Efiopiyaning Tigray mintaqasida toʻqnashuvlar kuchaydi, 52 nafar tinch aholi halok boʻldi, deb maʼlum qildi shifokor BBC’ga

Efiopiyaning Tigray mintaqasida toʻqnashuvlar kuchaydi, 52 nafar tinch aholi halok boʻldi, deb xabar berdi shifokor BBC’ga

Bir necha kunlik toʻqnashuvlardan soʻng Alamata koʻchalarida harakatlanayotgan tanklar va zirhli texnikalar tasvirga olindi

Efiopiya shimolidagi Tigray mintaqasining Alamata shahri atrofida uch kun davom etgan shiddatli toʻqnashuvlarda kamida 52 nafar tinch aholi halok boʻldi, deb xabar berdi shifoxonadagi manbalar BBC’ga.

Hukumat kuchlari shaharni mintaqaviy jangchilardan tortib olgan va shimolga, mintaqaning asosiy shahri boʻlmish Mekele tomon harakatlanishni rejalashtirayotgan koʻrinadi. Ijtimoiy tarmoqlardagi videolarda Alamata koʻchalarida armiya tanklari aks etgan.

Toʻqnashuvlar oʻtgan haftada hukumat va Tigrayni boshqaruvchi partiya oʻrtasidagi bir necha oylik keskinlikdan soʻng boshlandi. Har ikki tomon bir-birini ikki yillik fuqarolar urushiga chek qoʻygan 2022 yilgi kelishuvni buzishda ayblamoqda.

Zoʻravonliklar qoʻshni hududlarga ham tarqaldi, natijada YUNESKOning Butunjahon merosi obʼyekti boʻlmish Lalibelada oʻtgan haftadan beri 33 nafar turist qolib ketdi.

«Biz hafta davomida toʻqnashuvlar, otishmalar va artilleriya toʻplarining ovozini eshitdik», — dedi ismini oshkor qilmaslikni soʻragan britaniyalik turist BBC’ning Newsday dasturiga Amxara mintaqasidagi Lalibela yaqinidagi toʻqnashuvlar haqida gapirar ekan.

Uning aytishicha, XIII asrga oid toshdan oʻyib ishlangan cherkovlari bilan mashhur va millionlab pravoslav nasroniylar uchun muqaddas qadamjo hisoblangan Lalibelada harbiylar soni juda koʻp.

Shahar atrofidagi janglarda armiya va tigraylik jangchilar bilan ittifoqchi boʻlgan Amxara qurolli guruhi ishtirok etmoqda.

Sentyabr oyi boshida ular Efiopiyaning boshqa qurolli harakatlari bilan birlashib, poytaxt Addis-Abebadagi hukumatni agʻdarish maqsadida yetti aʼzodan iborat ittifoq tuzgan edi.

Shuningdek, qoʻshni Eritreya ham ushbu mojaroga tortilishi mumkinligidan xavotirlar bor, chunki hukumat Asmarani qurolli guruhlarni qoʻllab-quvvatlashda ayblamoqda, Asmara esa buni inkor etadi.

BBC Tigray va uning atrofidagi hududlardan reportajlar tayyorlay olmayapti, mintaqada aloqa uzilgani sababli u yerda nimalar sodir boʻlayotganini aniqlash qiyin.

Ikki tomon soʻnggi toʻqnashuvlarni kim boshlagani borasida turlicha fikrda.

Tigrayni boshqaruvchi «Tigray xalq ozodlik fronti» (TXOF) partiyasi federal kuchlarning hujumiga, jumladan, dron zarbalariga javob qaytarganini aytmoqda, hukumat esa tigraylik kuchlar mintaqadagi aeroportlarni nazorat ostiga olgandan keyin birinchi boʻlib zarba berganini daʼvo qilmoqda.

TXOF jangchilari, shuningdek, dengizga chiqish imkoniyati boʻlmagan Efiopiyani Jibuti va uning portlari bilan bogʻlaydigan strategik hudud — Afar mintaqasida ham jang olib bormoqda.

Soʻnggi bir necha kun ichida «Chegarasiz shifokorlar» (MSF) tibbiy xayriya tashkiloti Tigrayda oʻzlari qoʻllab-quvvatlaydigan shifoxonalarga 700 dan ortiq yarador yotqizilganini maʼlum qildi.

Alamata markaziy shifoxonasining ismini oshkor qilmaslikni soʻragan shifokori BBC’ga bergan maʼlumotida, shaharda va uning atrofidagi janglar shanbadan dushanbagacha davom etganini, unda ogʻir portlovchi moddalar va artilleriyadan foydalanilganini, ularning baʼzilari aholi uylariga kelib tushganini aytdi.

Oʻzaro otishmalarda halok boʻlganlar orasida uch kunlik chaqaloqlar, onalar va chorvadorlar bor.

Shifokorning soʻzlariga koʻra, shahar bozoriga berilgan yagona zarba oqibatida 12 kishi halok boʻlgan.

Janglar boshlanganidan beri hukumat Tigrayda bank xizmatlarini toʻxtatib qoʻydi. Internetga kirish ham cheklangan, biroq bunga kim buyruq bergani nomaʼlum.

Alamatadagi boshqa bir manba BBC’ga shahar janglardan qochib kelayotgan odamlar bilan toʻlib borayotgani sababli hududda gumanitar inqiroz yomonlashayotganini aytdi.

«Atrofdagi barcha aholi shahar xavfsiz boʻladi degan umidda bir soatlab piyoda yurib, Alamata shahriga kirib kelishdi.

Afsuski, hamma narsa toʻsib qoʻyilgan — bank xizmati yoʻq, pul oʻtkazmalari yoʻq, elektr energiyasi yoʻq, internet yoʻq, telefon yoʻq. Shu bois odamlar inqirozda, shunchaki azob chekmoqda, hamma umidsiz va tushkunlikka tushgan».

Lalibeladagi britaniyalik turistning aytishicha, u yerda onlayn-banking ishlab turibdi, biroq naqd pul taqchilligi mavjud.

Uning soʻzlariga koʻra, soʻnggi ikki kun ichida shahar atrofidagi vaziyat bir oz yumshagan va hali ham harbiylar tomonidan foydalanilayotgan aeroport payshanba kuni qayta ochilishi mumkinligidan darak beruvchi belgilar bor.

«Mahalliy aholi hali ham nima sodir boʻlishidan qoʻrqib turibdi. Shaharda harbiylar borligi sezilib turibdi va kattaroq harbiy kuchlarning shaharni tark etib, shimolga qarab ketayotgani kuzatildi», — dedi u.

Aeroport tijorat reyslari uchun ilk bor yopilganda, shaharda 53 nafar turist boʻlgan, deb tushuntirdi u.

Oʻshandan beri baʼzilari evakuatsiya qilindi, jumladan, dushanba kuni harbiy vertolyotda 14 nafar Isroil fuqarosi va undan oldingi kuni avtomobil yoʻli bilan yurmaslik haqidagi tavsiyalarga qaramay, nohukumat tashkilot karvonida yana besh kishi chiqib ketgan.

Lalibelada qolgan turistlar orasida eng katta guruh amerikaliklar boʻlib, isroilliklar, britanlar, janubiy koreyaliklar, janubiy afrikaliklar, bir efiopiyalik-yangi zelandiyalik va bir meksikalik ham qolib ketgan, dedi u.

Shu bilan birga, telekommunikatsiyalar uzilgani sababli Tigrayda aloqasiz qolganlar uchun Addis-Abebada joylashgan «Tigray koʻrsatuvlar xizmati» (TBS) oilalarni qayta bogʻlashga yordam berish harakatini boshladi.

Telekanal oʻz Telegram-kanali orqali mintaqadan tashqaridagi odamlardan videomurojaatlarni yigʻib, ularni sunʼiy yoʻldosh televideniyesi orqali efirga uzatishini maʼlum qildi.

Garchi bu faqat salomlashish va yangiliklar bilan cheklansa-da, aloqa uzilishi tufayli ajralib qolgan oilalar uchun noyob imkoniyat boʻladi.

Tigrayning bank xizmatlariga qoʻyilgan cheklovlar mintaqadan tashqarida boʻlgan tigrayliklarga ham taʼsir qilmoqda.

Mijozlar BBC’ga Tigrayda ochilgan bank hisob raqamlari muzlatib qoʻyilgani yoki cheklanganini aytishdi.

«Men Addis-Abebadan Adamaga boradigan jamoat transportiga chiqdim va mobil oʻtkazma orqali toʻlov qilishga urindim, lekin bu ishlamadi», — dedi Tigraydagi keskinlik kuchaygani sababli ikki oy oldin poytaxtga koʻchib oʻtgan sobiq Mekele aholisidan biri.

«Bu men kabi Tigraydagi vaziyatdan qochib qutulgan koʻplab odamlar uchun qiyinchilik tugʻdirdi», — dedi u BBC’ning tigrinya xizmatiga.

«Hozir koʻplab tigrayliklar qiyin ahvolda qolgan».