Demokratlar hayot arzonligi borasida gʻalaba qozonishdi. Endi ular buni amalga oshira olishadimi?

Demokratlar arzonlik masalasida gʻalaba qozonishdi. Ular buni amalga oshira olishadimi?

Texas shtatining lavozimini tark etayotgan qishloq xoʻjaligi komissari, respublikachi Sid Millerning aytishicha, chorvadorlar «oʻzini xoinlikka uchragandek his qilmoqda»

Mamlakatning qarama-qarshi tomonlarida yashovchi ikki biznes egasi turli sabablarga koʻra bir narsaga intilmoqda.

Texasda Ostin yaqinidagi Tillies mehmonxonasi, restorani va spa-biznesi egasi Kim Xenks oziq-ovqat va yonilgʻi narxlari oshishi uni 300 nafar xodimining ish haqini oshirishga majbur qilayotganini aytadi.

«Arzonlik biz uchun doimo oʻzgarib turadigan nishon boʻlib qoldi», — dedi u BBC World Service ga.

Indiana shtatida Stephenson's of Elkhart kiyim-kechak va kelinchaklar liboslari doʻkonini boshqaradigan Denni Reynolds Vashingtonning oʻz muammolarini hal qilib olishini xohlaydi, xolos.

«Umidim shuki, biz shunchaki barqarorlik va birgalikda ishlash yoʻlini topa olamiz», — dedi u.

Demokratlar har ikkala signalni ham eshitishganini aytmoqda.

«Biz arzonlik shiori bilan saylovda qatnashdik, arzonlik tufayli gʻalaba qozondik va endi arzonlikni taʼminlash orqali boshqarish bizning vazifamizdir», — dedi Vakillar palatasidagi Demokratlar yetakchisi Xakim Jeffris MS Now’ning Morning Joe koʻrsatuvida.

Ammo eng qiyin qismi endi boshlanadi. Demokratlar Kongressni nazorat qiladi. Donald Trampda hali ham ularning rejalarini toʻxtatish vakolati bor.

Gʻalaba koʻlami aksariyat tahlilchilar bashorat qilganidan kattaroq boʻldi, Senatdagi kamida yettita respublikachi oʻrni demokratlarga oʻtdi.

Natijaning markazida aniq kayfiyat yotardi: qogʻozda iqtisodiyot baquvvat koʻrinsa-da, amerikaliklarning bor-yoʻgʻi 21 foizi mamlakatning hozirgi yoʻnalishidan mamnun.

Saylovchilar raqamlarga eʼtibor qaratishmadi. Ular oziq-ovqat va elektr energiyasi kvitantsiyalariga hamda benzin kolonkasidagi narxlarga qarashayotgan edi.

Texasning qishloq joylarida xarajatlarning oshishi respublikachilarga oʻz hududlarida ham zarba bermoqda. Lavozimini tark etayotgan qishloq xoʻjaligi komissari, respublikachi Sid Millerning menga aytishicha, chorvadorlar har bir bosh qoramol uchun 300 dollardan 500 dollargacha kamroq daromad olishmoqda, shu bilan birga oʻgʻitning rekord darajadagi narxlariga duch kelishmoqda.

«Ular oʻzlarini xoinlikka uchragandek his qilishdi», — dedi u.

Bu yednoma-yon «koʻk toʻlqin»dan ham koʻproq narsa edi. Bu yashash qiymati boʻyicha ovoz berish edi. Xoʻsh, demokratlar bu boʻyicha amalda nima qila olishadi?

«Arzon Amerika uchun kurash» shiori ostida demokratlar sogʻliqni saqlashni oʻzlarining eng ustuvor vazifasi deb aytmoqda.

Ular Affordable Care Act (Hammabop tibbiy yordam toʻgʻrisidagi qonun) doirasida tibbiy sugʻurtani arzonroq qilgan qoʻshimcha moliyaviy yordamni qaytarishni va Prezident Tramp tomonidan 2025 yilda imzolangan Medicaid dasturiga qilingan qisqartirishlarni bekor qilishni xohlashmoqda.

Keyingi oʻrinda tariflar va energetika turadi. Demokratlar prezidentning import soliqlarini bekor qilmoqchi, ularning taʼkidlashicha, bu soliqlar oziq-ovqat, oʻgʻit va qurilish materiallari narxiga yiliga minglab dollar qoʻshmoqda.

Ular shuningdek, Erondagi urushni tugatishni xohlaydilar, chunki ular buni benzin narxining oʻrtacha 4,18 dollargacha, yaʼni deyarli 40 foizga oshishi bilan bogʻlashmoqda.

Keyingi masala — uy-joy. Baʼzi demokratlar keyingi oʻn yil ichida toʻrt million yangi xonadon qurishni xohlashmoqda.

Soliqlar boʻyicha ular milliarderlar koʻproq soliq toʻlashini va oilalar uchun bolalar soliq imtiyozlari oshirilishini istashadi.

Bu uzun roʻyxat. Ammo ular buning qancha qismini haqiqatan ham amalga oshira olishadi?

Fisher Investments asoschisi, investor Ken Fisher buni ochiq-ochiq aytadi:

«Kongress prezident vetosidan hech narsani oʻtkaza olmaydi. Prezident Tramp ham oʻzi xohlagan narsani ololmaydi».

Uning aytishicha, ehtimoliy natija qonunchilik va tartibga solish jabhasida ikki yillik nisbiy osudalik boʻladi.

Boshqacha aytganda, Kongressda gʻalaba qozonish demokratlarga toʻliq erkinlik bermaydi. Prezident Tramp hali ham qonunchilikni toʻsib qoʻyishi mumkin va prezident vetosini bekor qilish uchun Palatada ham, Senatda ham uchdan ikki qism koʻpchilik ovozi talab qilinadi.

Demokratlar Kongressni egallagandan soʻng yangi vakolatlari bilan nima qila olishadi va nima qila olishmaydi

Toʻlovlari kamayishiga umid qilayotgan saylovchilar uchun bu hafsalasi pir boʻladigan natija boʻlishi mumkin. Ular siyosiy boshi berk koʻcha uchun ovoz berishmagan.

Tariflarni olib koʻraylik. Tramp oʻz kun tartibining markazida turgan savdo siyosatidan voz kechishi dargumon. Demokratlarga uni oʻzgartirish uchun respublikachilarning qoʻllab-quvvatlashi kerak boʻladi.

Oxford Economics bosh iqtisodchisi oʻrinbosari Bernard Yaros import boʻyicha oʻrtacha tarif stavkasi Trampning qolgan vakolat muddati davomida 10% atrofida qolishini kutmoqda.

Va yana bir murakkablik bor.

Tariflar hukumatga koʻproq pul olib kelmoqda. Import soliqlari 2024 yilda federal daromadlarning 1% dan sal koʻprogʻini tashkil etgan edi. Bu yil ular 5% dan ortiqni tashkil etmoqda.

Yarosning taʼkidlashicha, davlat daromadiga ushbu ortib borayotgan hissa tariflarni «kelajakdagi administratsiya uchun toʻliq bekor qilishni qiyinlashtiradi».

Shunda ham, kelishuvlar qilinishi mumkin.

Prezident Tramp CNBC ga bergan intervyusida demokratlar bilan «odamlar tushunganidan juda koʻp narsalarda» birga ishlashi mumkinligini aytdi.

Sogʻliqni saqlash ana shulardan biri boʻlishi mumkin.

Yaros yirik siyosiy kelishuv ehtimolini koʻrmoqda: Demokratlar tibbiy sugʻurta subsidiyalarini qaytarish evaziga respublikachilarning soliq imtiyozlarini uzaytirishga rozi boʻlishadi. Ammo u 2027 yilning oxirigacha hech qanday kelishuvni kutmayapti, iqtisodiy foydalar esa 2028 yilda keladi. Bu hozir toʻlovlar bilan kurashayotgan har bir kishi uchun juda uzoq kutish vaqti.

Demokratlar biznesga boʻlgan bosimni ham oshirishi mumkin.

Veda Partners konsalting firmasidan Xenriyetta Treyzning aytishicha, demokratlar tarif xarajatlarini isteʼmolchilarga yuklagan kompaniyalarni sinchiklab tekshiradi.

Fevral oyida Oliy sud qaroridan soʻng, deydi u, savol shunday boʻladi: «Siz orqaga qaytib, oʻsha tarif chegirmasini oldingiz va keyin isteʼmolchilar uchun narxlarni tushirdingizmi?»

Kompaniyalarga shuningdek: «Buning evaziga nima oldingiz?» degan savol beriladi.

Demokratlar, deya qoʻshimcha qiladi u, «juda sinchkovlik bilan saralab olishadi».

Senatda Moliya qoʻmitasiga raislik qilishi kutilayotgan oregonlik demokrat Ron Vayden oʻz yondashuvini beshta soʻz bilan xulosa qildi: «biz uchun arzonlik, ular uchun javobgarlik».

Uning aytishicha, u qoʻmitadan savdo siyosati boʻyicha «Kongress vakolatlarini qayta tiklash» uchun foydalanadi. Sugʻurtachilar, dori ishlab chiqaruvchilar va banklar izoh berish uchun chaqirilishini kutishlari kerak.

Eng katta oʻzgarishlarning baʼzilari uyga yaqinroq joylarda yuz berishi mumkin. Elektr energiyasi narxida shtat gubernatorlari va tartibga soluvchi organlar muhim rol oʻynaydi, mahalliy mulozimlar esa yangi uylar qayerda qurilishi mumkinligini hal qiladi.

Demokratlar Texas, Ogayo va Jorjiyada gubernatorlikni qoʻlga kiritishdi, bu yerda data-markazlar uchun elektr energiyasi narxining oshishi allaqachon xavotirga sabab boʻlmoqda.

Eng qiyin sinov demokratlar yangi qonun bilan hal qila olmaydigan narsa boʻlishi mumkin.

Benzin, dizel va oʻgʻit narxi asosan Eron bilan boʻlayotgan urushda nima sodir boʻlishiga bogʻliq boʻladi. Va bashoratchilar keyin nima boʻlishi haqida bir toʻxtamga kela olishmayapti.

Oxford Economics ogohlantirishicha, saylov tugaganidan soʻng, ahvolning yanada keskinlashuvi «ehtimolroq koʻrinadi», chunki benzin narxi endi prezident uchun siyosiy tashvish boʻlmaydi.

Va mana eng noqulay qismi. Agar narxlar tushsa, demokratlarga buni oʻz xizmati deb daʼvo qilish qiyin boʻlishi mumkin. Agar ular koʻtarilsa, aybga sherik boʻlishlari mumkin.

Zudlik bilan topshiriladigan sinov ham bor. Hukumatni moliyalashtirish 11 dekabrdan keyin tugaydi va navbatdagi shatdaun (hukumat ishining toʻxtab qolishi) ehtimoli xavotirli darajada yuqori koʻrinadi.

Demokratlar bahsda gʻalaba qozonishdi. Endi ular hayotni arzonroq qila olishlarini isbotlashlari kerak.