Davlat xizmati pensiyalari toʻlanishining kechiktirilishi ortidan motamdagi oilalar «adolatsiz» soliq hisob-kitoblariga duch kelishi mumkin

Davlat xizmatchilarining pensiya toʻlovlaridagi kechikishlar tufayli yaqinlarini yoʻqotgan oilalar «adolatsiz» soliq toʻloviga duch kelishlari mumkinligi haqida hukumat ogohlantirildi.

Buyuk Britaniya Qirollik bojxona va soliq boshqarmasi (HMRC) qoidalariga koʻra, soliqdan ozod qilinishi uchun muayyan bir martalik pensiya toʻlovlari pensiya jamgʻarmasiga oʻlim haqida xabar berilgan paytdan eʼtiboran ikki yil ichida amalga oshirilishi kerak.

Parlamentning Davlat hisoblari qoʻmitasiga raislik qiluvchi Konservator deputat ser Jeffri Klifton-Braun baʼzi oilalar oʻz aybisiz «oʻlim soligʻi»ga tortilishi «vijdonsizlik» ekanini aytdi.

Vazirlar mahkamasi devoni kechikishlar soliq undirilishiga olib kelsa, kompensatsiya olishning mavjud yoʻllari, jumladan Pensiya ombudsmani orqali murojaat qilish imkoniyati borligini bildirdi.

Biroq ombudsman hozirda oddiy shikoyatlar 18 oy ichida koʻrib chiqilishi, murakkabroq holatlar esa koʻproq vaqt olishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda.

Davlat xizmati pensiya jamgʻarmasi Buyuk Britaniyadagi 1,7 million davlat sektori xodimlarining pensiyalarini boshqaradi.

Autsorsing bilan shugʻullanuvchi Capita kompaniyasi 2025 yil dekabr oyida MyCSP dan ushbu jamgʻarma boshqaruvini qabul qilib oldi va 86 000 dan ortiq hal qilinmagan ishlar meros boʻlib qolganini aytdi.

Topshirish jarayoniga tayyorgarlik koʻrish uchun ikki yillik oʻtish davri boʻlgan boʻlsa-da, muammolar davom etdi va fevral oyiga kelib hal qilinmagan ishlar soni 120 000 taga yetdi.

Isteʼfodagi davlat xizmatchilari va yaqinlarini yoʻqotgan oilalar pensiya toʻlovlarini oylab kutishga majbur boʻlmoqda, baʼzilari esa kommunal va boshqa toʻlovlarni toʻlashga qiynalmoqda.

Beva-bechoralar yoki xizmat davrida vafot etganlarga oid 100 kundan ortiq vaqtdan beri kutayotgan 1 643 ta hal qilinmagan ish mavjud.

Ulardan faqat 301 tasi 15 kun ichida toʻlab berilishi kutilmoqda.

Davlat xizmatchilari manfaatlarini himoya qiluvchi PCS kasaba uyushmasi ushbu holatlarning hammasi ham ikki yillik soliq qoidasi taʼsiriga tushmasligini, ammo ularning qancha vaqt hal qilinmay qolishi boʻyicha «jiddiy savollar» borligini aytdi.

Agar shaxs 75 yoshga toʻlmasdan vafot etsa, pensiya jamgʻarmasi oʻlim haqida birinchi marta xabar topgan kundan eʼtiboran ikki yil ichida toʻlansa va uning qiymati marhumning bir martalik toʻlov va oʻlim nafaqasi limitidan past boʻlsagina, pensiyaning bir martalik oʻlim nafaqasi soliqdan ozod qilinadi.

Aks holda, toʻlov oluvchining daromad soligʻi stavkasi boʻyicha soliqqa tortiladi.

Ser Jeffri Vazirlar mahkamasi devoni vaziri Luiz Heygga xat yozib, hukumatni jabrlangan oilalar ushbu «adolatsiz moliyaviy jazo»ga duch kelmasligini tasdiqlashga chaqirdi.

Uning xati BBC Radio 4 ning Money Box Live koʻrsatuvidan soʻng yuborilgan boʻlib, unda ehtimoliy soliq majburiyati yoritilgan edi.

Ser Jeffri «hozirda Davlat xizmati pensiya jamgʻarmasini qamrab olgan tartibsizlik oʻlim nafaqasi toʻlovlarining ikki yil ichida amalga oshirilishi ehtimoli juda past ekanini anglatadi», dedi.

U «jamgʻarma boshqaruvidagi xatoliklar oʻninchi oyga oʻtayotgan bir paytda, koʻp sonli» oila aʼzolari «vaqt bir yilga yaqinlashib borayotganini xavotir bilan kuzatishini» ogohlantirdi.

U qoʻshimcha qildi: «Bu ular chekmasligi kerak boʻlgan qoʻshimcha stressdir».

58 yoshli Rob Vassell akasi vafot etganidan keyin uning davlat xizmati pensiyasidan bir martalik toʻlovni kutayotganiga deyarli ikki yil boʻldi.

22 oktyabr kuni pensiya jamgʻarmasiga uning oʻlimi haqida xabar berilganiga ikki yil toʻladi, shuning uchun agar u toʻlovni atigi bir necha kun ichida olmasa, u soliqqa tortilishi mumkin.

Oʻz vaziyati boʻyicha BBC’ning Money Box dasturiga murojaat qilgan Rob, vaziyat sozilib ketgani sababli Capita kompaniyasiga tobora «umidsizlik» bilan qoʻngʻiroq qilayotganini aytdi.

«Mening aybim boʻlmagan narsa uchun soliq toʻlash juda alamli», dedi u.

«Bu allaqachon qiyin boʻlgan jarayonda ortiqcha tashvish va azob-uqubatlarni keltirib chiqaradi.»

Robning aytishicha, bu pul unga akasi uchun toʻlashi kerak boʻlgan mulk xarajatlarini qoplash va jamgʻarmasidagi 20 000 funt sterlinglik kamomadni toʻldirish uchun kerak edi.

Shu bilan birga, u odamlar shunchaki yashab qolish uchun bu pulga muhtoj boʻlgan boshqa holatlarni eshitish «yurakni ezishini» aytdi.

Rob kompensatsiya orqali soliqni qaytarib olish uchun «boshqa kurash»ga duch kelish istiqboli «shunchaki taslim boʻlishni xohlab qolishingga» sabab boʻlishini qoʻshimcha qildi.

PCS kasaba uyushmasi rahbari Fren Hitkot, agar oilalar Capita xatolari tufayli qoʻshimcha moliyaviy jazoga tortilsa, bu «chuqur adolatsizlik» boʻlishini aytdi.

«Agar bu sodir boʻlsa, oilalar oʻz nazoratidan butunlay tashqarida boʻlgan xatolar uchun badal toʻlashga majbur qilinayotganidan hukumat uyalishi kerak», dedi u.

Davlat xizmati pensiya jamgʻarmasi uchun umumiy javobgar boʻlgan Vazirlar mahkamasi devoni namoyandasi shunday dedi: «Capita’ga oʻtilgandan keyingi xizmat koʻrsatish darajasi mutlaqo qabul qilib boʻlmaydigan darajada va biz hech bir aʼzoning moliyaviy jihatdan zarar koʻrmasligini taʼminlashga sodiqmiz.

Biz Capita oldiga talablarni qoʻyishda davom etmoqdamiz, jumladan, deyarli 10 million funt sterling toʻlovlarni ushlab turibmiz va jismoniy shaxslarning kechikishlarga duch kelmasligi uchun qoʻlimizdan kelgan barcha ishni qilyapmiz.

Agar kechikishlar soliq toʻlovini keltirib chiqarsa, shikoyat qilishning mavjud usullari yoʻqotishlarni qoplash uchun moliyaviy kompensatsiya yoki tovon pulini taʼminlashi mumkin.»

Kompaniya ilgari xizmat koʻrsatishdagi muammolarning pensiya jamgʻarmasi aʼzolariga yetkazgan taʼsiri uchun kechirim soʻragan va hal qilinmagan ishlarni bartaraf etish ustida ishlayotganini aytgan edi.