Chaqiruv boʻyicha boʻlinish
Qozogʻistonda boshlangan harbiy islohot doirasida muddatli xizmat ikki bosqichga boʻlinadi
**Chaqiruv boʻyicha boʻlinish**
Qozogʻistonda muddatli harbiy xizmat tartibini oʻzgartirish, armiyani texnologik yangilash va harbiy xizmatchilar huquqlarini himoya qilishning yangi mexanizmlarini yaratishni nazarda tutuvchi harbiy islohotni amalga oshirish boshlandi. Bu haqda 24 oktyabr kuni respublika Mudofaa vazirligi maʼlum qildi.
Asosiy yangiliklardan biri muddatli xizmatni ikkita olti oylik bosqichga boʻlish boʻladi. Bir chaqiruvning yangi askarlari dastlabki olti oyni oʻquv markazlarida oʻtkazadilar, u yerda ular armiya hayotiga koʻnikishlari, boshlangʻich harbiy bilimlarni olishlari va jismoniy tayyorgarliklarini oshirishlari kerak boʻladi. Soʻng yana yarim yil davomida askarlar bevosita harbiy qismlarda xizmat qilib, koʻnikmalarini sayqallaydilar va boʻlinmalar tarkibida topshiriqlarni bajaradilar. Shu tariqa, taklif etilayotgan sxema bir yillik xizmatga moʻljallangan, ammo uni tashkil etish tartibining oʻzini oʻzgartiradi.
Pilot loyihani 2027 yilda ishga tushirish rejalashtirilmoqda. Mudofaa vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yangi modelning alohida elementlari Sarbaz+ loyihasi doirasida allaqachon sinovdan oʻtkazilgan. Oʻquv markazlaridagi tayyorgarlik faqat harbiy mutaxassisliklarni qamrab olib qolmasligi kerak: askarlarga tillarni oʻrganish, sunʼiy intellekt bilan ishlash koʻnikmalarini va xaridorgir fuqarolik ishchi kasblarini egallash imkoniyati vaʼda qilinmoqda.
Harbiy xizmatchilar huquqlarini himoya qilish uchun qismlar qoʻmondonligidan mustaqil boʻlgan harbiy konsultantlar institutini yaratish rejalashtirilmoqda. Ular askarlar va ofitserlarga yordam berishlari, qoidabuzarliklarni aniqlashlari va ularning qonuniy manfaatlarini himoya qilishlari kerak boʻladi. Bundan tashqari, islohot harbiy xizmatchilar ishlari boʻyicha vakil lavozimini joriy etishni nazarda tutadi — bu haqda Qozogʻiston prezidenti matbuot xizmati 21 oktyabr kuni Xavfsizlik kengashi yigʻilishi yakunlari boʻyicha maʼlum qildi. Vazifalar qatorida ustavga zid munosabatlarning oldini olish va intizomni mustahkamlash qayd etilgan.
Aftidan, dedovshinaga qarshi kurash armiyadagi xizmat muddatini ikki qismga boʻlishning asosiy sabablaridan biridir: shu yoʻl bilan «yangi» askarlar va «eskilar», «dedlar»ni aniq ajratish mumkin.
Oʻzgarishlar Qurolli Kuchlar tuzilmasi va tarkibi, boshqaruv tizimi, mudofaa rejalashtirishi, safarbarlik tayyorgarligi va rezervni shakllantirishga daxl qiladi. Xususan, Xavfsizlik kengashi tomonidan maʼqullangan reja Dronlar kuchlarini yaratishni nazarda tutadi. Armiyani texnologik yangilashni mahalliy mudofaa ishlab chiqarishini rivojlantirish, sunʼiy intellekt va raqamli yechimlarni joriy etish bilan birgalikda olib borish taxmin qilinmoqda.
Qoʻshinlarni tayyorlashda jangovar harakatlarni modellashtirish imkonini beruvchi simulyatsion dasturlardan faolroq foydalanish niyatidalar. Mudofaa vazirligi bu oʻqitish sifatini oshirishiga va mashgʻulotlar xarajatlarini kamaytirishiga umid qilmoqda. Harbiy xizmatchilar zamonaviy taktika va yangi qurol namunalarini qoʻllashni hisobga olgan holda mustaqil harakat qilishga va boʻlinmalar tarkibida ishlashga tayyorlanadi.
Islohotning alohida blogi xizmatning kundalik sharoitlariga tegishli. Idora sifatli ovqatlanish va kiyim-kechak taʼminotini, shuningdek kazarmalar, oʻquv obʼyektlari va poligonlarni taʼmirlash hamda qayta tiklashni ustuvor yoʻnalishlar deb atamoqda.
2027 yildan boshlab yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tayyorlashning «Jas Qiran», «Jas Ұlan» va «Jas Sarbaz» bosqichlarini birlashtiruvchi yagona «Jas aybin» tizimini yaratish rejalashtirilgan. Maktablarda xavfsiz xulq-atvor koʻnikmalarini rivojlantirish, birinchi yordam koʻrsatish va favqulodda vaziyatlardagi harakatlarga oʻrgatish taxmin qilinmoqda. Mahalliy maʼmuriyatlar bilan birgalikda Mudofaa vazirligi boshlangʻich harbiy tayyorgarlikni takomillashtirish va ixtisoslashtirilgan harbiy maktablar tarmogʻini kengaytirish niyatida.
Islohotning tashkiliy tadbirlari 2026 yil oxirigacha yakunlanishi kerak. Shu bilan birga, prezident matbuot xizmati axborotida asosiy kontseptual chora-tadbirlar 2027 yilga tegishli deb koʻrsatilgan, Mudofaa vazirligi esa 24 oktyabrdagi nashrida ular uchun umumiyroq muddatni — «oʻrta muddatli istiqbolda» deb belgilaydi. Rejaning bajarilishini muvofiqlashtirish hukumat va Xavfsizlik kengashi zimmasiga yuklandi.
Islohotdan oldin Mangʻistau viloyatidagi mashgʻulotlar paytida 14 nafar harbiy xizmatchi halok boʻlgan edi. 27 sentyabrdagi yigʻilishda Qasim-Jomart Toqayev fojiani qoʻmondonlikning noprofessionalligi oqibati deb atadi va armiyada tub oʻzgarishlarni talab qildi. Prezidentning soʻzlariga koʻra, mashgʻulot qatnashchilari zarur anjomlar, jumladan, dengiz qutqaruv nimchalari bilan taʼminlanmagan. Oʻsha yigʻilishda u yangi mudofaa vaziri Aydos Mirzaxmetovni tanishtirdi va islohot rejasini tayyorlashni topshirdi.
«Bizning armiyamiz oʻtgan asrda qolib ketgan. Shu bilan birga, boshqaruv tizimini ilgʻor xalqaro tajribaga muvofiq toʻliq qayta qurish kerak», — dedi oʻshanda Toqayev.
Fojiadan soʻng Mudofaa vazirligida kompleks tekshiruv boshlandi. Prezident matbuot xizmati 5 oktyabr kuni maʼlum qilishicha, uning birinchi bosqichi yakunlari boʻyicha idora tashkilotlari va boʻlinmalarida davlat mulkini oʻzlashtirish, mansab vakolatlarini suiisteʼmol qilish va boshqa qoidabuzarliklar faktlari boʻyicha 13 ta jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan. Prezident tekshiruv komissiyasi ishini yil oxirigacha yakunlashni topshirdi.