Demokrat senator Misrda matbuotga qarshi qatagʻonlarda Trampning harbiy yordam boʻyicha qarorini aybladi

**Demokrat senator Misrda matbuotga boʻlgan tazyiqda Trampning harbiy yordam boʻyicha qarorini aybladi**

Yetakchi demokrat senator Misrda mustaqil jurnalistikaga nisbatan boshlangan tazyiqlar Tramp maʼmuriyatining ushbu mamlakatga beriladigan AQSh harbiy yordamidan inson huquqlari shartlarini olib tashlash haqidagi qarori bilan bogʻliqligini aytdi.

Senatning Tashqi aloqalar qoʻmitasi aʼzosi Kris Merfi AQSh hukumati 300 million dollardan ortiq mudofaa yordami bilan bogʻliq cheklovlarni bekor qilganidan soʻng Misr xalqini «tashlab qoʻyganlikda» aybladi.

Oʻtgan oy davomida Misrda hanuz faoliyat yuritayotgan kam sonli mustaqil ommaviy axborot vositalaridan ikkitasining jurnalistlari hibsga olindi. Bu mamlakatda gazetalar va telekanallar rasmiylar tomonidan qattiq nazorat qilinadi.

AQSh Davlat departamenti BBC’ga sentyabr oyida Misrga beriladigan harbiy yordamning bir qismi boʻyicha shartlar bekor qilinganini, bunga mamlakatning «AQSh milliy xavfsizlik manfaatlari uchun muhimligi» sabab boʻlganini bildirdi.

Vashingtondagi Yaqin Sharq institutida (MEI) bu hafta chiqish qilgan Merfi ushbu ikki voqea bir-biri bilan bogʻliqligiga hech qanday shubhasi yoʻqligini aytdi.

«Mablagʻ ajratilgan zahoti tazyiqlar mutlaq halokatli tarzda boshlandi», dedi u.

Seshanba kuni Qohira sudi Amnesty International tashkiloti «matbuot erkinligiga berilgan halokatli zarba» deb taʼriflagan qarorida Madr Masa yangiliklar veb-saytini yopishni va uning bosh muharriri Lina Atallahni jarimaga tortishni buyurdi.

Shu oy boshida rasmiylar Matsda2sh mustaqil faktlarni tekshirish platformasining olti nafar jurnalistini hibsga oldi va ularni taqiqlangan «Musulmon birodarlar» tashkilotiga aʼzolikda aybladi.

Misrning Vashingtondagi elchixonasi izoh berish soʻroviga javob bermadi.

Prezident Abdulfattoh ash-Sisi hukumati davrida inson huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar tomonidan qiynoqlar va majburiy gʻoyib boʻlishlarni oʻz ichiga olgan keng koʻlamli huquqbuzarliklar sifatida taʼriflangan holatlarga qaramay, Qohira AQShning mintaqadagi yaqin hamkori boʻlib qolmoqda.

Sisi Misrda siyosiy mahbuslar borligini inkor etadi. U shuningdek barqarorlik va xavfsizlik eng ustuvor vazifa ekanini taʼkidlab, rasmiylar ish oʻrinlari va uy-joy kabi asosiy ehtiyojlarni taʼminlashga harakat qilish orqali huquqlarni kengaytirganini qoʻshimcha qilgan.

Vashington Misrga yiliga 1,3 milliard funt sterling (1,73 milliard dollar) ajratadi, bu esa uni dunyoda AQSh harbiy yordamini oluvchi eng yirik mamlakatlardan biriga aylantiradi.

AQSh qonunchiligi Misrning demokratiya va inson huquqlari talablariga javob berishi sharti bilan ushbu moliyalashtirishning 320 million funt sterlinggacha boʻlgan qismini ushlab qolishga ruxsat beradi. Biroq maʼmuriyat milliy xavfsizlik nuqtai nazaridan ushbu cheklovlarni bekor qilishi mumkin.

Bir nechta Kongress qoʻmitalariga yuborilgan xatga koʻra, sentyabr oyida Davlat kotibi Marko Rubio AQShning Eron bilan urushi boshlanganidan beri Misrning tutgan oʻrnini inobatga olib, 320 million dollarlik harbiy yordam boʻyicha inson huquqlari shartlarini bekor qildi. Misr AQSh va Eron oʻrtasidagi muzokaralarda yordam bergan edi.

Imtiyoz vakolatidan foydalanish AQSh-Misr munosabatlari uchun, «ayniqsa Misrning «Epic Fury» operatsiyasidan keyingi foydali rolini inobatga olganda juda muhim» edi, deyiladi Reuters koʻrib chiqqan va Rubio imzosi qoʻyilgan 4 sentyabrdagi memorandumda.

Jurnalistlarning shu oydagi hibsga olinishi fonida ushbu qaror haqida BBC soʻraganda, Davlat departamenti cheklovlarning bekor qilinishi «Misrning AQSh milliy xavfsizlik manfaatlari uchun muhimligi, Misrning Qoʻshma Shtatlarga koʻrsatayotgan muayyan xavfsizlik hamkorligi va mintaqaviy xavfsizlik muammolarini hal qilish uchun ushbu hamkorlikni saqlab qalish zarurati bilan bogʻliq» ekanini aytdi.

U Qohira bilan «keng koʻlamli masalalar» boʻyicha muloqotni davom ettirayotganini, ammo «shaxsiy diplomatik suhbatlarga izoh bermasligini» qoʻshimcha qildi.

Rubioning bu harakati 2024 yilda Bayden maʼmuriyati tomonidan qilingan shunga oʻxshash qadamdan soʻng yuz berdi, oʻshanda oʻsha paytdagi Davlat kotibi Entoni Blinken AQSh Gʻazodagi urushda Isroillik va Hamas oʻrtasida vositachilik qilishda Qohiraning yordamini soʻraganida Misrga poʻlat harbiy yordam ajratilishi uchun inson huquqlari shartlarini bekor qilgan edi.

2024 yilgacha Bayden davrida AQSh Misrdagi inson huquqlari ahvoli sababli yillik harbiy ajratmalarning bir qismini ushlab qolgan edi.

Kongressning Yaqin Sharq va terrorizmga qarshi kurash boʻyicha qoʻmitasiga raislik qiluvchi Merfi ushbu masalada ham Bayden, ham Tramp maʼmuriyatlarini tanqid qilganini aytdi.

«Misrda siyosiy erkinlikning qandaydir zaif asorati qolgan boʻlsa, u bitta bevosita sababga koʻra yoʻqoldi: Qoʻshma Shtatlar hukumati Misr xalqini tashlab qoʻydi va moliyalashtirishimizga qoʻyilgan barcha shartlarni olib tashlashga qaror qildi», dedi Merfi MEI’da.

«Misrda haqiqiy, mazmunli siyosiy muxolifatning qayta tiklanishiga boʻlgan har qanday umid ushbu qaror bilan barbod boʻldi», deya qoʻshimcha qildi u.

AQShning Qohiraga harbiy yordami 1978 yildagi Kemp-Devid kelishuvlari va undan soʻng Misr va Isroil oʻrtasida tuzilgan tinchlik shartnomasidan keyin boshlangan. Kelayotgan maʼmuriyatlar aholisi eng koʻp boʻlgan ushbu arab mamlakatini AQShning mintaqadagi muhim ittifoqchisi deb biladi.

Vashingtonda joylashgan Yaqin Sharq siyosati boʻyicha Tahrir instituti direktori oʻrinbosari Timoti E Kaldasning soʻzlariga koʻra, Lina Atallahning aybdor deb topilishi va Madr Masr’ning yopilishi Misrda matbuot erkinliklarini bostirishda muqaddam kuzatilmagan eskalatsiyadan dalolat beradi.

Uning aytishicha, AQSh ham, Yevropa Ittifoqi ham Misr bilan strategik aloqalarini mamlakatdagi inson huquqlari va qonun ustuvorligidan yuqori qoʻyib kelmoqda.

«Bu Misr rasmiylarida jazosiz qolish hissini shakllantirmoqda va biz buning oqibatlarini koʻrib turibmiz», dedi u BBC’ga.

«Misr Atlantikaning ikkala tomonidan ham inson huquqlari va qonun ustuvorligi endilikda ustuvor vazifa emasligi haqida signallar olmoqda va ular buning chegaralarini sinab koʻrishmoqda».

U qoʻshimcha qildi: «Ularning yanada qatʼiy qarshilikka uchramayotgani notoʻgʻri signalni yanada mustahkamlaydi».