini kiritadilar va cherkovga kelishga hech kim ularni majburlamagani yoki jalb qilmaganini tasdiqlash uchun imzo qoʻyadilar. Bi-bi-si koʻrgan bu shakllar hech qanday huquqiy kuchga ega emas. Cherkovlar ularni ibodat yigʻilishi shubha ostiga olingan va tashkilotchilar hozir boʻlganlarni dinini oʻzgartirishga urinishda ayblangan taqdirda saqlab qoʻyishmoqda.

Bu amaliyot avgust oyi oxirida, poytaxti Mumbay boʻlgan Maharashtra shtatida dinni oʻzgartirishga qarshi yangi qonun kuchga kirishidan sal oldin baʼzi cherkovlarda boshlandi.

Qonun kuch ishlatish, firibgarlik, majburlash yoki ragʻbatlantirish orqali amalga oshiriladigan dinni oʻzgartirishni taqiqlaydi. Shuningdek, u oʻz ixtiyori bilan dinini oʻzgartirmoqchi boʻlgan har bir kishidan bu haqda oldindan rasmiy idoralarni xabardor qilishni talab qiladi. Noqonuniy dinni oʻzgartirish yetti yilgacha, takroriy sodir etilganda esa 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosiga sabab boʻlishi mumkin.

Maharashtra hukumatining taʼkidlashicha, qonun odamlarni, ayniqsa ijtimoiy yoki iqtisodiy jihatdan zaif qatlamlarni dinini oʻzgartirishga majburlash yoki aldashdan himoya qilishga qaratilgan.

Biroq, tanqidchilarning fikriga koʻra, uning keng taʼriflari, qattiq jazolari va hatto ixtiyoriy dinni oʻzgartirishni nazorat qilishi shtat va politsiyani inson qabul qilishi mumkin boʻlgan eng shaxsiy qarorlardan biriga aralashishga majbur qilishi mumkin. Shtat hukumati Bi-bi-sining izoh berish boʻyicha takroriy soʻrovlariga javob bermadi.

Qonun barcha dinlarga taalluqli boʻlsa-da, xavotir eng koʻp ozchiliklar, ayniqsa xristianlar ibodat qiladigan joylarda sezilmoqda. Nizo markazida odatda oʻng qanot guruhlari tomonidan ilgari suriladigan, odamlarni imtiyozlar evaziga dinini oʻzgartirishga majburlash yoki jalb qilish haqidagi daʼvolar ustidan uzoq vaqtdan beri davom etib kelayotgan keskinlik turibdi.

Devdan Tribhuvan bu xavotirning baʼzilariga shaxsan guvoh boʻlgan.

Mumbay chekkasidagi Vasai shahrida yashovchi toʻrtinchi avlod xristiani boʻlgan u shahar va uning atrofidagi xristianlarga huquqiy yordam koʻrsatadigan tashkilotga tegishli. Soʻnggi oylarda, uning soʻzlariga koʻra, odamlar unga sud ishlari bilan emas, balki buzilgan ibodat yigʻilishlari haqidagi hikoyalar va ularga hali ham nima qilishga ruxsat berilgani haqidagi savollar bilan tez-tez murojaat qilishmoqda.

Baʼzilar unga cherkovlarga notanish odamlar kirib, ichkaridagilarni soʻroq qilayotgani haqida aytib berishgan: «Isming nima? Nima uchun bu yerdasan? Senga kimdir biror narsa taklif qildimi?»

Agar ibodat qiluvchining ismi xristiancha yangramasa, savollar yanada toʻgʻridan-toʻgʻri tus oladi, dedi Tribhuvan: «Seni kelishga kimdir majbur qildimi? Kimdir senga biror narsa vaʼda qildimi?»

Unga murojaat qilayotganlarning koʻpchiligi sudga daʼvo arizasi bilan chiqishni istamayapti. Ular shunchaki ibodat qilish uchun yigʻilish ularni dinni oʻzgartirishda ayblashga olib kelishi mumkinmi yoki yoʻqmi, shuni bilmoqchi.

Iyul oyida The Indian Express tomonidan oʻtkazilgan surishtiruv

Bundan keyin toʻqqizta politsiya ishi qoʻzgʻatildi — yettitasi ibodat qiluvchilar yoki ibodat tashkilotchilariga qarshi, ikkitasi esa hindu millatchi «Bajrang Dal» guruhi aʼzolariga qarshi. Politsiya ishlar yoki koʻrilgan choralar haqidagi batafsil savollarga javob bermadi.

«Ibodat uchun yigʻilishning oʻzi dinni oʻzgartirish hisoblanadimi?» deb soʻraydi Tribhuvan.

Mumbayda bu savol alohida ahamiyatga ega. Shahar butun Hindiston va uning tashqarisidan odamlarni jalb qilish orqali oʻsib bordi va ular oʻz xudolari va urf-odatlarini oʻzlari bilan olib kelishdi. Masjidning azon ovozi yaqinida cherkov qoʻngʻirogʻi eshitilishi mumkin; bir dinning ziyoratgohi boshqa din vakillarini jalb qilishi mumkin.

Musulmonlarning Hoji Ali ziyoratgohiga koʻplab din vakillari tashrif buyurishadi. Hindular shaharga qaragan katolik bazilikasi — Maunt Meri ibodatxonasida sham yoqishadi. Hindularning Ganesh Chaturthi festivali paytida olomon Lalbaug atrofidagi koʻchalarni toʻldiradi va yil davomida Siddhivinayak ibodatxonasiga tashrif buyuradi.

Maharashtra dinni oʻzgartirishni cheklovchi oʻndan ortiq shtatlarning eng soʻnggisidir. Qonunlar farq qiladi, ammo soʻnggi yillarda, ayniqsa Bosh vazir Narendra Modining «Bharatiya Janata» partiyasi tomonidan boshqariladigan shtatlarda ularning koʻlami kengaydi. Bir nechtasi Oliy sudda bahslanmoqda.

Bu kengayish ortida hindu millatchi guruhlarining xristianlar kambagʻal va qabila jamoalarini hinduizmdan uzoqlashtirish uchun pul, taʼlim yoki tibbiy yordamdan foydalanadilar, musulmon erkaklar esa hindu ayollarni oʻz diniga oʻtkazish uchun ularning ortidan yurishadi — ular «sevgi jihodi» deb ataydigan goʻyoki fitna — degan uzoq yillik daʼvolari yotibdi.

Tanqidchilarning aytishicha, bunday ayblovlar xristianlarning ibodat yigʻilishlari va turli dindagi juftliklarning taʼqib qilinishiga yoʻl ochdi va qonunlar ayblovchilarga politsiyani ibodat, nikoh va eʼtiqod masalalariga jalb qilish imkonini beradi.

Maharashtra hukumatining taʼkidlashicha, yangi qonun odamlarga oʻz xohishi bilan dinini oʻzgartirishga imkon beradi, shu bilan birga mavjud qonunlar toʻxtata olmagan majburiy dinni oʻzgartirish holatlarining koʻpayishiga qarshi kurashadi.

Tanqidchilar qonun majburlash va tanlov oʻrtasidagi chegarani qayerdan tortishini shubha ostiga qoʻyishmoqda.

«Agar shunday holatlar boʻlsa, biz majburiy dinni oʻzgartirishni qoʻllab-quvvatlamaymiz», dedi islohotchi tashkilot — «Muslim Satyashodhak Mandal» (Musulmon haqiqatni izlovchilar jamiyati) prezidenti Samsuddin Tamboli. Uni qonunda ragʻbatlantirish deb nima belgilangani xavotirga solmoqda.

Uning «jalb qilish» taʼrifiga ish bilan taʼminlash, diniy muassasada bepul taʼlim olish, nikoh vaʼdasi, «yaxshiroq turmush tarzi» va «ilohiy shifo» kiradi. Hatto bir dinni boshqasidan ustun qoʻyib maqtash ham bunga tushishi mumkin.

«Taʼrif shu qadar noaniq qoldirilganki, insonga tegadigan deyarli har qanday foyda jalb qilish deb hisoblanishi yoki bahslanishi mumkin», dedi Bombey Oliy sudining isteʼfodagi sudyasi Abhay Thipsay.

«Agar inson biror foyda olsa va shu sababli ongli ravishda dinini oʻzgartirishni tanlasa, nega bu notoʻgʻri deb hisoblanishi kerak?»

Qonun, shuningdek, ota-onalar, aka-ukalar va boshqa qarindoshlarga goʻyoki noqonuniy dinni oʻzgartirish boʻyicha politsiyaga shikoyat qilish imkonini beradi, bu esa bunga sabab boʻlganlikda yoki yordam berganlikda ayblanayotgan shaxsni buning qonuniy boʻlganini isbotlashga majbur qiladi.

Tanqidchilarning aytishicha, turli dindagi juftliklar uchun bu shundoq ham oilaviy qarshilikka duch kelishi mumkin boʻlgan nikohlar uchun yana bir toʻsiq yaratadi.

Hindiston qonunchiligi turli eʼtiqoddagi odamlarga dinini oʻzgartirmasdan turmush qurishga ruxsat beradi, ammo bir oy oldin xabar berishni talab qiladi. Turli dindagi juftliklarga sud himoyasini olishda yordam bergan advokat Lara Jesanining aytishicha, rejalashtirilgan toʻylar haqidagi maʼlumotlar baʼzan oʻsha xabar berish davrida qarindoshlariga va ularga qarshi boʻlgan hindu millatchi guruhlariga yetib borgan.

U shugʻullangan holatlarda, uning soʻzlariga koʻra, oilalar ayollarni hatto nikohni qayd etish idorasidan ham olib ketishgan.

Endi u yangi qonun oilalarga yoki oʻng qanot guruhlariga bunday juftliklarni nishonga olish uchun yangi imkoniyat berishidan xavfsiramoqda.

«Hatto ikkalasi ham dinini oʻzgartirish niyatida boʻlmasa ham, [juftliklar] qarindoshlaridan biri sherigini dinini oʻzgartirishga urinishda ayblashidan qoʻrqishadi».

Maharashtra hukumati Bi-bi-sining ushbu xavotirlar haqidagi batafsil savollariga javob bermadi. Ammo qonun qabul qilinganda, shtat vaziri Pankaj Bhoyar bu dinni oʻzgartirish huquqini buzmasligini aytgan edi. Uning soʻzlariga koʻra, xabar berish talabi dinni oʻzgartirish ixtiyoriy boʻlganligini aniqlashga qaratilgan boʻlib, ayni paytda shtatga firibgarlik, majburlash yoki ragʻbatlantirish orqali amalga oshirilgan harakatlarga qarshi chora koʻrish imkonini beradi.

Tribhuvan xavotirda qolayotganini aytadi va bu xavotir hatto cherkov juda uzoqda boʻlganda uyga yaqin joyda oʻtkaziladigan kichik ibodat yigʻilishlariga ham yetib boradi.

Uning soʻzlariga koʻra, u yerga 50 kishi, baʼzan 100 kishi kelishi mumkin — va xristian boʻlmagan kimdir ham qoʻshilishi mumkin.

«Agar boshqa birov kelib ibodat qilishni xohlasa, biz ularni toʻxtata olmaymiz», dedi u. «Biz buni tanlash huquqi deb ataymiz».

Isteʼfodagi sudya Thipsay uchun bu ehtiyotkorlik kengroq savolni tugʻdiradi.

«Agar voyaga yetgan inson katta qarorlar qabul qilish — masalan, kimga turmushga chiqish kabi — vakolatiga ega boʻlsa va unga ovoz berish huquqi berilgan boʻlsa, — dedi u, — nega ular bu qarorni qabul qilish vakolatiga ham ega boʻlmasligi kerak?»