Global xayriya tashkiloti Suriyadagi «yoʻqolgan» bolalar masalasidagi oʻz roliga oid hisobotni eʼlon qilishni toʻxtatib turmoqda

Global xayriya tashkiloti Suriyada «boʻlishgan» bolalar borasidagi oʻz roliga oid hisobotni eʼlon qilmayotir

Bolalarga yordam beruvchi global xayriya tashkiloti Suriyadagi fuqarolar urushi paytida bolalarni oʻz oilalaridan ajratishdagi rolini oʻrganish uchun buyurtma qilingan hisobotni eʼlon qilmasligini bildirdi.

Шунингдек, SOS Children's Villages International tashkiloti, bir guruh xalqaro jurnalistlar bilan hamkorlik qilayotgan BBC World Service koʻrib chiqqan rejalarda vaʼda berilganiga qaramay, hukumat tomonidan tashkillashtirilgan ushlab turishlardan jabr koʻrgan suriyalik oilalarga haligacha kompensatsiya toʻlagani yoʻq.

Sobiq prezident Bashar الأسd davrida Suriya xavfsizlik kuchlari yuzlab bolalarni qamoqqa olingan ota-onalaridan tortib olgan va SOS hamda boshqa yetimxonalarga ularning shaxsi va qayerdaligini yashirishni topshirgan.

Opa-singil Leyla va Layan Gʻbeys 2015 yilda onalari Omamadan tortib olinib, SOS’ga olib ketilganda sakkiz va toʻrt yoshda edilar. Ular uch yildan keyin asirlar almashinuvi orqali ota-onalari bilan qayta topishishdi.

Qayta koʻrishganlarida Layan onasini tanimadi.

Keinchalik oila BMT orqali qochqin sifatida AQShga qochib oʻtdi, ammo oʻsha boy berilgan yillarning ruhiy jarohati hamon ularga ogʻir botmoqda.

«Birga boʻlamizmi yoki yolgʻiz, boshimizdan kechgan voqealar haqida oʻylaymiz», dedi Omama BBC’ga.

«Bu oilamizning har bir aʼzosiga juda katta taʼsir koʻrsatdi».

2024 yilda Asad agʻdarilganidan soʻng, SOS 140 dan ortiq bola Suriya xavfsizlik kuchlari tomonidan uning bolalarni parvarishlash muassasalariga olib kelinganini tan oldi.

130 dan ortiq mamlakatda assotsiatsiyalariga ega boʻlgan hamda BMT va Yevropa hukumatlaridan xayriyalar va grantlar olgan SOS federatsiyasi kim javobgar ekanini aniqlash uchun Norvegiyaning Wiersholm yuridik firmasiga tekshiruv buyurtma qildi.

Hisobot 2025 yil dekabr oyida topshirildi va huquqshunoslar yanvar oyida BBC’ga anonimlashtirilgan shakli katta ehtimol bilan jamoatchilikka ochiqlanishini aytishdi.

Ammo bir necha oy oʻtib, BBC koʻrib chiqqan may oyidagi elektron xatda SOS boshqaruv kengashi raisi Domeniko Parizi xodimlarga tekshiruvga «putur yetkazilgani» va u ichki tarzda baham koʻrilmasligini yoki ommaviy ravishda eʼlon qilinmasligini maʼlum qildi.

BBC va kengroq jurnalistlar guruhi tomonidan qoʻlga kiritilgan ichki yigʻilish yozuvida Parizi ismi oshkor etilmagan xodimlarni tashkilotni «goʻyoki biz yovuz qahramonlardek koʻrsatish» uchun hisobotni «manipulyatsiya qilishga» urinishda aybladi.

SOS International tekshiruv hali davom etayotgani sababli ichki muhokamalar boʻyicha izoh bera olmasligini bildirdi.

BBC koʻrib chiqqan hisobot loyihasida aytilishicha, SOS xavfsizlik xizmatlaridan bolalarni qabul qilishga majburlanmagan va Suriyadagi tegishli SOS muassasalari uchun yakuniy javobgarlik tashkilotning Venadagi xalqaro ofisi zimmasida boʻlgan.

SOS matbuot kotibining aytishicha, uning boshqaruv kengashi hisobot boʻyicha «mustaqil huquqiy maslahat» olgan va tekshiruv davom etmoqda. Uning taʼkidlashicha, kengash «qabul qilingan qarorlar uchun institutsional javobgarlikni belgilashga sodiqdir».

Yakuniy hisobotni eʼlon qilmaslik tanlovi 1949 yilda tashkil etilgan xayriya tashkilotini parchalanish bilan tahdid soluvchi keskinlikni chuqurlashtirdi.

Tashkilot byudjetiga salmoqli mablagʻ ajratgan Buyuk Britaniya, Norvegiya, Shveytsariya, Shvetsiya, Frantsiya va Niderlandiyadagi assotsiatsiyalar shundan beri federatsiyani tark etish va mustaqil xayriya tashkilotlariga aylanish qarorini chiqardilar.

Dekabr oyida SOS’ga eng yirik yagona hissa qoʻshuvchi boʻlgan Germaniya assotsiatsiyasi — SOS Children's Villages Worldwide direktorlari tashkilotni tark etish uchun ovoz berishdi. Ammo xayriya tashkilotining vasiysi sifatida ish yurituvchi Germaniya nazorat kengashi ularning qarorini bekor qildi va fevral oyida uchala direktorni ham lavozimidan ozod etdi.

SOS Worldwide BBC’ga direktorlar «xizmat vazifalarini jiddiy ravishda buzganliklari» uchun ishdan boʻshatilganini aytdi. Direktorlar buni rad etmoqda va Germaniya sudlarida oʻzlarining boʻshatilishi boʻyicha eʼtiroz bildirmoqdalar.

Boʻshatilishdan oldin germaniyalik direktorlar suriyalik jabrlanuvchilar uchun «ixtiyoriy kompensatsiya» jamgʻarmasini ajratib qoʻygan edilar, ammo BBC tomonidan koʻrib chiqilgan bir nechta manbalardan sizdirilgan hujjatlarga koʻra, hozirgacha hech qanday pul tarqatilmagan.

SOS matbuot kotibi xayriya tashkiloti jabrlanganlarni qoʻllab-quvvatlashga «tayyorligini» bildirganini, ammo yordam koʻrsatish «tegishli tomonlar bilan muvofiqlashtirishni talab qiladigan huquqiy va amaliy shartlarga» bogʻliqligini aytdi.

Biz uchratgan suriyalik oilalar hali ham SOS’dan xabar kutishayotganini aytishdi.

«Men SOS kechirim soʻraydi va meni oilamdan ajratib yetkazgan zararini qoplash uchun yordam taklif qiladi, deb umid qilgandim», dedi Omama Gʻbeys.

«SOS’da hech kim biz bilan gaplashmadi va hech narsa bermadi».