Davaktiv rahbari — hokimiyat organlari davlat aktivlari mansabdor shaxslarning qarindoshlariga oʻtib ketmayotganini qanday tekshirayotgani haqida
Oʻzbekistonda yirik davlat aktivlari sotilayotganda potentsial xaridorlarda manfaatlar toʻqnashuvi mavjudligini tekshirishni aksariyat hollarda xalqaro konsultantlar oʻtkazadi, deb xabar berdi DAAK rahbari Sohibjon Murodov. Shu bilan birga, u bunday tekshiruvlar yakunlariga koʻra qancha talabgor chetlatilganiga aniqlik kiritmadi.
Davlat aktivlari agentligi rahbari — hokimiyat organlari davlat aktivlari mansabdor shaxslarning qarindoshlariga oʻtib ketmayotganini qanday tekshirishi haqida
Oʻzbekistonning yirik davlat korxonalarini xususiylashtirishda potentsial xaridorlarda manfaatlar toʻqnashuvi mavjudligi boʻyicha tekshiruvni xalqaro konsultantlar oʻtkazadi. Bu haqda Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (DABA) rahbari Sohibjon Murodov maʼlum qildi.
8 oktyabr kuni oʻtkazilgan matbuot anjumanida jurnalist davlat xususiylashtirilayotgan aktivlarning yuqori lavozimli mansabdor shaxslarning qarindoshlari va yaqinlariga oʻtib ketishiga qanday qilib yoʻl qoʻymasligi haqida savol berdi.
«Yirik aktivlarni sotishda manfaatlar toʻqnashuvining oldini olish uchun biz koʻp hollarda xalqaro konsultantlarni jalb qilamiz. Davlat aktivlari agentligi faqat buyurtmachi sifatida ishtirok etadi. Manfaatdor shaxslar bilan aloqadorlikni tekshirish va aniqlashni agentlikning oʻzi emas, balki shartnoma asosida xalqaro konsultant amalga oshiradi», — dedi Murodov.
Uning soʻzlariga koʻra, mutaxassislar savdolar raqobatli muhitda oʻtayotganini hamda manfaatlar toʻqnashuvi sababli mol-mulkning noqonuniy sotilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holatlar yoʻqligini aniqlashlari kerak.
Agentlik rahbari bunday ishlarga asosan «katta toʻrtlik» kompaniyalari — Deloitte, PwC, EY va KPMG jalb qilinishini taʼkidladi.
Shu bilan birga, u Konstitutsiya har bir kishiga mulk huquqini kafolatlashini urgʻuladi. Shu sababli, davlat xizmatchisi bilan qarindoshlik faktining oʻzi mulk sotib olishga taqiqni anglatmaydi. Ehtimoliy manfaatlar toʻqnashuvi va manfaatdor shaxslarning savdolar natijalariga taʼsiri muhim ahamiyatga ega.
Murodov, shuningdek, E-auksion orqali mulkni sotishda amal qiladigan cheklovlar haqida soʻzlab berdi.
DABA rahbarining soʻzlariga koʻra, tizim davlat axborot bazalari bilan maʼlumot almashgan holda ishtirokchilarni avtomatik ravishda tekshiradi.
Alohida davlat aktivlarini realizatsiya qilishda talabgor mulki balansida boʻlgan tashkilotda ishlashi yoki ishlamasligi tekshirilishi nazarda tutilgan. Buning uchun mehnat munosabatlari axborot tizimi maʼlumotlaridan foydalaniladi.
Shu bilan birga, 2017 yildagi qaror birinchi navbatda ijro ishi yuritish doirasida mulkni sotishni tartibga soladi. Davlat mulkini xususiylashtirish esa alohida qonunchilik asosida amalga oshiriladi.
2024 yilda qabul qilingan «Davlat mulkini xususiylashtirish toʻgʻrisida»gi Qonunda jarayonlarni ochiqlik, teng raqobat va korruptsiyaga yoʻl qoʻymaslik tamoyillari asosida oʻtkazish nazarda tutilgan.
Alohida yirik davlat aktivlarini sotishda DABA talabgorlardan oxirgi benefitsiarlar haqidagi maʼlumotlarni ochiqlashni talab qiladi. Masalan, shunday shart 2025 yilda «Oʻzagrosugʻurta»ni xususiylashtirishda nazarda tutilgan edi. Xaridorlar 5% dan ortiq ulushga ega boʻlgan aktsiyadorlar va kompaniyalarning oxirgi egalari haqida maʼlumot taqdim etishlari kerak edi.
Bundan tashqari, investorlarning moliyaviy imkoniyatlari, sud nizolari mavjudligi, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish talablari va xalqaro sanktsiya cheklovlariga rioya etilishi baholandi.
Bitim boʻyicha moliyaviy konsultant sifatida Deloitte, mustaqil baholovchi sifatida — PwC ishtirok etdi.
Rothschild & Co, KPMG va Deloitte xalqaro tanlovni tashkil etish, korxonani baholash va investorlarning takliflarini koʻrib chiqish uchun jalb qilingan edi.
Shu bilan birga, eʼlon qilingan shartlardan konsultantlar ushbu shaxslarning yuqori lavozimli mansabdor shaxslar va ularning qarindoshlari bilan ehtimoliy aloqalarini qay tarzda aniqlashi noaniqligicha qolmoqda.
2024 yil dekabr oyidan buyon Oʻzbekistonda «Manfaatlar toʻqnashuvi toʻgʻrisida»gi qonun amal qilmoqda. U manfaatlar toʻqnashuvini davlat xizmatchisining shaxsiy manfaatdorligi uning xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarishiga taʼsir qiladigan yoki taʼsir qilishi mumkin boʻlgan vaziyat sifatida belgilaydi.
Qonunda yaqin qarindoshlar, kompaniyalarning oxirgi benefitsiarlari, mehnat munosabatlari va davlat reyestrlarining boshqa maʼlumotlaridan foydalangan holda bunday holatlarni aniqlash nazarda tutilgan.
Shu bilan birga, davlat organlarida manfaatlar toʻqnashuvi boʻyicha ichki nazorat mexanizmi xalqaro konsultantlar tomonidan potentsial investorlarni tekshirish bilan bir xil emas.
Murodovning javobidan xaridorlarning mansabdor shaxslar bilan aloqalarini aniqlash uchun konsultantlar aynan qanday maʼlumotlarni olishi, tekshiruv yirik xususiylashtirish bitimlarining barcha ishtirokchilariga tatbiq etilishi yoki etilmasligi hamda uning natijalariga koʻra qancha talabgor chetlatilgani noaniqligicha qoldi.