Frantsiyada sunʼiy intellektdan foydalanganlikda ayblanayotgan mukofot sohibi boʻlgan yozuvchi atrofida shov-shuv koʻtarildi
Kanadalik-gaitilik yozuvchi Telison Oreliyen oʻzining ilk romani uchun «Prix du Roman Fnac» mukofotiga loyiq koʻrildi.
Frantsiyada mukofotga sazovor boʻlgan yozuvchi sunʼiy intellektdan foydalanganlikda ayblanganidan keyin norozilik toʻlqini koʻtarildi
Telison Orelyen oʻz asarlarida sunʼiy intellektdan foydalangani haqidagi daʼvolarni rad etdi
Frantsiya adabiy olami katta shov-shuvga sabab boʻlgan kanadalik-gaitilik yozuvchi oʻzining debyut romanini yozishda sunʼiy intellektdan (SI) foydalanganlikda ayblanganidan keyin sarosimaga tushib qoldi.
38 yoshli Telison Orelyen yaqindagina *C'était ça ou mourir* (*Yo bu, yo oʻlim*) romani uchun adabiy mavsumning ilk mukofoti — Prix du Roman Fnac sovrindori boʻlgan edi.
U shuningdek, yaqin kunlarda eʼlon qilinishi kutilayotgan frantsuz tilidagi eng nufuzli yillik mukofotlar — Gonkur va Renodo finalchilari qatoridan joy olgan.
Biroq seshanba kuni *Balance ton Claude* (*Klodni fosh qil* — Anthropic kompaniyasining SI yordamchisiga ishora) deb nomlanuvchi kam tanilgan guruh kitob «deyarli toʻliq» sunʼiy intellekt tomonidan yozilganini daʼvo qildi — muallif bu ayblovni rad etdi.
«Biz qoʻlyozmaning turli qismlaridan bir nechta parchalarni sinab koʻrdik va bir xil natijaga erishdik: 100 foiz SI», — deb yozdi guruh X tarmogʻida.
Aʼzolari kimligi nomaʼlum boʻlgan ushbu guruhning taʼkidlashicha, tahlil Pangram deb nomlanuvchi dastur yordamida amalga oshirilgan boʻlib, u «hozirgacha eng aniq» dastur sifatida tavsiflanadi va unda xatolik xavfi deyarli yoʻq darajada.
Gaitida tugʻilgan va 2010 yilda Monrealga koʻchib oʻtgan Orelyen bu ayblovni darhol rad etdi.
«Men hamisha ijodni va adabiyotni sevganman. Nima uchun mashinadan foydalanishga majbur boʻlishim kerakligini tushunmayapman», — dedi u Libération gazetasiga. U kitobni haqiqatan ham oʻzi yozganini isbotlash uchun noshiri bilan birga «hujjatlar toʻplamini tayyorlayotganini» aytdi.
«Mening anʼanalarim Gaiti va Karib havzasiga borib taqaladi. Tasvirlar, takrorlar va ritmlar — bu tirik soʻz, ular menga tegishli», — dedi u.
Grasset nashriyoti ham uni himoya qilib, bu ayblovlar «noyob hayot yoʻliga ega boʻlgan yozuvchi uchun oʻta haqoratli» ekanini va uning «ijodiy ishi original va kuchli» ekanini taʼkidladi.
Romanda Gaitidagi toʻdalar zoʻravonligidan qochib qutulgan oʻqituvchi va uning oxir-oqibat Kanadaga yetib borib, u yerda «qoʻrquvsiz nafas olish huquqini» qayta kashf etguniga qadar boʻlgan kechinmalari hikoya qilinadi.
Bu bahs trinidadlik yozuvchi Jamir Nazirning *The Serpent in the Grove* asari atrofidagi mojaroni yodga soladi. Ushbu asarning Hamdoʻstlik qisqa hikoyalar mukofoti (Commonwealth Short Story prize) iyul oyida generativ SI yordamida yozilgan degan ayblovlar tufayli dastlab bekor qilingan edi.
Keyinchalik, tashkilotchilar asarning haqiqiyligiga ishonch hosil qilganlaridan soʻng, mukofot qayta tiklandi.
Pangram va boshqa SI detektivlarini tanqid qiluvchilar ularning ishonchsiz ekanini, turli vositalar koʻpincha bir xil matnni tahlil qilishda turlicha natijalar berishini taʼkidlashadi.
Telison Orelyenning kitobi shu hafta Prix du Roman Fnac mukofotiga sazovor boʻldi
Bu vositalar matnni aslida kim yoki nima yozganini bilmaydi. Buning oʻrniga ular odatda SI tomonidan yaratilgan matnlarga xos boʻlgan namunalarni qidiradi, vaholanki bunday namunalar inson yozgan matnda ham uchrashi mumkin.
Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, SI detektivlari inson yozgan matnni SI tomonidan yaratilgan deb notoʻgʻri belgilashi va sunʼiy intellekt tomonidan ishlab chiqilgan matnni, ayniqsa u tahrir qilingan yoki parafraz qilingan boʻlsa, aniqlay olmasligi mumkin.
Baʼzilarning fikricha, bu dasturlar standartlashtirilgan tillar — ingliz yoki frantsuz tillari asosida yaratilgan, shu bois Karib havzasi kabi joylarning shevalaridan foydalanilgan matnlarni toʻgʻri talqin qila olmaydi.
Biroq *Balance ton Claude* ortida turgan yozuvchilar Pangram dasturi SI tomonidan yaratilgan matn boʻyicha faqat har 24 400 ta holatdan bittasida notoʻgʻri xulosa chiqarishi isbotlanganini aytishdi.
Eng yangi detektivlar plagiatni tekshirish uchun matnni matn bilan solishtirmaydi. Buning oʻrniga ular maʼlum lingvistik namunalar SIdan foydalanilganini koʻrsatishini aniqlash uchun ehtimollar va statistikani oʻrganadi.
SI tobora odatiy holga aylanib borayotgan bir paytda, *C'etait ça ou mourir* atrofidagi bahslar inson va SI ijodkorligining qaysi kombinatsiyasi maqbul deb hisoblanishi haqidagi munozaralarni yanada kuchaytiradi — chunki yozuvchilar SI yordamida matn yaratib, keyin uni moslashtirishi yoki, aksincha, original matn yozib, keyin SIdan uni koʻrib chiqishni soʻrashi mumkin.
Orelyen 1988 yilda Gaiti shimolidagi Gonaiv shahrida tugʻilgan.
Vatanini tark etishdan oldin uning ilk ijodi asosan sheʼriy matnlardan iborat edi, keyinchalik Kanadada u jurnalist boʻlib ishladi.
Kanadalik noshiri tomonidan soʻnggi 60 yildagi eng koʻp sotilgan kitob sifatida tavsiflangan ushbu roman 20 ga yaqin tilga tarjima qilinishi rejalashtirilgan.
Orelyen *Libération* nashriga bergan intervyusida kitobning birinchi qoralamasi 2019 yilda — SI matn yaratish dasturlari keng tarqalishidan ancha oldin yozilganini aytdi.