BMT ekspertlari AQShning Eronga bergan zarbalarida harbiy jinoyatlar sodir etganiga ishonish uchun asoslar borligini aytmoqda

BMT ekspertlari AQShning Eronga bergan zarbalarida harbiy jinoyatlar sodir etganiga ishonish uchun asoslar borligini aytmoqda

Fevral oyida Minabdagi bosh maktabga qilingan hujumda kamida 156 kishi, jumladan 120 nafar bola halok boʻldi.

BMTning inson huquqlari boʻyicha ekspertlari AQShning Eronda kamida 177 nafar tinch aholi vakilining oʻlimiga sabab boʻlgan ikkita zarbasida harbiy jinoyatlar sodir etganiga ishonish uchun asosli dalillar borligini maʼlum qildi.

AQSh bunga darhol munosabat bildirmadi. Bundan avval u Lamerdga zarba berganini inkor etgan va Minabdagi hodisa yuzasidan tergov olib borilayotganini bildirgan edi.

Ekspertlar, shuningdek, Eron rasmiylari yanvar oyida hukumatga qarshi ommaviy namoyishlarni bostirish paytida insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etganini aniqladilar.

Ularning taʼkidlashicha, xavfsizlik kuchlari tomonidan amalga oshirilgan qotilliklar barcha 31 ta viloyatda «hayratlanarli va misli koʻrilmagan miqyosda» sodir boʻlgan.

Eron ham ushbu xulosalarga hali izoh bermadi, garchi u bundan avval inson huquqlarining tizimli ravishda buzilishi haqidagi ayblovlarni rad etgan edi.

«Erondagi tinch aholi oʻz hukumati tomonidan sodir etilayotgan inson huquqlarining qoʻpol ravishda buzilishi va insoniyatga qarshi jinoyatlar hamda mamlakatning AQSh va Isroil bilan halokatli mojarosi oʻrtasida qolib ketgan», — deya ogohlantirdi faktlarni aniqlash missiyasi payshanba kungi bayonotida.

BMT Inson huquqlari boʻyicha kengashiga taqdim etilgan soʻnggi maʼruzasida missiyaning uch nafar mustaqil eksperti mojaro paytida tinch aholiga qilingan eng qonli ikkita hujumni oʻrganib chiqdi.

Mahalliy rasmiylarning maʼlumotlariga koʻra, 28 fevral kuni AQSh va Isroil Eronga qarshi urush boshlagan paytda, «Tomagavk» (Tomahawk) raketalari janubdagi Minab shahrida joylashgan «Shajarah Tayyibah» boshlangʻich maktabiga kelib tushgan va oqibatda kamida 156 kishi, jumladan 120 nafar bola halok boʻlgan.

Faktlarni aniqlash missiyasi ekspertlarining taʼkidlashicha, maktab oʻsha kuni zarba berilgan Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusi (IIQK) harbiy-dengiz majmuasi yaqinida joylashgan boʻlgan, biroq maktab yaqqol ajralib turgan va uning harbiy maqsadlarda foydalanilganini koʻrsatuvchi hech qanday belgi boʻlmagan.

Toʻplangan dalillarga, jumladan, AQSh harbiylarining dastlabki surishtiruvida AQSh kuchlari masʼul deb topilgani haqidagi OAV xabarlariga va mojaroda faqat AQSh «Tomagavk» raketalariga ega ekanligiga asoslanib, ekspertlar AQSh maktabga zarba berganiga ishonish uchun asosli dalillarga ega ekanliklarini bildirishdi.

Shuningdek, ular omon qolganlarning maktabga ikki marta zarba berilgani haqidagi koʻrsatmalariga tayanib, maktab «moʻljallangan zarba nuqtasi boʻlgani va zarar IIQK majmuasiga qilingan hujumdan adashgan raketa yoki bilvosita talofat natijasi emasligini» aytishdi.

AQSh harbiylari Minabdagi zarba boʻyicha tergov natijalarini hali eʼlon qilgani yoʻq, biroq Mudofaa vaziri Pit Xegset AQSh «hech qachon tinch aholi obʼyektlarini nishonga olmasligini» taʼkidlagan.

Shuningdek, 28 fevral kuni yuqori aniqlikdagi zarba beruvchi raketalar (PrSM) Lamerddagi sport majmuasi va yaqin atrofdagi turar-joy hududiga volfram sharchalaridan iborat bulutlarni sochgan, oqibatda mahalliy rasmiylarga koʻra, kamida 21 tinch aholi vakili, jumladan yetti nafar bola halok boʻlgan.

Faktlarni aniqlash missiyasi ekspertlari bu safar ham sport majmuasi yaqqol ajralib turganini va undan harbiy maqsadlarda foydalanilganiga hech qanday ishora boʻlmaganini taʼkidladilar.

Ular mojaroda faqat AQSh PrSM raketalariga ega ekanligi kabi dalillarga tayanib, zarba AQSh tomonidan amalga oshirilganiga ishonish uchun asosli dalillar mavjud degan xulosaga kelishdi.

AQSh harbiylari oʻsha kuni Lamerdga hech qanday zarba bermaganini maʼlum qildi va qoʻllanilgan qurolni PrSM deb koʻrsatgan xabarlarni rad etdi.

Ikkala holatda ham faktlarni aniqlash missiyasi ekspertlari «AQSh tinch aholining halok boʻlishiga yoki jarohatlanishiga yoxud tinch aholi obʼyektlariga zarar yetishiga olib keladigan tartibsiz hujum uyushtirish orqali harbiy jinoyat sodir etganiga ishonish uchun asosli dalillar mavjud» ekanini bildirishdi.

Missiya maʼruzasida, shuningdek, Eron rasmiylarining 2025 yil dekabr va 2026 yil yanvar oylarida Eron boʻylab tarqalgan ommaviy namoyishlarni kuch ishlatib bostirgani ham tilga olinadi.

Ekspertlarning taʼkidlashicha, bu avvalgi bostirishlardan koʻra misli koʻrilmagan darajada keskinlashgan boʻlib, bunga ommaviy qotilliklar va jarohatlarga sabab boʻlgan oʻqotar qurollarning keng qoʻllanilishi hamda keng koʻlamli hibsga olishlar sabab boʻlgan.

Ular guvohlar, tibbiyot xodimlari va qurbonlarning yaqinlariga tayanib, xavfsizlik xodimlari tomlar va boshqa baland nuqtalarda pozitsiyalarni egallab, olomonga qarata avtomatlardan oʻq uzganlarini bildirishdi.

Namoyishchilar, shuningdek, sochma oʻqlardan boshi, koʻkragi va koʻzlaridan ogʻir jarohatlar olgan, baʼzilari umrbod koʻr boʻlib qolgan.

Bostirish kuchaygan sari, xavfsizlik kuchlari tibbiyot muassasalariga hujum qilib, yarador namoyishchilarni kaltaklagan va hibsga olgan, baʼzi tibbiyot xodimlarini ushlab turgan, bu esa jabrlanuvchilarni hayotni saqlab qoluvchi davolanishga murojaat qilishdan qoʻrqitib qoʻygan, deydi ekspertlar.

Ular, shuningdek, namoyishlar paytida hibsga olingan oʻn minglab odamlar qiynoqlarga solingani, bir kishilik kameralarda saqlangani va yuridik yordam olish huquqidan mahrum etilganini aniqladilar.

Ekspertlar hukumat oʻshandan beri namoyishchilarga nisbatan oʻlim jazosini qoʻllashni kuchaytirganidan ogohlantirdilar, tartibsizliklar bilan bogʻliq ayblovlar boʻyicha tezlashtirilgan sud jarayonlaridan soʻng kamida 29 erkak qatl etilgan.

Faktlarni aniqlash missiyasi maʼruzasida bostirish oqibatida halok boʻlganlar sonini mustaqil ravishda tasdiqlash imkoni boʻlmagani, biroq bu koʻrsatkich rasmiy 3000 kishilik raqamdan ancha yuqori ekaniga ishonish uchun jiddiy asoslar borligi qoʻshimcha qilingan. Hukumat halok boʻlganlarning aksariyati xavfsizlik kuchlari aʼzolari yoki yoʻlovchilar boʻlganini daʼvo qilgan.

AQShda joylashgan Inson huquqlari faollari axborot agentligi (Hrana) 7000 dan ortiq odamning oʻldirilganini tasdiqlaganini, ularning deyarli barchasi namoyishchilar ekanini maʼlum qildi.

Faktlarni aniqlash missiyasi ekspertlari Eron rasmiylari namoyishlarni bostirish paytida «inson huquqlarini koʻplab qoʻpol ravishda buzish» holatlariga yoʻl qoʻygan va bu harakatlar «tinch aholiga qarshi qaratilgan keng koʻlamli va tizimli hujumning bir qismi sifatida sodir etilgan qotillik, qamoqqa olish va jismoniy erkinlikdan boshqacha tarzda jiddiy mahrum qilish, qiynoqlar va boshqa gʻayriinsoniy harakatlar kabi insoniyatga qarshi jinoyatlarni» tashkil etadi degan xulosaga kelishdi.

Eron rasmiylari AQSh va Isroilni tartibsizliklarni qoʻzgʻatishda aybladi va oʻlim holatlari uchun javobgarlikni oʻzlari «terrorchilar» va «isyonchilar» deb atagan shaxslar zimmasiga yukladi.