Bola qanday qilib bolalar muassasasida «hech kimniki boʻlmagan» boʻlib qoldi? Sabab — bayonnomalar va standartlarning yoʻqligida
Jahon amaliyotida bolalarni himoya qilish barcha muassasalar va ularning xodimlari uchun majburiy boʻlgan qatʼiy standartlar, protokollar va reglamentlarga asoslanadi. Namangandagi bogʻchada qizchaga nisbatan sodir etilgan zoʻravonlik Oʻzbekiston taʼlim va tarbiya tizimida bunday mexanizmlar mavjud emasligini koʻrsatdi. «Gazeta.uz» sharhi.
Bola qanday qilib bolalar muassasasida «egasiz» boʻlib qolishi mumkin edi? Hamma narsa bayonnomalar va standartlarning yoʻqligiga borib taqaladi
Yuqorida keltirilgan misollar — bu bolalar muassasalari rioya qilishi shart boʻlgan qoidalar va bayonnomalardan koʻchirmalardir.
Bu kabi normalar qabul qilinadi va muntazam ravishda yangilab turiladi, masalan,
Oʻzbekistonning maktab va maktabgacha taʼlim muassasalarida shunga oʻxshash narsa bormi? Katta ehtimol bilan, yoʻq.
Maktabgacha va maktab taʼlimi tizimidagi navbatdagi fojia — bu safar Namanganda bolaga nisbatan sodir etilgan dahshatli jinoyat — yana odatiy stsenariyni ishga tushirdi: ijtimoiy tarmoqlar adolat talab qilmoqda, vazirlik rasmiy bayonot eʼlon qilmoqda, ishchi guruhlar tuzilmoqda, vaziyat bolalar ombudsmani va Bosh prokuratura tomonidan «nazoratga olinmoqda», hokimiyatning eng yuqori boʻgʻinlari jarayonga qoʻshilmoqda.
Tizim yana voqea sodir boʻlganidan keyin munosabat bildirib, «yongʻinni oʻchirishga» harakat qilmoqda.
Masalan, bolalarning ommaviy zaharlanishidan keyin ham shunday boʻlgan edi. Biz qayta-qayta bir xil narsaga duch kelmoqdamiz: taʼlim tizimida tarbiyalanuvchilar va oʻquvchilarning hayoti, xavfsizligi va farovonligiga tahdid soluvchi vaziyatlarning oldini olish yoki ularni erta aniqlash imkonini beruvchi institutsional mexanizmlar mavjud emas.
Matbuot tomonidan oshkor qilingan Namangan voqeasining tafsilotlari bunga yaqqol misoldir. Mudira taʼtilda boʻlganini va hech narsadan xabari yoʻqligini daʼvo qilmoqda. Xodimlar ham hech narsani bilmasliklarini aytishmoqda. Kuzatuv kameralari ishlamagan, onaning ular nima uchun ishlamagani haqidagi savoliga esa javob yoʻq.
Bolaning xavfsizligi u ertalab bogʻcha ostonasidan hatlab oʻtgan paytdan boshlab, kechqurun ota-onasiga topshirilgunga qadar, amalda tasodif ixtiyoriga tashlab qoʻyilgan.
Bularning barchasi tizimning — bolalar xavfsizligini taʼminlaydigan va ularning hayoti hamda xavfsizligiga tahdidlarni istisno etadigan (hech boʻlmaganda istisno etishi kerak boʻlgan) aniq qurilgan mexanizmlarning yoʻqligini tasdiqlaydi.
Xalqaro amaliyotda bolalarni himoya qilish bolalar bilan ishlaydigan barcha muassasalar va ularning xodimlari uchun majburiy boʻlgan qatʼiy standartlar, bayonnomalar, reglamentlar va talablarga asoslanadi. Materialning boshida misollar keltirilgan bunday standartlar, jumladan, quyidagilarni belgilaydi:
Tizimda bolalar bilan ishlashda har bir xodimning harakatlar algoritmini tartibga soluvchi batafsil bayonnomalar mavjud boʻlishi kerak. Xodimlar ushbu bayonnomalar boʻyicha oʻqitilgan boʻlishi va turli vaziyatlarda qanday harakat qilishni bilishi shart. Maʼmuriyat tomonidan taʼqib qilinishdan qoʻrqmasdan xavf-xatarlar haqida xabar berish imkonini beruvchi mexanizm ishlashi kerak.
Ha, bunday bayonnomalar va standartlarning oʻzigina bolalar xavfsizligini kafolatlamaydi.
Ammo ularning mavjudligi va barcha muassasalar tomonidan rioya etilishi — xavf-xatarlarni kamaytirish uchun zarur boʻlgan bazaviy minimumdir.
Agar xavf-xatarlar oldindan hisoblab chiqilmagan boʻlsa va ularning oldini olish boʻyicha harakatlar zanjiri rasmiylashtirilmagan boʻlsa, bolalar ishtirokidagi fojialarning takrorlanishi — faqat vaqt masalasidir.
Koʻrgazmali ishdan boʻshatishlar va sudlar, ehtimol, bunday holatlarda jamoatchilikdagi keskinlikni kamaytirishga yordam berar, ammo qoʻshni muassasa yoki tumandagi bolani yangi fojialardan himoya qila olmaydi.