Hal qiluvchi magʻlubiyatdan soʻng Alberta ayirmachilik harakati katta zarbaga uchradi
Mustaqillik harakati yetakchilari kurashni davom ettirishga vaʼda bermoqda, biroq magʻlubiyat farqi buni qiyinlashtirishi mumkin.
Albertaning separatistlar harakati aniq magʻlubiyatdan soʻng jiddiy zarbaga uchradi.
Referendum milliy birlikka bosim oʻtkazishi mumkin boʻlgan ovoz berishda hal qiluvchi natijani berdi.
Dastlabki raqamlar Alberta saylovchilarining uchdan ikki qismidan koʻprogʻi Kanada tarkibida qolishni xohlashlari haqida qatʼiy signal berganini koʻrsatmoqda.
Oxirgi hisob-kitoblar yakunlangach, saylovchilarning sezilarli koʻpchiligi tomonidan ajralib chiqish boʻyicha majburiy referendumning keskin rad etilishi Albertaning separatistik shiddatini butunlay toʻxtatib qoʻyishi mumkin.
Bu oʻnlab yillar davomida sokin muhokama qilib kelingan gʻoyani yana siyosiy chekkaga surib qoʻyadi.
Alberta separatistlari yetakchilari uchun bu natija soʻrovnomalar asosida kutilgan edi, ammo bir yildan ortiq davom etgan targʻibot va ajralib chiqish boʻyicha ovoz berishni talab qilishdan soʻng baribir hafsalasi pir boʻlishga olib keldi.
BBC separatistlar yetakchisi Mitch Silvestrdan natijadan soʻng oʻzini qanday his qilayotganini bir jumla bilan soʻraganda, u shunchaki: «Xursand emasman», deb javob berdi.
Bosh vazir Mark Karni bu natijani tezda olqishlab, oʻz bayonotida «Albertaliklar aniq tanlov qilishdi», dedi.
Shunga qaramay, harakat yetakchilari kurash hali tugamaganini va bu masala Alberta siyosatini yillar davomida shakllantirishi mumkinligini taʼkidlashmoqda.
Kalgarilik advokat va Albertaning ajralib chiqishi tarafdorlaridan biri Jeffri Ratning aytishicha, u va boshqalar «yeng shimarib, yanada qattiqroq ishlashni rejalashtirishmoqda».
Yana bir separatist Kit Uilson Kalgaridagi tarafdorlariga ovoz berish yakunlanganiga qaramay, «Albertaning Kanadadagi kelajagi, Kanadadagi oʻrni va Kanadadagi roli haqidagi suhbat davom etadi», deb aytdi.
Birlik uchun ovoz berishni ochiqchasiga qoʻllab-quvvatlagan va bu borada targʻibot olib borgan Smit saylovchilarga natija uchun minnatdorchilik bildirdi.
Alberta bosh vaziri baʼzilar «xavfli» deb atagan tavakkallikka qoʻl urgani uchun tanqidga uchradi: mustaqillikka intilish magʻlubiyatga uchrashi mumkin boʻlsa-da, bu orqali u oʻzining beqaror saylovchilar bazasiga xohlagan narsasini berdi.
U fuqarolar tomonidan ilgari surilgan kampaniyani ovoz berish byulleteniga kiritish uchun talab qilinadigan petitsiya chegarasini pasaytirdi.
Dushanba kungi natijani majburiy boʻlmagan maqomga keltirish orqali u ajralish tarafdori boʻlgan petitsiyani toʻxtatib qoʻygan sud qarorini chetlab oʻtdi; bu qaror petitsiya viloyat ajralib chiqsa, yerlari taʼsir ostida qoladigan mahalliy tub aholi (Birinchi millatlar) bilan maslahatlashmagani uchun chiqarilgan edi.
Bu tavakkallik uning 2022 yildan beri boshqarib kelayotgan Birlashgan Konservativ partiyadagi yetakchiligini sinovdan oʻtkazishi mumkin.
«U (partiya) bazasining ishonchini yoʻqotdi», dedi Rat.
Kampaniya davomida mustaqillik referendumiga qarshi chiqqan albertaliklar BBC'ga mamlakatni bir butun saqlab qolish istagi ularni harakatga keltirganini, ayniqsa Kanada oʻzining azaliy ittifoqchisi AQSh tomonidan tarif tahdidlariga duch kelayotgan bir paytda bu juda muhimligini aytishdi.
Ular, shuningdek, mustaqil Alberta tashqi taʼsirga — yoki hatto anneksiyaga uchrashi mumkinligidan xavotirda edilar.
Birlikning koʻzga koʻringan targʻibotchisi Tomas Lukashuk dushanba oqshomida tarafdorlari oldida chiqish qilib, dastlabki natijalar uni albertalik ekanidan faxrlanishga majbur qilganini aytdi.
Edmontondagi birlik tarafdorlarining natijalarni kuzatish kechasida Lukashuk bevosita separatistlarga murojaat qilib, «ular koʻtargan baʼzi masalalar asosli» ekanini va viloyat munozaralar tufayli yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish boʻyicha ogʻir mehnat qilishi kerakligini aytdi.
«Men yana shunday referendum oʻtkazishimizni aslo xohlamayman», dedi Lukashuk.
Hafta boshida Bosh vazir Smit CBC telekanaliga agar albertaliklar qarshi ovoz berishsa, u bosh vazir boʻlib turgan muddatda mustaqillik referendumini oʻtkazmasligini aytgan edi.
Baʼzi kelishmovchiliklarni bartaraf etish oson boʻlmaydi.
Separatistik kayfiyatning ildizlari «gʻarbiy begonalashuv»ga borib taqaladi, bu ibora Kanadaning gʻarbiy viloyatlaridagi baʼzi kishilar tomonidan oʻnlab yillar davomida Kanada markazidagi federal hukumat tomonidan eʼtiborsiz qoldirilganlik tuygʻusini tasvirlash uchun ishlatib kelingan.
Alberta mustaqilligi tarafdorlari va birlik tarafdorlarining koʻpchiligi Ottava viloyatning neft va gaz sanoatini uzoq vaqtdan beri, oxirgi paytlarda esa ekologik siyosat orqali zaiflashtirib kelgan deb hisoblaydi.
Bu gʻazab keyinchalik, baʼzi albertaliklar sobiq Bosh vazir Jastin Tryudoning Covid-19 pandemiyasiga qarshi choralari va vaktsinatsiya talablaridan norozi boʻlib, ularni hukumatning vakolatlarini suiisteʼmol qilishining yana bir misoli deb bilishganida yanada kuchaydi.
Albertada oʻsgan Karni Smit bilan ushbu xavotirlarning baʼzilarini hal qilish uchun ishladi va Albertadan Kanadaning Tinch okeani sohiligacha yangi quvur oʻtkazishni nazarda tutuvchi bitimni imzoladi.
U dushanba oqshomidagi bayonotida bunga toʻxtalib, uning rejasi Kanadaning «markazida Alberta boʻlgan global energetika gigant kuchi sifatidagi toʻliq salohiyatini» ochish ekanini aytdi.
Ammo Karni va Smit — mohir siyosatchi va shu kungacha Albertaning shafqatsiz siyosatida omon qolgan arbob oʻrtasida kelajakda keskinlik yuzaga kelishi mumkinligidan dalolat beruvchi belgilar mavjud.
U dushanba kuni albertaliklarga yana toʻqqizta savolni taqdim etdi, ularning aksariyati viloyatga Ottavadan beriladigan muxtoriyatni, jumladan immigratsiya kabi masalalarda oshirishga qaratilgan.
(Juda) dastlabki natijalar ularning koʻpchiligi maʼqullanishi mumkinligini koʻrsatmoqda.
Ikkinchi majburiy ajralish referendumi uchun ovoz bergan baʼzi kishilar poʻch mustaqillikni emas, balki Ottavaga bosim oʻtkazish dastagini xohlashlarini aytishdi. Smitning aytishicha, ushbu boshqa toʻqqizta savol unga aynan shu imkoniyatni beradi.
Shunga oʻxshash suverenitet kayfiyatiga ega boʻlgan boshqa bir viloyat — Kvebek, Albertaning ajralish harakati keyin qayerga qarab ketishi mumkinligi haqida ishoralar berishi mumkin.
Kvebek 1980 va 1995 yillarda ajralib chiqish boʻyicha ikkita referendum oʻtkazgan va ikkalasida ham ozgina farq bilan magʻlub boʻlgan.
Alberta mustaqilligi tarafdorlari aholisining aksariyati frantsuz tilida soʻzlashuvchi bu viloyatdan ilhom olishlarini yashirmaydilar.
Ular Kvebekni viloyat masalalarida ancha katta muxtoriyatga erishish uchun ajralish tahdididan muvaffaqiyatli foydalangan deb bilishadi.
Kvebek suverenitetini qoʻllab-quvvatlash tarixiy eng past darajada boʻlishiga qaramay, yangi saylangan viloyat hukumati 2030 yilgacha uchinchi mustaqillik referendumini oʻtkazishga vaʼda berdi.
Rat oʻz tomonining magʻlubiyati haqida fikr yuritayotib, shunga eʼtibor qaratdi.
«Kvebekdagi asosan qishloq joylariga tayanadigan Mustaqillik partiyasi ovozlarning 28 foizi bilan Kvebek hukumatini tuzdi», dedi u.
«Alberta separatistlari kelajakda xuddi shunday qilishlari ehtimoldan xoli emas», deya qoʻshimcha qildi u.