Frantsiyada maktab oʻquvchilarining noroziliklari umummilliy harakatga aylanib ketdi. Video
Frantsiyada maktab protestlari umummilliy harakatga aylandi. Video
Frantsiyada sentyabr oyida oʻqituvchilar yetishmovchiligi va maktablardagi yomon sharoitlar tufayli boshlangan aktsiyalar narxlarning oshishi va hukumatning iqtisodiy siyosatiga qarshi ommaviy chiqishlarga aylanib ketdi. Shanba, 17 oktyabr kuni koʻchalarga yuz minglab odamlar chiqdi. Bir qator shaharlarda tartibsizliklar va politsiya bilan toʻqnashuvlar yuz berdi, qoʻlga olinganlar soni esa 2,4 mingga yaqinlashdi.
Frantsiya Ichki ishlar vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 17 oktyabr kuni mamlakatda 110 ta demonstratsiya boʻlib oʻtdi, ularda 550 mingga yaqin kishi, jumladan Parijda 110 ming kishi ishtirok etdi. Tashkilotchilar ishtirokchilarning umumiy sonini 800 ming kishiga baholadilar. Aktsiyalarda maktab oʻquvchilari, talabalar, oʻqituvchilar, kasaba uyushmalari, fermerlar, iqlim faollari va "sariq nimchalilar" harakati vakillari birlashdi.
Dastlabki chiqishlar sentyabr oyida Parij atrofidagi Kreteyda boʻlib oʻtdi. 17 sentyabr kuni Antuan de Sent-Ekzyuperi litseyi oʻqituvchilari resurslar yetishmasligi tufayli ish tashlash uyushtirishdi, ertasi kuni esa protestga oʻquvchilar qoʻshildi.
Frantsiyada litseylar deb asosan 15 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan yuqori sinf oʻquvchilari uchun oʻquv muassasalari ataladi. Oʻquvchilar oʻqituvchilar va yordamchi xodimlar yetishmasligi, sinflarning haddan tashqari toʻlaligi, ortiqcha yuklangan jadval va maktab binolarining yomon ahvolidan shikoyat qilishdi. Baʼzi sinflarda 32–35 kishidan bor edi.
Oʻquv xonalaridagi yuqori harorat qoʻshimcha qiyinchiliklar tugʻdirdi. Oʻquvchilarning soʻzlariga koʻra, yozda baʼzi sinflarda havo 40 darajagacha qizib ketgan. Maktab oʻquvchilari, shuningdek, bitiruvchilar universitetlarga kirish uchun ariza topshiradigan Parcoursup onlayn-platformasi bilan bogʻliq stress haqida ham gapirishdi.
Kreteydagi chiqishlardan soʻng oʻquv muassasalarini toʻsib qoʻyish Parij mintaqasining boshqa hududlariga, keyin esa mamlakatning boshqa qismlariga tarqaldi. Maktab oʻquvchilariga talabalar va oʻqituvchilar kasaba uyushmalari qoʻshildi. Muntazam ravishda ishtirokchilar nafaqat taʼlim muammolari, balki yashash qiymatining oshishi haqida ham gapira boshlashdi.
Sentyabr oxiriga kelib, ayrim shaharlardagi aktsiyalar oʻt qoʻyishlar, pirotexnikadan foydalanish va politsiya bilan toʻqnashuvlar bilan kechdi. 1 oktyabr kuni, eʼlon qilingan maʼlumotlarga koʻra, bir kunning oʻzida 1 949 kishi qoʻlga olindi.
Frantsiya Bosh vaziri Sebastyen Lekornyu protestchilarning talablari maktablar yaqinidagi zoʻravonliklarni oqlamasligini aytdi. Hukumat vakillari, shuningdek, Jan-Lyuk Melanshon boshchiligidagi "Egilmas Frantsiya" (LFI) partiyasi va uning ultrasoʻl ittifoqchilarini protest harakatidan siyosiy maqsadlarda foydalanishga urinishda aybladilar.
Taʼlim vaziri Eduar Jeffre protestlar zoʻravonlikka murojaat qiluvchi guruhlar taʼsiri ostida qolganini aytdi. LFI ayblovlarni rad etib, safarbarlikni stixiyali deb atadi.
Huquqni muhofaza qilish organlarining harakatlari alohida bahslarga sabab boʻldi. Inson huquqlari tashkilotlari, jumladan Amnesty International va Inson huquqlari ligasi voyaga yetmagan namoyishchilarga nisbatan kuch ishlatilishini tanqid qildi. Lans shahrida toʻqnashuvlar paytida bir oʻsmir qoʻlidan ogʻir jarohat oldi. Bu kabi hodisalarning holatlarini Frantsiya Milliy politsiyasi Bosh inspektsiyasi (IGPN) tekshirmoqda.
Oktyabr boshiga kelib protestlar yuzlab oʻquv muassasalarini qamrab oldi. Hisob-kitoblarga koʻra, 5 oktyabr kuni 400 dan 500 gacha maktab qisman yoki poʻla yopildi. Ertasi kuni Lekornyu vazirlarga oy oxirigacha oʻquvchilarning talablariga dastlabki javoblarni tayyorlashni topshirdi. Koʻrib chiqilishi kerak boʻlgan masalalar orasida yoʻq oʻqituvchilarning oʻrnini bosish, oʻquv kunining davomiyligi va eski maktab binolarini taʼmirlash bor edi.
Biroq, oʻsha paytga kelib chiqishlar allaqachon taʼlim tizimi chegaralaridan chiqib ketgan edi. Maktab oʻquvchilarining talablariga hukumatning iqtisodiy siyosatidan norozilik qoʻshildi.
Asta-sekin protestchilarning talablari taʼlim muammolari doirasidan chiqdi. Maktab oʻquvchilariga yashash qiymatining oshishi va hukumatning iqtisodiy siyosatidan norozi boʻlgan aholining boshqa guruhlari qoʻshildi. Tanqid uchun sabablardan biri davlat xarajatlarini 54 milliard yevroga qisqartirishni nazarda tutuvchi 2027 yilgi byudjet loyihasi boʻldi. Bu rejalarga ham soʻl, ham oʻng siyosiy kuchlar vakillari qarshi chiqishdi.
Protestlarning kengayishi Frantsiyada 2018 yilda yonilgʻi narxi oshishidan norozilik fonida paydo boʻlgan "sariq nimchalilar" harakatini eslatdi. Avvaliga ishtirokchilar haydovchilar xarajatlarining koʻpayishiga qarshi chiqishgan edi, ammo vaqt oʻtishi bilan ularning talablari iqtisodiy siyosatning boshqa masalalariga ham tarqaldi. Harakatning nomi haydovchilar avtomobillarda saqlashi shart boʻlgan yorugʻlik qaytaruvchi nimchalar bilan bogʻliq.
2026 yil oktyabr oyida "sariq nimchalilar" vakillari maktab protestlariga qoʻshilishga chaqirishdi. Aktsiyalarga talabalar, kasaba uyushmalari, fermerlar va iqlim faollari ham qoʻshildi. Natijada demonstratsiyalar taʼlim sharoitlarini yaxshilashdan tortib byudjet siyosatini qayta koʻrib chiqishgacha boʻlgan turli talablarga ega ishtirokchilarni birlashtirdi.
17 oktyabrdagi demonstratsiyalar paytida ishtirokchilar maktablardagi sharoitlarni yaxshilashni, narxlar oshishiga qarshi choralar koʻrishni va davlat xarajatlarini qisqartirish rejalarini qayta koʻrib chiqishni talab qilishdi. Namoyishchilarning bir qismi Prezident Emmanuel Makron va hukumatning isteʼfosini ham talab qildi.
Koʻpgina demonstratsiyalar tinch oʻtgan boʻlsa-da, bir nechta shaharlarda ogʻir tartibsizliklar sodir boʻldi. Limojda yongʻin XIX asrga oid tarixiy ratushaga zarar yetkazdi. Hodisa haqidagi xabarlarga koʻra, binoning tomi oʻpirilib tushgan, binoning oʻzi esa sezilarli darajada shikastlangan.
Marselda tartibsizlik ishtirokchilari munitsipal politsiya boʻlimini vayron qilishdi. Boshqa shaharlarda doʻkonlar va jamoat obʼyektlariga zarar yetkazildi.
Parijda Respublika maydonida barrikadalar yondi va koʻzdan yosh oqizuvchi gap qoʻllagan politsiya bilan toʻqnashuvlar yuz berdi. shuningdek, doʻkonlarning vayron qilinishi, avtomobillar va bank boʻlimlariga zarar yetkazilgani haqida xabar berildi.
Qoʻlga olinganlar soni yangi maʼlumotlar kelib tushishi bilan ortib bordi. Shanba kuni kechqurun Bosh vazir Sebastyen Lekornyu 1,2 mingga yaqin qoʻlga olinganlar haqida xabar berdi. Yakshanba kuni ertalab Ichki ishlar vaziri Loran Nyunyes allaqachon 1,8 ming kishi haqida gapirdi, keyinroq rasmiylar butun mamlakat boʻylab deyarli 2,4 ming kishi qoʻlga olinganini maʼlum qilishdi.
Jabrlanganlar haqidagi maʼlumotlar ham oʻzgardi. Dastlab Nyunyes politsiya, jandarmeriya va oʻt oʻchirish xizmatining 500 dan ortiq xodimi jarohat olganini xabar qildi. Keyinroq CNews telekanali 997 kishi jabrlangani, ulardan yetti nafari ogʻir jarohat olgani haqidagi raqamni keltirdi. Bu maʼlumotlar dastlabki boʻlib qolmoqda.
Parijdagi demonstratsiya paytida yurish ishtirokchilaridan biri vafot etdi. Majenta bulvarida uning tobi qochgan. Politsiya prefekturasida oʻlim zoʻravonlik yoki huquqni muhofaza qiluvchilarning harakatlari bilan bogʻliq emasligi bildirildi.
Yakshanba kuni kechqurun Frantsiya Prezidenti Emmanuel Makron xalqqa murojaat qildi. U protestlarning tinch ishtirokchilari talablari eʼtiborga loyiqligini, ammo tartibsizliklar va jamoat obʼyektlariga hujumlarga yoʻl qoʻyib boʻlmasligini taʼkidladi.
Makronning soʻzlariga koʻra, tartibsizliklarda ultrasoʻl guruhlar vakillari va jinoyatlarga aloqador shaxslar ishtirok etgan. Prezident huquqni muhofaza qilish organlari xodimlari va tartibsizliklar paytida jabrlangan korxonalar egalarini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi. U, shuningdek, aybdorlar javobgarlikka tortilishi, yetkazilgan zarar esa qoplanishi kerakligini aytdi.
Davlat rahbari siyosiy partiyalar va kasaba uyushmalarini zoʻravonlikni qoralashga chaqirdi. OAV xabarlariga koʻra, rasmiylar, shuningdek, agar jamoat xavfsizligiga tahdid solsa, yigʻilishlarni taqiqlash boʻyicha prefektlar va merlarning vakolatlarini kengaytirishni koʻrib chiqmoqda.
Ichki ishlar vaziri Loran Nyunyes munitsipal binolar va politsiya boʻlimlariga hujumlarni radikal soʻl guruhlarning harakatlari bilan bogʻladi. U huquqni muhofaza qilish organlari ommaviy tartibsizliklarga yetarlicha tayyorlanmaganligi haqidagi tanqidlarni rad etdi.
Muxolifat, oʻz navbatida, hukumat harakatlarini tanqid qildi. Frantsiya ekologlari yetakchisi Mari Tondelye adekvat harakatlar rejasini tayyorlay olmaganini aytib, Nyunyesning isteʼfosini talab qildi. Ultraoʻng "Milliy birlashuv" partiyasi yetakchisi Marin Le Pen ham Vazirlar kabinetini tanqid qilib chiqdi. LFI tartibsizliklarni tashkil etishga aloqadorlik haqidagi ayblovlarni yana bir bor rad etdi.
Frantsiyaning 2027 yilgi byudjet loyihasi Taʼlim vazirligini moliyalashtirishni 1,2 milliard yevroga — 64 milliardgacha oshirishni nazarda tutadi. Shu bilan birga, hujjat 1 588 ta oʻqituvchilik lavozimini qisqartirishni nazarda tutadi. Taʼlim vaziri Eduar Jeffre buni oʻquvchilar sonining kamayishi bilan tushuntiradi va qisqartirishlar litseylarga taʼsir qilmasligini taʼkidlaydi. Biroq kasaba uyushmalari taklif qilingan choralarni yetarli emas deb hisoblaydi, litsey va talabalar harakati ishtirokchilari esa, Frantsiya OAV maʼlumotlariga koʻra, taʼlimga qoʻshimcha ravishda 10 milliard yevro ajratishni talab qilmoqda.
8 oktyabr kuni Jeffre kadrlar yetishmovchiligi ayniqsa oʻtkir sezilayotgan 500 dan ortiq litseyga 3 000 nafar oʻrinbosar-oʻqituvchini yuborish rejasini eʼlon qildi. 13 oktyabr holatiga koʻra, rejalashtirilgan oʻrinbosarlarning 35 foizini joylashtirishga muvaffaq boʻlindi. Bundan tashqari, yuzga yaqin kishi shartnoma boʻyicha ishga qabul qilindi.
Biroq Snes-FSU kasaba uyushmasi rejani "juda ambitsiyali" va "haqiqatdan yiroq" deb tanqid qildi. Tashkilot maʼlumotlariga koʻra, baʼzi oʻqituvchilar oʻzlari dars bermaydigan fanlar boʻyicha oʻrinbosarlikka yuborilgan.
Kasaba uyushmalari protestlarni davom ettirish niyatida. Navbatdagi umummilliy ish tashlash 5 noyabr kuniga rejalashtirilgan.
Aktsiyalar 2027 yilgi prezidentlik saylovlariga tayyorgarlik fonida oʻtmoqda. Ikkinchi muddatni oʻtayotgan amaldagi prezident Emmanuel Makron uchinchi muddatga oʻz nomzodini qoʻya olmaydi.