Flock oʻz kameralari AQShni xavfsizroq qilayotganini aytmoqda - unda nega ularga diversiya qilinmoqda?

Flock oʻz kameralari AQShni xavfsizroq qiladi deb daʼvo qilmoqda — unda nega ularga zarar yetkazilmoqda?

Xyustonning tarixiy Old Bresvud (Old Braeswood) mahallasi boy va daraxtzor hududdir.

Bu yerlar tizimli vandalizm kutiladigan koʻchalar sirasiga kirmaydi. Shunga qaramay, yarim tunda u yerda toʻrtta kuzatuv kamerasiga hujum qilinib, kesib tashlandi.

Metall ustunlar kesib yuborilgan, natijada oʻziga xos qora tusli oval kameralar va ularning quyosh panellari yerda qolgan. Kameralarning baʼzilariga "Diqqat. 24/7 videoyozuv" degan qizil belgi yopishtirilgan edi.

Kameralar Flock Safety deb nomlangan kompaniya tomonidan boshqariladi va iyul oyi oxirida sodir boʻlgan ushbu diversiya butun mamlakat boʻylab sunʼiy intellekt (SI) asosida ishlaydigan ilgʻor kuzatuv tizimlarining keng tarqalishidan xavotir kuchayib borayotganini aks ettiradi. Vandalizmning bunday holatlari Minnesota, Kaliforniya va Jorjiya shtatlarida ham qayd etilgan.

Tizim tarafdorlarining aytishicha, ushbu texnologiyalar mahallalarni xavfsizroq qildi va jinoyatlarni fosh etish koʻrsatkichini keskin oshirdi. Biroq yaqinda sodir boʻlgan suiisteʼmolliklar xavotirga sabab boʻldi. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, oʻtayotgan har bir mashinaning orqa tomonini suratga oladigan ushbu kameralar oddiy odamlarga gumonlanuvchi sifatida qaraydigan haddan tashqari keng qamrovli tergov vositasidir.

Ular uchun mahallalarda paydo boʻlayotgan kichik qora ustunlar — institutlarga boʻlgan ishonch tarixiy darajada past boʻlgan, koʻpchilik texnologiyalarning tez surʼatlar bilan oʻzgarishi va SIning kundalik hayotga taʼsiridan xavotirda boʻlgan bir paytda, davlat hokimiyatining koʻzga koʻrinadigan ramzidir.

2017 yilda tashkil etilgan Flock Safety kompaniyasi davlat raqamlarini avtomatik oʻquvchi qurilmalar (ALPR) ishlab chiqaruvchi mamlakatdagi eng yirik kompaniyalardan biriga aylandi. SI asosida ishlaydigan ushbu kameralar yonidan oʻtayotgan har bir avtomobilning orqa tomonini suratga oladi. Tasvirlar belgilangan muddat davomida saqlanadi.

Biroq Flock tizimidan foydalanishning toʻliq koʻlami yaxshi maʼlum emas. Kompaniya aniq raqamlarni eʼlon qilmaydi, lekin mamlakat boʻylab 7000 dan ortiq mahallalar bilan hamkorlik qilishini va taxminan 100 000 ta kamera oʻrnatilganini bildiradi.

BBC ixtiyoriga kelib tushgan hujjatlar Amerikaning toʻrtinchi yirik shahri boʻlgan Xyustonda qoʻllaniladigan keng qamrovli kameralar va kuzatuv texnologiyalari tarmogʻiga, jumladan, sunʼiy intellekt yordamida ishlaydigan bahsli yuzni tanish dasturiy taʼminotiga nazar solish imkonini beradi.

Flock shunchaki kameralarni sotmayapti — u butun mamlakat boʻylab minglab kameralarni oʻz ichiga olishi mumkin boʻlgan maʼlumotlar bazasiga kirish huquqini sotmoqda. Eski ALPR tizimlarida bunday ulkan tarmoq boʻlmagan, bu esa huquq-tartibot idoralari uchun asosiy jozibador omil hisoblanadi.

Masalan, Xyustonning METRO tranzit boshqarmasi 35 ta kameraga egalik qiladi. Ammo hujjatlar shuni koʻrsatadiki, METRO Flock tarmogʻidagi 20 000 ga yaqin qurilmaga, jumladan, Nyu-York shtatining Olbani okrugi kabi uzoq hududlardagi kameralarga ham kirish imkoniga ega.

Flock kengaygani sari, tergov qamrovi ham kengayib borishi mumkin. BBC'ga taqdim etilgan hujjatlar tarmoq yildan-yilga kengayib borayotganini koʻrsatadi. Saypress-Feyrbenks mustaqil maktab okrugida 2024 yil aprel oyida davlat raqamini odatiy qidirish 270 ga yaqin kamera tarmogʻini qamrab olgan.

2025 yil apreliga kelib, odatiy qidiruv qamrovi deyarli ikki baravar koʻpayib, 500 ga yaqin tarmoqni tashkil etdi. 2026 yil aprelida esa qidiruvlarning 20 foizi 6000 dan ortiq tarmoq boʻylab amalga oshirilgan.

Xyustondagi tanqidchilarning aytishicha, ularni alohida kameralardan koʻra koʻproq ushbu milliy tarmoq xavotirga solmoqda. Texas fuqarolik huquqlari loyihasidan Kristofer Rivera rasmiylar "ushbu maʼlumotlar bazalaridan kundalik hayotimizni kuzatish uchun foydalanishi mumkin, bu esa oxir-oqibat ishga boradigan yoʻllarimizni, farzandlarimiz qaysi maktabga borishini va qayerda ibodat qilishimizni aniqlab beradi. Bu esa juda muammoli holat", deb xavotir bildiradi.

Yaqinda shaxsiy hayot daxlsizligining buzilishi bilan bogʻliq holatlar butun mamlakat eʼtiborini tortdi. Oʻtgan haftada Kentukki shtatidagi politsiya xodimiga nisbatan himoya orderi talab qilgan sobiq sevgilisini kuzatish uchun Flock tizimidan 2000 dan ortiq marta foydalanganidan keyin ayblov eʼlon qilindi.

У Flock'ning shubhali harakatlarni aniqlaydigan, yaqinda majburiy etib belgilangan SI asosidagi audit vositasi yordamida qoʻlga tushdi.

Boshqalar esa Flock politsiyaga odatda birovning mulkini tintuv qilish yoki telefonini eshitish uchun zarur boʻlgan orderlarni chetlab oʻtishga imkon berishidan xavotirda. 2025 yilda Texas shtatining Jonson okrugidagi detektiv abort qildirganlikda gumon qilingan ayolni topish uchun 80 000 dan ortiq tasvirni qidirgan. Unda tintuv orderi boʻlmagan.

Kuzatuv kameralari, davlat raqamlarini oʻquvchi qurilmalar va kuzatuv yangilik emas. Ammo Flock tarmogʻining koʻlami va SIning zamonaviy kuzatuv texnologiyalariga integratsiyalashuvi yaqinda yuz bergan oʻzgarishlar boʻlib, ular Flock nomini keng tanitdi. Ilgari oʻz shaharlaridagi kameralarga eʼtibor bermagan amerikaliklar ularni payqashni va atrofidagi texnologiyalarning imkoniyatlariga eʼtibor qaratishni boshlashdi.

SI yordamida, eski davlat raqamlarini oʻquvchi qurilmalardan farqli oʻlaroq, huquq-tartibot idoralari kuzatuv tasvirlarini nafaqat davlat raqami tasviri, balki "koʻk koʻylakli yevropeoid erkak" kabi iboralar yordamida ham qidirishi mumkin.

Flock foydalanmaydigan yagona narsa — bu yuzni tanish tizimidir. Ammo bu politsiya boʻlimlari undan qochayotganini anglatmaydi. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, bu inson huquqlarini buzadi, aybsiz odamlarni notoʻgʻri aniqlashi mumkin va kamchiliklarga nisbatan noxolis boʻlishi mumkin.

BBC ixtiyoridagi hujjatlar Xyustonni qamrab oluvchi Xarris okrugi sherifi boshqarmasi boshqa bir yuzni tanish tizimi — Clearview AI'dan foydalanishini koʻrsatadi. Ushbu vosita 70 milliarddan ortiq tasvirdan iborat maʼlumotlar bazasini oʻz ichiga oladi, ularning aksariyati ochiq internet manbalaridan, jumladan, ijtimoiy tarmoqlardan olingan. Hujjatlar, jumladan, xarid qilish buyurtmalari va Litsenziya shartnomasi okrugning Clearview AI bilan shartnomasi hozirda 2027 yilning martigacha amal qilishini koʻrsatadi.

Bir nechta Yevropa davlatlari maʼlumotlarni himoya qilish qoidalarini buzgani uchun kompaniyani jarimaga tortgan, jumladan, Buyuk Britaniya Axborot komissari tomonidan 7,5 million funt sterling miqdorida jarima solingan.

Xarris okrugi sherifi boshqarmasi tomonidan ushbu yuzni tanish texnologiyasidan foydalanilgani haqida ilgari xabar berilmagan edi. Boshqarma izoh berish soʻrovlariga javob bermadi.

Politsiyaning taʼkidlashicha, bu kabi kuzatuv texnologiyalari, jumladan, Flock kameralari jinoyatchilikka qarshi kurashish uchun juda muhimdir.

"Bu juda yaxshi vosita", deydi Xyuston tarkibidagi kichik yurisdiktsiya boʻlgan Memorial Villejes (Memorial Villages) politsiya boshqarmasi boshligʻi Rey Shults. "Bu mahallani xavfsizroq qiladi." Uning boshqarmasi Flock ALPR tizimini sotib olishidan oldin yiliga oʻrtacha uchta oʻgʻirlangan mashinani topar edi. Endi esa, Shultsning aytishicha, bu koʻrsatkich 45 tani tashkil etadi.

Uning qoʻshimcha qilishicha, soʻnggi yillarda fosh etilgan baʼzi jinoyatlarni Flock'siz hal qilish "imkonsiz" boʻlar edi. Oʻtgan oyda Shults ushbu vosita yordamida Galvestondan Xyustongacha 60 mil yoʻl bosib, adashib qolgan dementsiya bilan ogʻrigan keksa ayolning turgan joyini aniqladi. "Biz uni topib, oilasi bilan qayta birlashtirishga muvaffaq boʻldik."

Shultsning aytishicha, idoralarda ALPR'dan foydalanishni tartibga soluvchi qatʼiy qoidalar boʻlishi kerak va tizimni suiisteʼmol qilgan xodimlar javobgarlikka tortilishi lozim.

"Ammo yoʻqolgan bolani topishga yordam beradigan qimmatli vositadan voz kechmaslik kerak."

Muhojirlar huquqlari faoli Jasmin Xadem Gonsales huquq-tartibot idoralari "kimdir qayerdaligini ICE (Immigratsiya va bojxona nazorati xizmati)ga maʼlum qilish uchun [Flock] maʼlumotlar bazasidan foydalanishi" mumkinligidan xavotirda.

Federal Immigratsiya va bojxona nazorati xizmati Flock bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomaga ega emas. Biroq politsiya xodimlari davlat raqamini qidirish uchun sabab sifatida "immigratsiya" yoki "ice" soʻzlaridan foydalangani haqida xabarlar bor.

Markaziy Amerikalik muhojir Jessi oʻtgan oy uyi tashqarisida Flock kamerasini koʻrib qoldi. U BBC'dan haqiqiy ismini ishlatmaslikni soʻradi, chunki bu uning grin-kartasini uzaytirish boʻyicha koʻrib chiqilayotgan ishiga taʼsir qilishidan qoʻrqadi.

"Bu menda xuddi taʼqib qilinayotgandek his uygʻotadi", deydi u.

Natijada u ishga borish yoʻlini oʻzgartirdi: "Har kuni turli yoʻllardan yurishga harakat qilaman, toki biror bir tizimlilik sezilmasin."

Biroq alohida huquq-tartibot idoralari federal hukumat bilan maʼlumot almashishi yoki almashmasligi noaniqligicha qolmoqda. Flock bosh direktorining aytishicha, federal immigratsiya idoralari Flock maʼlumotlariga toʻgʻridan-toʻgʻri kira olmaydi. Shunga qaramay, baʼzi politsiya boʻlimlari federal immigratsiya idoralari bilan hamkorlik qilish toʻgʻrisida amaldagi kelishuvlarga ega.

Xarris okrugida Flock shartnomasiga taklif qilingan oʻzgartirish dastlab kamera maʼlumotlarini federal huquq-tartibot idoralari bilan baham koʻrishga yaqqol ruxsatni oʻz ichiga olgan edi, biroq keyinchalik faollarning bosimidan soʻng ushbu band olib tashlandi.

Baʼzi yurisdiktsiyalar, jumladan, Los-Anjeles, Sietl va Ostin (Texas) kabi yirik megapolislar ushbu xavotirlar tufayli Flock bilan shartnomalarni uzaytirmaslikni tanladi.

Secure Justice huquqni himoya qilish guruhi maʼlumotlariga koʻra, 2021 yildan beri jami 200 dan ortiq mahalla oʻz shartnomalarini bekor qilgan yoki uzaytirmagan — jumladan, faqat avgust oyining oʻzida 90 tasi.

Ularning bekor qilish sabablari xarajatlar va maʼlumotlar maxfiyligi bilan bogʻliq xavotirlarni oʻz ichiga olishi mumkin.

Butun mamlakat boʻylab har ikki partiyadan boʻlgan qonun chiqaruvchilar cheklovlar boʻlishi kerakligini aytishdi va bir nechta nomzodlar ushbu masalani boʻlajak oraliq saylovlar kampaniyasining bir qismiga aylantirishdi. Respublikachi kongressmen Kit Self federal idoralardan Flock maʼlumotlariga kirishdan oldin order olishni talab qiluvchi qonun loyihasini taklif qildi.

Kompaniya ham oʻz qoidalariga baʼzi oʻzgartirishlar kiritdi, jumladan, auditlarni majburiy qilib qoʻydi va agar maʼlumotlar tergovning bir qismi sifatida belgilanmagan boʻlsa, serverda maʼlumotlarni saqlashning odatiy muddatini 30 kundan 7 kungacha qisqartirdi. Ammo alohida idoralar maʼlumotlarni ancha uzoqroq saqlashni tanlashi mumkin.

Flock Safety bosh direktori va asoschisi Garrett Lengli BBC'ga maʼlumotlarni qancha vaqt saqlash va qanday maʼlumotlarni kim bilan baham koʻrishni hal qilish alohida shaharlarning ixtiyorida ekanini aytdi.

"Menimcha, texnologiya kompaniyasi bunday qarorlarni qabul qilmasligi kerak", deydi u.

"Modomiki bu qonuniy tergov ekan, biz shaharlarga qaysi qonunlarni ijro etishi yoki etmasligi kerakligini aytmaymiz."

Lenglining aytishicha, Flock kuzatuv kompaniyasi emas, balki xavfsizlik kompaniyasidir. Shunga qaramay, 2020 va 2025 yillar oraligʻida topshirilgan uchta patent nomida "kuzatuv" (surveillance) сўзи бор.

Uning aytishicha, ushbu texnologiya "taxminan bir million jinoyatni" fosh etishga va 10 000 dan ortiq yoʻqolgan odamlarni topishga yordam bergan.

"Xavfsizlik va maxfiylik birga mavjud boʻlgan jamiyatni qanday barpo etish boʻyicha bahs-munozaralar" olib borishga arziydi, deydi u, ammo davom etayotgan vandalizm "hafsalani pir qiladi".

Biroq Jessining aytishicha, Flock yoki huquq-tartibot idoralari aytadigan hech bir gap uni ushbu texnologiya bilan oʻzini qulay his qilishga majbur qila olmaydi.