Hindiston va O‘zbekiston hamkorlikning yangi yo‘nalishlarini ochmoqda

Hindiston va O‘zbekiston hamkorlikning yangi yo‘nalishlarini ochmoqda.

O‘zbekiston va Hindiston o‘rtasidagi diplomatik aloqalar 1992-yil 18-martda o‘rnatilgan. 2011-yilda O‘zbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimovning Hindistonga davlat tashrifi yakunlari bo‘yicha tomonlar strategik sheriklik o‘rnatilganini e’lon qilgan.

So‘nggi yillarda ikki mamlakat o‘rtasidagi aloqalar muntazam tus oldi, iqtisodiy kun tartibi esa farmatsevtika va savdodan tortib logistika, IT, energetika hamda mudofaa sohalarigacha bosqichma-bosqich kengaydi.

Ikki tomonlama munosabatlarda Shavkat Mirziyoyevning 2018-yil 30-sentabr — 1-oktabr kunlari Hindistonga amalga oshirgan ilk davlat tashrifi muhim burilish nuqtasi bo‘ldi. Uning yakunlari bo‘yicha tomonlar savdo, investitsiyalar, farmatsevtika, turizm, qishloq xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash va fan sohalarini qamrab olgan 20 ga yaqin hujjatni imzoladi.

2019-yil yanvar oyida Shavkat Mirziyoyev Narendra Modi bilan yana uchrashdi — bu gal Gandinagar shahrida bo‘lib o‘tgan “Jo‘shqin Gujarat” (Vibrant Gujarat) yirik xalqaro investitsiya sammitining faxriy mehmoni sifatida. O‘shanda tomonlar 2018-yildagi kelishuvlarning amaliy ijrosini muhokama qilgandi.

2020-yil dekabr oyida Mirziyoyev va Modining virtual sammiti bo‘lib o‘tdi. Hindiston tomoni uchun bu Markaziy Osiyo davlatlaridan biri bilan o‘tkazilgan ilk ikki tomonlama virtual sammit bo‘ldi. Uning yakunlari bo‘yicha ikki davlat rahbarlari mamlakatlar o‘rtasidagi mustahkam sheriklik to‘g‘risidagi qo‘shma bayonotni qabul qildi va yaqin yillarda o‘zaro tovar ayirboshlash hajmini 1 milliard dollarga yetkazish vazifasini qo‘ydi.

2022-yil yanvar oyida O‘zbekiston prezidenti onlayn formatda o‘tgan “Hindiston — Markaziy Osiyo” birinchi sammitida ishtirok etdi. Mirziyoyev farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarish bo‘yicha qo‘shma loyihalarni ilgari surish, virusolog shifokorlarni tayyorlashni yo‘lga qo‘yish hamda raqamli innovatsiyalar, fintex va blokcheyn texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha hamkorlik dasturini ishlab chiqishni taklif qildi. O‘shanda O‘zbekiston yetakchisi O‘zbekiston va Hindiston o‘rtasida aloqani ta’minlaydigan Chobahor porti orqali transport koridorini ishlab chiqish boshlanganini ham ma’lum qilgandi.

Shavkat Mirziyoyev va Narendra Modi boshqa xalqaro maydonlarda ham muntazam uchrashib kelmoqda. Yetakchilarning navbatdagi uchrashuvi 2022-yil sentabr oyida Samarqandda SHHT sammiti doirasida bo‘lib o‘tdi va unda tomonlar strategik sheriklikni kengaytirish masalalarini ko‘rib chiqdi.

2023-yil dekabrida ular Dubayda BMTning Iqlim o‘zgarishi to‘g‘risidagi hadli konvensiyasi (COP28) tomonlari konferensiyasi doirasida, 2024-yil oktabrida esa Qozonda bo‘lib o‘tgan BRIKS sammitida ikki tomonlama kun tartibini muhokama qildi. 2025-yil avgust oyida esa telefon orqali muloqot bo‘lib o‘tdi.

Savdo-iqtisodiy, ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha Hindiston — O‘zbekiston hukumatlararo komissiyasi faol ish olib bormoqda — uning 14-yig‘ilishi shu yilning 19-iyun kuni bo‘lib o‘tdi. Kun tartibidan savdo, investitsiyalar, transport va logistika, IT, farmatsevtika, sog‘liqni saqlash, ta’lim, turizm hamda mintaqaviy xavfsizlik masalalari o‘rin oldi.

Savdo-sotiq ikki tomonlama munosabatlarning muhim harakatlantiruvchi kuchi bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston statistikasi ma’lumotlariga ko‘ra, Hindiston 2025-yil yakunlari bo‘yicha O‘zbekistonning asosiy savdo hamkorlari ro‘yxatida to‘qqizinchi o‘rinni egalladi.

O‘tgan yili ikki tomonlama savdo aylanmasi uchdan bir qismga oshib, 1,318 milliard dollarni tashkil etdi, sakkiz yillik dinamika esa yanada salmoqliroq — to‘rt barobar o‘sish qayd etilgan.

Bunda savdo aylanmasining asosini Hindiston mahsulotlari — dori-darmonlar, avtoehtiyot qismlar, uskunalar va xizmatlar importi (1,153 milliard dollar) tashkil etadi. So‘nggi bir yil ichida Hindiston O‘zbekistonga mol go‘shti yetkazib beruvchi eng yirik davlatga aylandi va respublikaga import qilinadigan bu turdagi go‘shtning qariyb yarmi ushbu mamlakat hissasiga to‘g‘ri kelmoqda.

O‘zbekistondan esa odatda o‘g‘itlar, xizmatlar, zargarlik buyumlari, meva-sabzavotlar hamda moylash materiallari eksport qilinadi.

Keyingi savdo marrasi sifatida tomonlar 2 milliard dollarli ko‘rsatkichni ko‘rsatmoqda. Unga erishish uchun tovarlarning bozorlarga o‘zaro kirishini kengaytirish, transport infratuzilmasi va to‘lov mexanizmlarini rivojlantirish ko‘zda tutilgan.

Bugungi kunda O‘zbekistonda Hindiston kapitali ishtirokidagi 400 ga yaqin korxona faoliyat yuritmoqda, 2025-yilda Hindistondan jalb qilingan to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlar hajmi 247 million dollarni tashkil etdi. Umuman olganda, 2016−2025-yillar davomida Hindistondan jalb etilgan jami investitsiyalar va kreditlar hajmi 587 million dollarga yetgan.

O‘zbekiston Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, ayni paytda Hindiston biznesining O‘zbekiston bozorini o‘rganishdan amaliy investitsiya kiritishga o‘tayotgani kuzatilmoqda, qo‘shma loyihalarning umumiy portfeli esa 5 milliard dollardan oshadi.

So‘nggi yillarda an’anaviy farmatsevtika ixtisosligiga raqamli texnologiyalar, sog‘liqni saqlash, energetika, tog‘-kon sanoati va infratuzilma yo‘nalishlari ham qo‘shildi. Bu Hindiston ishtiroki ko‘lamini kengaytirmoqda, ammo yirik investitsiya loyihalarining salmoqli qismi hozircha amalga oshirish yoki tayyorgarlik bosqichida turibdi.

Savdoni kengaytirishda logistika masalasi katta ahamiyatga ega. O‘zbekiston dengizga to‘g‘ridan to‘g‘ri chiqish imkoniga ega emas va Hindistonga boradigan to‘g‘ridan to‘g‘ri quruqlik yo‘li ham yo‘q. Shu sababli Toshkent Eron orqali Hindiston bozoriga chiqishning bir nechta variantlarini ko‘rib chiqmoqda. 2024-yil may oyida Hindiston va Eron hukumatlari Eronning Chobahor portini boshqarish va rivojlantirish bo‘yicha uzoq muddatli ikki tomonlama shartnoma imzoladi. Undan O‘zbekiston tomonining foydalanishi o‘zbek yuklarini Hindistonga va undan keyin Janubiy Osiyoning boshqa bozorlariga yetkazib berishning istiqbolli yo‘nalishi sifatida muhokama qilinmoqda.

2025-yil iyun oyida “Hindiston — Markaziy Osiyo” muloqotining to‘rtinchi yig‘ilishida vazirlar “Shimol — Janub” xalqaro transport yo‘lagidan (INSTC) yanada faol foydalanish zarurligini tasdiqladi, unda Chobahor portiga katta ahamiyat qaratilgan.

Hindiston, xususan, O‘zbekistonning INSTC`ga a’zo bo‘lishini qo‘llab-quvvatlashini bildirgan.

Muloqot yakunlari bo‘yicha qabul qilingan qo‘shma bayonotda to‘g‘ridan to‘g‘ri va tranzit yuk tashishlarni ko‘paytirish hamda moliyaviy bog‘liqlikni takomillashtirish zarurligi alohida qayd etilgan. Tomonlar raqamli to‘lovlar, banklararo mexanizmlar va milliy valyutalardan foydalanishni muhokama qilmoqda.

Harbiy hamkorlik alohida yo‘nalish sifatida rivojlanib bormoqda. 2019-yilda ikki mamlakat mudofaa sohasidagi hamkorlik bo‘yicha qo‘shma ishchi guruh tuzgan. 2025-yil avgust oyida uning beshinchi yig‘ilishi bo‘lib o‘tgandi.

2019-yildan buyon ikki davlat poligonlarida navbatma-navbat o‘tkazib kelinayotgan “Do‘stlik” qo‘shma harbiy mashg‘ulotlari asosiy amaliy element bo‘lib qolmoqda. Mashg‘ulotlarda, avvalambor, terrorizmga qarshi kurash bilan bog‘liq, jumladan, tog‘li va cho‘l hududlaridagi bo‘linmalarning harakatlari mashq qilinadi. Hisob bo‘yicha yettinchi mashg‘ulotlar shu yilning aprel oyida Namangan viloyatidagi “G‘urumsaroy” poligonida bo‘lib o‘tdi.

Shuningdek, mudofaa sanoati tuzilmalari o‘rtasidagi hamkorlik ham alohida rivojlanmoqda. O‘zbekiston Mudofaa sanoati agentligi delegatsiyasi Aero India 2025 ko‘rgazmasida ishtirok etdi. Gap asosan tajriba almashish, ta’lim, mashg‘ulotlar va mudofaa idoralari o‘rtasidagi aloqalar haqida bormoqda.