Foiz stavkalarini soxtalashtirgani uchun qamoqqa olingan Deutsche Bank sobiq treyderining hukmi bekor qilindi

Foiz stavkalarini soxtalashtirishda ayblanib qamalgan Deutsche Bank sobiq treyderining hukmi bekor qilindi

Moliyaviy inqiroz davridagi eng yirik mojarolardan birida hukm qilingan yana bir sobiq bankir uzoq davom etgan huquqiy kurashdan soʻng oqlandi.

Apellyatsiya sudi 2018 yilda Euribor banklararo foiz stavkasini «manipulyatsiya qilgani» uchun qamoq jazosiga hukm qilingan Deutsche Bank sobiq treyderi Kristian Bittarning ayblov hukmini bekor qildi.

Bu Buyuk Britaniya sudi tomonidan shu hafta boshida foiz stavkalarini soxtalashtirish ishlari boʻyicha Barclays sobiq bankirlarining beshta ayblov hukmi bekor qilinishi ortidan yuz berdi.

Sudda qatnashish uchun viza berilmagani sababli Shveytsariyadan videoaloqa orqali jarayonni kuzatgan Bittar BBC telekanaliga shunday dedi: «Men bu kunni juda, juda uzoq kutdim».

Moliyaviy inqiroz 2008 yilda boshlanib, butun dunyo boʻylab jiddiy iqtisodiy zarbalar berdi va koʻplab mamlakatlarni retsessiyaga olib keldi.

Jamoatchilik inqirozda koʻpchilik ayblagan bankirlarga qarshi chiqdi, moliyaviy sektor esa soliq toʻlovchilar mablagʻlari hisobidan qutqarib qolindi.

Libor mojarosi 2012 yilda, moliyaviy inqiroz boshlanishida banklar kredit stavkasini belgilash jarayonida oʻz pozitsiyalarini notoʻgʻri koʻrsatib, foydani oshirish va muammolarni yashirishga yordam bergani maʼlum boʻlganida portladi.

2015 yildan 2019 yilgacha London va Nyu-Yorkdagi toʻqqizta jinoiy sud jarayonida AQSh va Buyuk Britaniyada jami 19 nafar Siti treyderi sudlangan edi.

Ularning 18 nafari hozirda oqlandi.

Dunyoda faqat birgina sobiq treyder aybdor boʻlib qolmoqda: Barclays sobiq treyderi Piter Jonson, u shuningdek, foiz stavkalarini soxtalashtirish mojarosida birinchi boʻlib xabar berganlardan biri edi. U sudda gʻalaba qozonish imkoniyati kamligi haqidagi maslahatga amal qilib, aybiga iqror boʻlgan edi. Sud uning ham oʻz hukmi ustidan apellyatsiya berish uchun ariza topshirganini tasdiqladi.

Bu yangilik allaqachon advokatlar va yuqori martabali siyosatchilarni Angliya banki va Gʻaznachilikni markaziy banklar va hukumatlarning rolini yashirish xavotirlari fonida, moliyaviy inqiroz davrida foiz stavkalarini «soxtalashtirish»dagi oʻz rollariga oid barcha hujjatlarni eʼlon qilishga chaqirishga undadi.

Ayblov hukmi bekor qilinganidan keyin Bittar shunday dedi: «Nihoyat, men va boshqalar chekkan adolatsizlik tan olindi.

Men ushbu ogʻir sinovda yonimda turganlarga va buni tuzatish uchun tinimsiz mehnat qilganlarga juda minnatdorman».

Uning Buyuk Britaniyada yashovchi rafiqasi Karolin oilasi 15 «qimmatli yil»ni yoʻqotganini, farzandlari esa «ushbu adolatsizlik bilan ulgʻayganini» aytdi.

U ular «ustimizdan bu soya koʻtarilgan holda oilamiz va doʻstlarimiz bilan hayotdan zavqlanishni» intiqlik bilan kutayotganlarini qoʻshimcha qildi.

Chorshanba kuni Jey Merchant, Jonatan Metyu, Aleks Pabon, Kolin Bermingem va Filipp Muriussef adolat uchun 10 yillik kurashdan soʻng Libor va Euribor foiz stavkalarini «manipulyatsiya qilganlik» boʻyicha ayblovlari bekor qilinganini koʻrishdi.

Ular oʻtgan yili Oliy sud tomonidan 2015 yilda foiz stavkalarini «soxtalashtirish» uchun qamalgan birinchi shaxs Tom Xeys va 2019 yilda qamalgan Karlo Palombo oqlanganidan keyin oʻzlarining qamoq jazolari ustidan yangi apellyatsiya shikoyatlarini topshirgan edi.

Dastlab 14 yilga hukm qilinib, apellyatsiya tartibida bu muddat 11 yilga qisqartirilgan Tom Xeys hozirda oʻzining sobiq ish beruvchisi UBS bankidan zararni undirishni talab qilmoqda.

Treyderlar banklar oʻrtasida naqd pul olish qiymatini oʻlchaydigan va millionlab ipoteka hamda tijorat kreditlari boʻyicha foiz stavkalarini belgilash uchun ishlatiladigan Libor va Euribor foiz stavkalarini «manipulyatsiya qilish»da ayblangan 37 nafar Siti treyderlari va brokerlari qatorida edi.

BBC butun dunyo boʻylab markaziy banklar va hukumatlar bosimi ostida foiz stavkalarining ancha keng koʻlamli, davlat tomonidan boshqarilgan «soxtalashtirilishi» dalillarini aniqladi. Dauning-strit va Angliya bankining aloqadorligini koʻrsatuvchi dalillar jinoiy sud jarayonlari davomida yashirilgan.

Konservatorlar partiyasidan sobiq vazir Devid Devis BBC telekanaliga bergan intervyusida aybsiz treyderlar bir qator adolatsiz sud qarorlarining qurboni boʻlishganini aytdi.

Uning soʻzlariga koʻra, shu hafta va undan oldin oqlangan odamlar «hukumatning 2000-yillar oxiridagi oʻzlari keltirib chiqargan inqirozdan keyin iqtisodiyotni qutqarish maqsadida Libor foiz stavkalarini ataylab pasaytirib koʻrsatishdagi notoʻgʻri xatti-harakatlari natijasida yuzaga kelgan aybdorni qidirish kampaniyasining qurbonlari boʻlishdi».

2015 yilda, sobiq UBS treyderi Xeys ishtirokidagi foiz stavkalarini «soxtalashtirish» boʻyicha birinchi sud jarayonida sudya Jerimi Kuk qonun nuqtai nazaridan stavkalarga taʼsir oʻtkazishga boʻlgan har qanday urinish qonuniy boʻlishi mumkin emasligi va tijorat manfaatlari taʼsirida boʻlgan har qanday stavka avtomatik ravishda soxta hisoblanishi haqida qaror chiqargan edi. Keyingi sakkizta sud jarayonida sudyalar xuddi shu yondashuvni qoʻllashdi.

Biroq, 2025 yil iyul oyida Oliy sud barcha sudyalar xato qilganini va buni qonun nuqtai nazaridan notoʻgʻri deb aytib, hakamlar hayʼatini chalgʻitishganini maʼlum qildi. Buning oʻrniga, soʻrovlarning toʻgʻri yoki notoʻgʻri boʻlgani sudya emas, balki hakamlar hayʼati tomonidan hal qilinishi kerak boʻlgan fakt masalasi edi.

Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi barcha ayblov hukmlari 2022 yilda apellyatsiya sudi treyderlarning soʻrovlari biror-bir qoida yoki qonunni buzgani toʻgʻrisida yetarli dalillar yoʻqligi haqida qaror chiqarganidan keyin bekor qilingan edi.