El Nino so‘nggi 40 yilda keskin kuchaygani aniqlandi
El Nino hodisasi so‘nggi 40 yilda sezilarli darajada kuchaygani aniqlandi. TechInsider nashrining Science jurnalida chop etilgan yangi tadqiqotga tayanib xabar berishicha, sanoat inqilobidan keyin El Nino iqlim hodisasi kuchayib, so‘nggi o‘n yilliklarda avvalgi ming yillikka nisbatan ancha keskin tus olgan.
Tadqiqotchilar Galapagos orollaridagi zamonaviy va qadimiy marjon qoldiqlarini o‘rganish orqali Tinch okeanining sharqiy qismidagi suv haroratining qariyb ming yillik tarixini tikladilar. Marjon skeletining kimyoviy tarkibi uning o‘sgan paytidagi suv haroratiga qarab o‘zgaradi, bu esa ularni okeandagi harorat o‘zgarishlarini oyma-oy aniqlash imkonini beruvchi o‘ziga xos "iqlim arxivi"ga aylantiradi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, so‘nggi 40 yilda El Nino—Janubiy tebranish (ENSO) bilan bog‘liq harorat o‘zgaruvchanligi sanoatlashuvdan oldingi davrga nisbatan 36,5 foizga yuqori bo‘lgan. 1851—1982-yillar bilan taqqoslaganda esa bu o‘sish 16,2 foizni tashkil etgan. Shuni ta’kidlash kerakki, 36,5 foizlik ko‘rsatkich har bir El Nino hodisasi aynan shunchaga kuchayganini anglatmaydi, balki ENSO sikli bilan bog‘liq okean harorati tebranishlarining umumiy kuchayishi haqida gap ketmoqda. Olimlarning fikricha, "o‘sishning asosiy qismi kuchli El Nino hodisalarining tez-tez va yuqori intensivlikda kuzatilishi hisobiga to‘g‘ri kelgan".
Tadqiqotchilar olingan ma’lumotlarni 12 ta iqlim modelidagi sanoatlashuvdan oldingi tabiiy o‘zgaruvchanlik bilan taqqosladilar. Zamonaviy davrdagi o‘zgarishlar tabiiy omillar bilan izohlanishi mumkin bo‘lgan ko‘rsatkichlardan yuqori chiqqan. Olimlar bu holat inson faoliyati natijasida yuzaga kelgan global isish El Ninoni kuchaytirayotgani haqidagi dalillarni mustahkamlashini ta’kidlamoqda.
El Nino Tinch okeanining ekvatorial qismida suv yuzasi haroratining odatdagidan yuqori ko‘tarilishi bilan bog‘liq tabiiy iqlim hodisasi bo‘lib, dunyoning turli mintaqalarida qurg‘oqchilik, kuchli yog‘ingarchilik, suv toshqinlari va o‘rmon yong‘inlarini kuchaytirishi mumkin.
2026-yilda Tinch okeanida yana kuchli El Nino shakllanayotgani kuzatilmoqda. Iyul oyida dunyo okeanida suv harorati rekord darajaga yetgani ma’lum qilingan edi, va okeandagi anomal isishga El Nino ham ta’sir ko‘rsatayotgan omillardan biri sifatida qaralmoqda. BMT kuchli El Nino oqibatida 49 million kishi og‘ir ocharchilik xavfiga duch kelishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. Hodisa qishloq xo‘jaligi hosildorligi va oziq-ovqat xavfsizligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi kutilmoqda. Avvalroq El Nino ta’siri Markaziy Osiyoda ham sezilishi, mintaqada kuchli yog‘ingarchilik va suv toshqinlari xavfini oshirishi mumkinligi ma’lum qilingan edi.