Donald Trampning eng katta iqtisodiy muammosi hayratlanarli darajada tanish tuyuladi

Donald Trampning eng katta iqtisodiy muammosi hayratlanarli darajada tanish koʻrinmoqda

Oq uy tanish muammoga duch kelmoqda. Iqtisodiy koʻrsatkichlar aynan yomon emas — ammo jamoatchilik kayfiyati salbiy.

Xuddi shunday tafovut 2024 yilda Jo Baydenni ham tashvishga solgan edi, oʻshanda asosiy ijobiy maʼlumotlar koʻplab saylovchilarni iqtisodiyot ularga naf keltirayotganiga ishontira olmagandi.

Endi Donald Tramp ham shunga oʻxshash sinovga duch kelmoqda.

2024 yilgi kampaniya paytida Tramp saylovchilarga narxlar oshishidan tezda xalos boʻlishni vaʼda qilgan edi.

«Gʻalaba qozonganimdan soʻng, men darhol narxlarni tushiraman», — degan edi u.

Ushbu vaʼdani bajarish kutilganidan koʻra qiyinroq boʻlib chiqdi.

Iqtisodiy oʻsish barqarorligicha qolmoqda, ishsizlik darajasi hali ham past va fond bozori rekord darajalarga yaqin.

Shunga qaramay, oraliq saylovlar oldidan eʼlon qilingan soʻnggi inflyatsiya hisoboti saylovchilar allaqachon tushunib yetgan haqiqatni tasdiqlaydi: narxlar hali ham yuqori.

Sabablari har xil. Bayden Covid pandemiyasining oqibatlari bilan kurashayotgan edi. Tramp esa AQSh-Isroilning Iron bilan nizosiga bogʻliq yuqori energiya narxlari, shuningdek, oʻzining baʼzi savdo va immigratsiya siyosatining oqibatlariga duch kelmoqda.

Ammo siyosiy haqiqat juda oʻxshash. Saylovchilar iqtisodiyotni YASHOʻ yoki fond bozori rekordlari bilan oʻlchamayaptilar. Ular bunga oziq-ovqat cheklari, benzin narxlari va oʻz xarajatlarini qoplay olayotganliklariga qarab baho bermoqdalar.

AQShning 2,2% lik iqtisodiy oʻsishi koʻplab boy mamlakatlar standartlari boʻyicha mustahkam boʻlar edi. Masalan, Germaniya shunga oʻxshash surʼatni taʼminlashga qiynaldi. Va AQShdagi barqaror 4,2% lik ishsizlik darajasi iqtisodiyotning tanzzulga uchraganidan dalolat bermaydi.

Trampning aytishicha, u Baydendan iqtisodiy tartibsizlikni meros qilib olgan va u oʻz siyosati muvaffaqiyat qozonayotganining isboti sifatida kuchli oʻsish, investitsiyalar va fond bozori koʻrsatkichlarini keltiradi.

Soʻnggi inflyatsiya hisobotidan soʻng Oq uy matbuot kotibi Mettyu Middlton maʼmuriyatning «tajovuzkor, oʻsishni qoʻllab-quvvatlovchi iqtisodiy kun tartibi» «Baydenning inflyatsiya inqirozi»ni yumshatganini aytdi.

Trampning ittifoqchisi va iqtisodiy sharhlovchi Larri Kadlou hozirgi kengayishni «hech qachon aytilmagan eng buyuk voqea» deb atadi va «hech kim ishdan boʻshatilmayapti» deb taʼkidladi.

Ammo saylovchilar boshqacha manzarani koʻrayotganga oʻxshaydi — unda Tramp yashash qiymati muammosini hal qilishga vaʼda berib prezidentlikni qoʻlga kiritdi, ammo narxlar koʻtarilishda davom etmoqda.

Muammoning bir qismi shundaki, ish haqi narxlar bilan teng ravishda oʻsmadi. Oʻrtacha soatbay ish haqi oʻtgan yil davomida 3% ga oshgan boʻlsa, isteʼmol narxlari 3,7% ga oshdi.

Bu nima uchun soʻrovnomalar hali ham saylovchilarning Trampning iqtisodiyotni boshqarishiga salbiy baho berayotganini tushuntirishga yordam beradi.

Demokratlar uchun bu manzara tanishdek tuyuladi.

Demokratlarning tajribali sotsiologi Selinda Leykning aytishicha, muammo iqtisodchilar va saylovchilarning bir xil soʻzlarni turlicha maʼnoda ishlatishidan boshlanadi.

«Iqtisodchilar inflyatsiya pasaydi deganda, ular oʻsish surʼati kamayganini nazarda tutadilar», — deydi u.

«Saylovchilar inflyatsiya pasaydi deganda, narx avvalgi holatiga qaytganini nazarda tutadilar. Hayriyatki, u hech qachon avvalgi holatiga qaytmaydi».

Bayden maʼmuriyati 2024 yilning katta qismini past ishsizlik, mustahkam oʻsish va yumshayotgan inflyatsiyaga urgʻu berish bilan oʻtkazdi. Ammo koʻplab saylovchilar har kuni duch keladigan yuqori narxlarga eʼtibor qaratishda davom etdilar.

Baydenning 2020 yilgi kampaniyasiga maslahat bergan, ammo 2024 yilgi poygaga jalb qilinmagan Leykning aytishicha, saylovchilar iqtisodiyotni koʻrsatkichlar orqali emas, balki shaxsiy tajriba orqali baholaydilar.

«Odamlar bilan ularning oʻz hayotiy haqiqati haqida tortisha olmaysiz», — deydi u.

Bu Trampning muammosi nima uchun Baydennikiga juda oʻxshashini tushuntirishga yordam berishi mumkin.

Baydenning raqiblari uni inflyatsiyada aybladilar. Ammo u asosan oʻz nazoratidan tashqarida boʻlgan kuchlarga, jumladan pandemiya va uning taʼminot zanjiridagi oqibatlariga ishora qilishi mumkin edi.

Trampda bunday vaj keltirish uchun imkoniyat kamroq.

Baʼzi iqtisodchilarning aytishicha, bugungi yuqori narxlar loaqal qisman boʻlsa-da uning oʻz siyosati, jumladan bojlar, shuningdek, AQSh-Isroilning Eron bilan urushining iqtisodiy oqibatlari natijasidir.

«Inflyatsiyani bevosita Donald Tramp bilan bogʻlash mumkin», — deydi Respublikachilarga xaririxoh boʻlgan Merilend universiteti iqtisodchisi Piter Morichi.

«Bu uning tariflari va urush. Odamlar buni bilishadi. Ular buni koʻrib turishibdi».

Trampning 2025 yil aprel oyida eʼlon qilingan «Ozodlik kuni» tariflari isteʼmolchilar uchun xarajatlarni oshirdi.

Nyu-York Federal rezerv banki tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, tariflar isteʼmol tovarlari narxlarini taxminan 2,9% ga oshirgan.

Agar Tramp keyinchalik baʼzi tariflarni toʻxtatib qoʻrmaganida, yangi savdo bitimlariga erishmaganida va Oliy sud tomonidan boshqa koʻplab tariflarni joriy etish uchun favqulodda vakolatlardan foydalanish toʻsib qoʻyilmaganida, taʼsir yanada kattaroq boʻlishi mumkin edi.

Keyin yana bir zarba berildi. Eron bilan nizo neft narxini oshirdi, bu esa benzin xarajatlarini oshirdi va uy xoʻjaliklari byudjetlariga yangi bosim qoʻshdi.

Oq uy soliqlarni kamaytirish, ish oʻrinlarining oʻsishi va retsept boʻyicha beriladigan dori-darmonlar narxining arzonlashishi maʼmuriyatning Amerika oilalari uchun natija berayotganining isboti sifatida koʻrsatmoqda. U shuningdek, bosimni yengillashtirishga qaratilgan siyosatni tobora koʻproq qabul qilmoqda.

Tramp kredit kartalari boʻyicha foiz stavkalariga cheklov qoʻyishga chaqirdi va agar Respublikachilar Kongress nazoratini saqlab qolsa, amerikalik katta yoshlilarga 5 000 dollar miqdorida toʻlov qilish gʻoyasini ilgari surdi.

Ushbu qadamlar ikkala partiya ham yaxshi biladigan siyosiy haqiqatni aks ettiradi: saylovchilar narxlardan xavotirda boʻlganida, kuchli oʻsish va past ishsizlik haqidagi vajlar odatda yetarli boʻlmaydi.

Bayden hech qachon iqtisodiy koʻrsatkichlar va iqtisodiy kayfiyat oʻrtasidagi tafovutni yopish yoʻlini topmagan. Oraliq saylovlarga yaqinlashar ekanmiz, savol tugʻiladi: Tramp buni uddalay oladimi?

Agar yaqin siyosiy tarix misol boʻla olsa, iqtisodiyot haqidagi qarashlar maʼlumotlarning oʻzidan koʻra muhimroq boʻlishi mumkin.