Buyuk Britaniya davlat pensiyasi boshqa mamlakatlarniki bilan qanday solishtiriladi?

Buyuk Britaniya davlat pensiyasi boshqa mamlakatlardagi koʻrsatkichlar bilan qanday solishtiriladi?

Keksayish aksariyat odamlar juda koʻp oʻylashni yoqtiradigan narsa emas. Ammo keyingi hayot qanday moliyalashtirilishi va odamlar qancha olishi muhim masalaga aylandi.

«Uchtalik kafolat» (triple lock) tizimi — unga koʻra davlat pensiyalari 2,5%, ish haqi oʻsishi yoki inflyatsiyaning qaysi biri yuqori boʻlsa, shunchaga oshadi — 2011 yilda joriy etilganidan beri bu toʻlovlar xodimlarning ish haqiga qaraganda ancha tezroq oʻsishini anglatadi.

Shunga qaramay, uy-joy xarajatlari ham keskin oshgani sababli, pensionerlarning qashshoqligi soʻnggi oʻn yillikda bir oz koʻpaydi.

Shunday boʻlsa-da, ushbu xarajatlar hisobga olingandan soʻng, pensionerlarning nisbiy qashshoqlikda yashash ehtimoli — yaʼni odatiy xonadon daromadining 60% dan kamrogʻiga yashash — farzandli oilalar yoki mehnat yoshidagi odamlarga qaraganda hali ham pastroq.

Va «uchtalik kafolat» davlatga dastlab kutilganidan milliardlab qimmatga tushdi. Ushbu xarajatlar yanada oshishi kutilayotgan bir paytda, uning barqarorligi yoki adolatli ekanligi haqidagi bahslar anchadan beri davom etmoqda.

Endi Byornham bir necha yil ichida yangi tizimni joriy etishni rejalashtirmoqda, unga koʻra davlat pensiyasi kamida inflyatsiya yoki 2,5% ga oshiriladi va oʻrtacha ish haqiga avtomatik yillik bogʻliqlik olib tashlanadi. Bu, ehtimol, kichikroq oʻsishlarni anglatadi, garchi u uzoq muddatda ish haqining oʻsishi bilan hamohang boʻlib qolsa-da.

Ammo pensionerlarga boshqa jihatlardan adolatsizlik qilinayaptimi? Boshqa mamlakatlar bilan qanday solishtirilamiz?

Buni baholashning bir usuli — oʻrtacha pensiyaning xodimlarning oʻrtacha ish haqiga nisbatan qanchalik saxovatli ekanini — oʻrnini bosish koeffitsiyentini koʻrib chiqishdir.

IQHT (OECD) 2022 yildagi pensiya tizimi oʻzgarishsiz qoladi degan taxminga tayanib, turli mamlakatlarda ming yillikning boshida tugʻilgan va oʻrtacha ish haqi oladigan odamlarning istiqbollarini koʻrib chiqadi.

Shu asosda, agar siz asosiy davlat pensiyasiga qarasangiz, Buyuk Britaniyadagi pensiya nafaqalari boshqa boy mamlakatlardagiga qaraganda pastdek koʻrinadi.

Tizimimiz xodimlardan avtomatik ravishda jamoaviy pensiya sxemalariga aʼzo boʻlishni talab qilishini hisobga olganingizda ham bu haqiqatdir.

Agar ikkalasi ham kiritilsa, soliqdan tashqari, Buyuk Britaniyadagi pensiya nafaqalari Buyuk Britaniyadagi oʻrtacha daromadning 54,2% ini tashkil qiladi, boy mamlakatlar boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich esa 63,2% ga teng.

Ammo Buyuk Britaniyada koʻproq tarqalgan boshqa jamoaviy va shaxsiy pensiyalardan olinadigan daromadlar ham bor. Ularni qoʻshsangiz, farq kichrayadi.

Biroq, bu shuni ham anglatadiki, daromadi faqat davlat pensiyasiga bogʻliq boʻlgan odamlarning ahvoli boshqa joylardagi koʻplab pensionerlarga qaraganda ancha yomonroq.

Xoʻsh, bu Buyuk Britaniyada davlat pensiya xarajatlarini oshirish foydasiga dalillarni mustahkamlaydimi?

Davlat pensiyasiga sarflanadigan xarajatlar yiliga 150 milliard funt sterlingdan oshishi kutilmoqda, bu esa uni moliyalashtirish eng qimmatga tushadigan yagona nafaqaga aylantiradi.

Ammo IQHTning boshqa raqamlari shuni koʻrsatadiki, oʻz iqtisodiyoti hajmiga nisbatan Buyuk Britaniya davlati umumiy pensiya nafaqalariga boy mamlakatlar oʻrtacha koʻrsatkichidan kamroq mablagʻ sarflaydi.

Biroq, yodda tutish kerak boʻlgan ikkita narsa bor.

Birinchidan, bu siyosiy tanlovga bogʻliq va Buyuk Britaniya umummilliy sogʻliqni saqlash kabi narsalarga kattaroq mablagʻ ajratishni tanlaydi.

Ikkinchidan, aholining qarishi bilan, IQHTning fikricha, pensiyalar uchun zarur boʻlgan summa 2060 yilga kelib koʻpgina mamlakatlarda keskin oshishi mumkin, bundan mustasno asosan oʻzgarishlar qilayotgan mamlakatlardir.

Endi Byornham tomonidan joriy etilayotgan qayta koʻrib chiqilgan «uchtalik kafolat» tizimi ostida Buyuk Britaniya boʻyicha prognozlar kamroq oshishi mumkin, ammo bu baribir koʻproq qarz olishni anglatishi mumkin.

Hozirgi kunda Buyuk Britaniya hukumati sarflaydigan har 13 funtdan 1 funti mavjud qarz boʻyicha foizlarni toʻlashga ketadi. Va Italiya kabi yanada saxovatli pensiyalarga ega boʻlgan mamlakatlar islohotlar oʻtkazish bosimi ostida qoldi.

Shunday qilib, koʻp jihatdan, ish joyidagi pensiyalarga avtomatik aʼzo boʻlish bilan, Buyuk Britaniya xodimlar uchun xususiy moliyalashtiriladigan umummilliy pensiyalarni talab qilishda vaqtdan oldinda borayotgandek tuyuladi. Ammo bu tizim boshqa bir muammoni keltirib chiqaradi: gender pensiya farqi.

Gender pensiya farqi — bu 65 yosh va undan katta yoshdagi erkaklar va ayollarning oʻrtacha pensiya daromadi oʻrtasidagi farq boʻlib, erkaklar oʻrtacha pensiya daromadining foizida ifodalanadi.

U aksariyat boy mamlakatlardagi odatiy farq erkaklar foydasiga taxminan 22,8% ni tashkil qilishini aniqladi.

Ammo Buyuk Britaniyada ayollar odatda erkaklarnikidan uchdan bir qismga kamroq pensiya olishadi — bu asosan xususiy pensiyalarga tayanish bilan bogʻliq — garchi IQHTning Buyuk Britaniya boʻyicha eng soʻnggi maʼlumotlari 2021 yilga tegishli ekanini taʼkidlash kerak.

Ayollarning mehnat faoliyati davomida kamroq ish haqi olgan boʻlishi, mansabda tanaffuslar qilgan boʻlishi yoki toliq boʻlmagan ish kunida ishlagan boʻlishi ehtimoli yuqoriroq. Va buning pensiya jamgʻarmalariga taʼsiri juda ogʻir boʻlishi mumkin.

Shunday qilib, agar orqaga chekinib, umumiy manzaraga qarasangiz, britaniyalik pensionerlar — va hali pensiyaga chiqmaganlar — boshqa joylarda boshqalarning ahvoli yaxshiroq ekanini his qilishlari mumkin.

Ammo bularning barchasidan maqsad gʻazabga berilish emas, balki harakat qilishdir.

Davlat pensiyasi yillar davomida saxovatliroq boʻlib bordi, ammo agar siz boshqa joylardagi odamlar kabi pensiya gashtini surishni xohlasangiz, jamgʻaring.

Yaʼni — agar iloji boʻlsa va hali juda kech boʻlmagan boʻlsa.