Feyk suratlardan tortib kiberhujumlargacha. Markaziy Osiyo ekspertlari va jurnalistlari OAV uchun yangi xavf-xatarlarni muhokama qilishdi

Qalbaki suratlardan kiberhujumlargacha: Markaziy Osiyo ekspertlari va jurnalistlari OAV uchun yangi tahdidlarni muhokama qilishdi

Markaziy Osiyo mamlakatlaridan kelgan jurnalistlar va mutaxassislar sunʼiy intellekt va raqamli hujumlar OAV uchun qanday xavf-xatarlar tugʻdirishini, shuningdek, ochiq manbalar yordamida kontentni qanday tekshirishni muhokama qilishdi. Alohida eʼtibor Oʻzbekistondagi vaziyatga qaratildi, bu yerda SIni tartibga soluvchi bazaviy qoidalar allaqachon amal qilmoqda, biroq neyrotarmoqlarning xatolari uchun javobgarlik masalasi hamon ochiqligicha qolmoqda.

Uchrashuv 28–29 sentyabr kunlari Dushanbe shahrida Dushanbe Dialogue mintaqaviy seminari doirasida boʻlib oʻtdi. Unda Markaziy Osiyo mamlakatlaridan jurnalistlar, faktchekerlar, kiberxavfsizlik boʻyicha ekspertlar, huquqshunoslar va media-menejerlar ishtirok etishdi. Tadbir CFI koʻmagida Tojikiston Mustaqil ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi tomonidan tashkil etildi.

Alohida boʻlim fotosuratlar va videolarni tekshirishga bagʻishlandi. Tojikistonlik jurnalist va faktcheker Yoqub Xalimov OAV tasvirlanayotgan voqealarga aloqasi boʻlmagan suratlarni chop etgan holatlarni tahlil qilib berdi. Misollardan birida, milliy libosdagi ayolning surati anʼanaviy nikoh haqidagi materiallarda ishlatilgan, vaholanki, u aslida Dushanbedagi hunarmandchilik koʻrgazmasi ishtirokchisi boʻlgan.

Bunday materiallarni tekshirish uchun tasvirlarni teskari qidirish tizimi, ijtimoiy tarmoqlar, Google Maps va boshqa ochiq manbalardan foydalanildi. Ishtirokchilarga, shuningdek, foto va videolar orqali suratga olish joyini qanday aniqlash, shaxslarni oʻrnatish va nashrlarni arxiv materiallari bilan solishtirish usullari koʻrsatildi.

Ekspertlar tahririyatlar vizual kontentni muntazam ravishda tekshirishi va jurnalistlardan birlamchi manbalarga havolalar talab qilishi zarur, degan xulosaga kelishdi. Bu, ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlarda tez tarqaladigan materiallar bilan ishlashda juda muhimdir.

Yana bir mavzu SI vositalarini tobora faolroq joriy etayotgan tahririyatlar xavfsizligi boʻldi. Ekspertlar oʻz servis va botlarini yaratishda tahririyatlar koʻpincha maʼlumotlar va infratuzilma himoyasiga yetarlicha eʼtibor qaratmasligidan ogohlantirishdi. Bu xakerlik hujumlari, fishing, DDoS-hujumlar va boshqa turdagi aralashuvlar uchun qoʻshimcha zaifliklarni keltirib chiqarishi mumkin.

Ishtirokchilarga inqiroz holatlari uchun oldindan "qizil papka" tayyorlab qoʻyish taklif qilindi. Unda texnik mutaxassislar va huquqshunoslarning kontaktlari, murojaatlar shablonlari, raqamli dalillarni saqlab qolish boʻyicha yoʻriqnomalar va hujum paytidagi harakatlar tartibi boʻlishi kerak. Bunday yondashuv tahririyat sayti yoki akkauntlari hujumga uchraganidan keyin emas, balki oldindan himoya algoritmini ishlab chiqish imkonini beradi.

Buzib kirishga shubha tugʻilganda, mutaxassislar birinchi navbatda texnik maʼlumotlarni saqlab qolishni va shikastlangan qurilma yoki serverni tarmoqdan uzishni, soʻngra kiberxavfsizlik boʻyicha ekspertlarga murojaat qilishni tavsiya etishdi. Huquqshunoslar va tahririyat rahbariyatiga dalillarni — skrinshotlar, texnik maʼlumotlar va hujum qilayotgan resurslarning manzillarini qayd etib borish va zarurat tugʻilganda huquqni muhofaza qiluvchi organlar hamda regulyatorlarga murojaat qilish maslahat berildi.

Oʻzbekiston va Qirgʻizistonda SIdan foydalanish boʻyicha huquqiy baza qanday shakllanayotgani alohida muhokama qilindi. Oʻzbekistonda SIni tartibga soluvchi bazaviy qonunchilik allaqachon amal qilmoqda. 2026 yil yanvarda "Axborotlashtirish toʻgʻrisida"gi qonunga sunʼiy intellekt tushunchasi va uni qoʻllashning umumiy qoidalarini belgilovchi normalar kiritildi. Shu bilan birga, sunʼiy intellekt toʻgʻrisida alohida kompleks qonun hozircha mavjud emas.

Qirgʻizistonda ham SIni tartibga solish boshlangʻich bosqichda turibdi. Shu bilan birga, davlat tuzilmalari ushbu texnologiyani allaqachon sinovdan oʻtkazmoqda: masalan, parlamentda majlislarni qirgʻiz va rus tillarida matnga aylantirish tizimi, sogʻliqni saqlash tizimida esa dastlabki tashxis qoʻyish uchun SI-servislari qoʻllanilmoqda.

Yakunda muhokama mintaqa mamlakatlari uchun umumiy boʻlgan muammoga taqaldi: SI undan foydalanish qoidalari shakllanishiga qaraganda tezroq rivojlanmoqda, tahririyatlar esa bir vaqtning oʻzida yangi texnologiyalar, raqamli hujumlar va auditoriyaning yetarlicha tayyorgarlikka ega emasligi bilan kurashishga majbur boʻlmoqda. OAV uchun bu nafaqat SI vositalarini joriy etishni, balki maʼlumotlarni tekshirish, maʼlumotlarni himoya qilish va kiberintsidentlar yuz berganda harakat qilish tartib-taomillarini oldindan yoʻlga qoʻyishni anglatadi.