Fotoalbomlardan ilovagacha: Doʻkonlardagi oʻgʻrilikka qarshi kurash qanday oʻzgardi
Staffordshirda texnologiyalar oʻzgarib, jinoyatchilar suratlari solingan fotoalbom oʻrnini xavfsiz ilova egalladi.

Fotoalbomlardan ilovalargacha: Doʻkonlardagi oʻgʻrilikka qarshi kurash qanday oʻzgardi
Tizim aʼzolari smartfonlardagi eng soʻnggi texnologiyalardan foydalangan holda Staffordshirning oʻzlari yashaydigan qismidagi doʻkon oʻgʻrilari haqidagi maʼlumotlarni koʻrishlari va baham koʻrishlari mumkin
Smartfonlar, xavfsiz ilovalar va tezkor ogohlantirishlar paydo boʻlgunga qadar, Staffordshirda doʻkonlardagi oʻgʻriliklarga qarshi kurashish fotoalbomlarga bogʻliq edi.
Politsiya hibsxonasida olingan suratlar bilan toʻldirilgan bu albomlar xodimlarga doʻkonga kirishi taqiqlangan oʻgʻrilarni aniqlashda yordam berish uchun doʻkondan doʻkonga oʻtkazilardi.
Har yili 300 ta albomning barchasini yangilash vazifasi koʻpincha Pol Grinxou zimmasiga tushardi.
Oradan qariyb 40 yil oʻtgach, graflikning chakana savdodagi jinoyatchilikka qarshi kurashi juda oʻzgardi, ammo Grinxouning aytishicha, bir narsa oʻzgarishsiz qolgan.
"Menimcha, afsuski, doʻkonlar baribir nimanidir yoʻqotishi qisman qabul qilingan holatga aylanib qoldi", dedi u.
"Biz uchun esa bu 'yoʻq, buni qabul qilib boʻlmaydi, biz bunga qarshi chora koʻrishimiz kerak' deyish demakdir".
Grinxou Staffordshirdagi Biznes jinoyatchiligiga qarshi sheriklik (PABCIS) tashkilotini boshqaradi. Uning aytishicha, ushbu tizimning dastlabki koʻrinishi 1988 yilda Stok-on-Trentda boshlanganda mamlakatda birinchi shunday loyiha boʻlgan.
Chakana savdogarlar uchun doʻkondagi oʻgʻrilik oqibatlari koʻpincha juda shaxsiy taʼsir koʻrsatadi.
Viki Xuf va uning oilasi Xanlida 20 yilga yaqin vaqtdan beri shirinliklar doʻkonini boshqarib keladi. U soʻnggi paytlarda ishlari "yaxshi" ketayotganini aytsa-da, har bir oʻgʻrilik baribir sezilarli taʼsir qiladi.
"Ilgari sherigim va dadamga telefon qilib, yigʻlagan paytlarim boʻlgan, chunki buni shaxsiy haqorat sifatida qabul qilaman va 'nega bu odamlar meni yomon koʻrishadi?' deb oʻylayman", dedi u.
Odamlar old oynadan shirinlik idishlarini olib ketmasliklari uchun doʻkonga kameralar va toʻsiqlar oʻrnatilgan.
Hatto xodimlar oʻgʻrilikka guvoh boʻlganlarida ham, bunga aralashish qiyin boʻlishi mumkin.
"Ilgari doʻkonda boʻlganimda, ichkarida boshqa xaridorlar ham bor edi va biz kimningdir nimanidir olayotganini kuzatib turardik", dedi u.
"Ammo bu qoʻrqinchli, chunki u odam nimalarga qodirligini bilmaysiz".
Bizneslarga bunday vaziyatlarni yengishda yordam berish oʻnlab yillar davomida Grinxou faoliyatining markazida boʻlib keldi.
Dastlabki yillarda chakana savdogarlarga doʻkonlarga kirishi 12 oyga taqiqlangan oʻgʻrilarning politsiya hibsxonasida olingan fotosuratlari nusxalari berilardi.
Suratlar albomlarda saqlanar va yigʻilishlarda xodimlarga koʻrsatilardi.
Har yilning yanvar oyida ularni almashtirish kerak edi.
"Keyin siz har bir doʻkonga borib, ushbu albomlarni oʻtgan yilning yanvar oyidagilariga almashtirishingiz kerak edi, bu esa sizda 300 ta fotoalbom boʻlganida juda katta ish edi", dedi u.
Ushbu ogʻir albomlar endi texnologiya bilan almashtirildi.
PABCIS 2007 yilda Staffordshirdagi sherikliklar yagona soyabon tashkilot ostida birlashtirilgandan soʻng tashkil etilgan.
Bugungi kunda radioaloqa bilan bir qatorda, aʼzolar doʻkonga kirishi taqiqlangan huquqbuzarlarning fotosuratlari, ularning taqiqlanishi tafsilotlari va tegishli ogohlantirishlar mavjud boʻlgan xavfsiz ilovadan foydalanishlari mumkin.
Maqsad — huquqbuzar doʻkonga kirgunga qadar ogohlikni oshirish.
"Agar A doʻkonida kimdir boʻlsa, ular bu maʼlumotni uzatishadi, agar u S doʻkoni tomon ketayotgan boʻlsa, ular eshik oldida turib uni toʻxtatishlari mumkin, bu yerda u odam bilan shugʻullanish ancha osonroq", dedi Grinxou.
Sheriklik Stok-on-Trentda boshlangan va Xanlida shahar markazidagi biznesni rivojlantirish okrugi chakana savdogarlar nomidan aʼzolik badalini toʻlaydi.
Jamoa, shuningdek, huquqbuzarlar shaxsi hali aniqlanmagan hodisalar haqida ham ogohlantirishlar yuboradi.
"Men bu ish bilan uzoq vaqtdan beri shugʻullanayotgan boʻlishim mumkin, lekin har bir doʻkon oʻgʻrisini tanimayman-ku!" deb hazillashdi u.
Biznes jinoyatchiligi bilan qariyb 30 yil davomida shugʻullanganidan keyin ham, baʼzi narsalar uni haligacha hayratda qoldiradi.
Shulardan biri — xayriya doʻkonlaridagi oʻgʻriliklar soni.
"Ular doʻkon oʻgʻrilaridan aziyat chekmoqda va siz shunchaki 'ular odamlarga yordam berishga harakat qilyapti-ku' deb oʻylaysiz".
Muammoning koʻlamini baholash har doim ham oson emas.
"Doʻkonlardagi oʻgʻriliklar haqida xabar berish holatlari kamaygan, ammo bunga ehtiyotkorlik bilan yondashish kerak", dedi Grinxou.
"Agar milliy miqyosda qarasangiz, har kim sizga xabar qilinmay qolayotgan holatlar koʻpligini aytadi. Agar doʻkonlar har bir hodisa haqida xabar berganida, politsiya doʻkon oʻgʻriliklari bilan toʻlib-toshgan boʻlardi".
Ikki marta sudlangan doʻkon oʻgʻrilari aʼzo doʻkonlarga bir yilga, agar zoʻravonlik ishlatilgan boʻlsa, ikki yilga kirishi taqiqlanishi mumkin.
Shuningdek, jinoyatchilik koʻrinishlari graflik boʻylab farq qiladi.
Stok-on-Trentda koʻplab huquqbuzarlar mahalliy darajada yashashga va oʻgʻrilik qilishga moyil, dedi u. Lichfild va Tamvortda esa kattaroq qismi hudud tashqarisidan keladi, baʼzi sayohat qiluvchi oʻgʻrilar guruhlari esa hatto London va Shotlandiya kabi uzoq joylardan kelishadi.
Grinxou uchun doʻkonlardagi oʻgʻriliklarga qarshi kurashish usullari doʻkondan doʻkonga fotoalbomlar koʻtarib yuradigan kunlardan beri oʻzgargan boʻlishi mumkin.
Biroq, Xuf kabi chakana savdogarlar uchun buning taʼsiri hamon deyarli bir xil.
"Bu biror bir yirik korporativ kompaniyaning emas, balki mening choʻntagimdan ketmoqda", dedi u.

