«Biz uni hech qachon topa olmadik»: Ground Zero vayronalaridan topilgan jasad qoldiqlarini identifikatsiya qilish harakatlari davom etmoqda

«Biz uni hech qachon topmadik»: Graund-Zirodan topilgan jasad qoldiqlarini shaxsini aniqlash harakatlari davom etmoqda

Julyet Skauzo toʻrt yoshda, toʻrt farzandning eng kichigi edi, oʻshanda uning otasi, oʻt oʻchiruvchi Dennis Skauzo 11 sentyabr fojiasida halok boʻlgan

25 yil davomida Julyet Skauzo uchun otasi hayotining soʻnggi kunidan qolgan yagona jismoniy xotira uning shikastlangan oʻt oʻchiruvchi kaskasi boʻldi.

Skauzoning otasi Dennis — Nyu-York oʻt oʻchirish boshqarmasining (FDNY) xavfli moddalar bilan ishlash boʻlinmasida 12 yil xizmat qilgan — aslida 2001 yil 11 sentyabrda ishlashi kerak emas edi, lekin qoʻshimcha ish haqi olish uchun navbatchilikni qabul qilgan.

Long-Aylendlik toʻrt farzandning otasi Jahon savdo markazining Janubiy minorasi qulagan paytda oʻsha yerda boʻlgan deb ishoniladi, bu haqda Skauzo oilasiga maʼlum qilingan. Uning nishon raqami tushirilgan kaskasi bir necha oydan keyin topilgan.

«Men deyarli butun hayotimni otamning vafot etganini bilib va uning jasadini hech qachon topmaganimiz haqiqati bilan yashashni oʻrganib oʻtkazdim», dedi otasi vafot etganda toʻrt yoshda boʻlgan Skauzo.

Nyu-York shahri bosh tibbiy ekspertiza boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, Dennis Skauzo 11 sentyabr kuni Nyu-Yorkda halok boʻlgan va haligacha shaxsi aniqlanmagan 1000 dan ortiq kishidan biridir. Oʻsha kuni Jahon savdo markazidagi hujumlarda 3000 ga yaqin odam halok boʻlgan.

Oʻtgan oyda shahar maʼmuriyati sud-tibbiy tadqiqot genetik genealogiyasi (FIGG) deb nomlanuvchi yangi usuldan foydalangan holda, terrorchilik hujumlarining ilgari shaxsi aniqlanmagan qurboni — 1654-shaxsning kimligini maʼlum qildi.

«Ushbu yondashuvdan foydalanishda haqiqiy umid bor», dedi shahar tibbiy ekspertiza boshqarmasining sud-tibbiy antropologiya boʻlimi direktori Anjela Soler. «Koʻproq oilalar javob olishiga umid bor va kelajakda ushbu texnologiya yordamida yanada koʻproq qoldiqlarni sinovdan oʻtkaza olamiz deb umid qilamiz».

11 sentyabrdan beri Soler boshqarmasi Jahon savdo markazida halok boʻlgan 2753 qurbonning qoldiqlarini aniqlash ustida ishlamoqda. Hozirgacha halok boʻlganlarning 60 foizining shaxsi aniqlangan.

«Bu har qanday odam hayotida duch kelishi mumkin boʻlgan eng murakkab identifikatsiya ishlaridan biri boʻldi», dedi Soler.

Bir qator omillar shaxsni aniqlash ishlarini qiyinlashtirdi.

Samolyot zarbalari va aviatsiya yoqilgʻisi tufayli yuzaga kelgan yongʻinlarda inson qoldiqlari shikastlangan, bu esa boshqarmaga DNK testi uchun qurbonlarning faqat kichik boʻlaklarinigina qoldirgan, dedi Soler.

Skauzo, shuningdek, hujumlar vaqti tufayli koʻplab oʻt oʻchiruvchilar navbatchilikni almashtirish jarayonida boʻlganini, boshqalari esa yordam berish uchun qolib, qoʻllariga ilingan qoʻshimcha jihozlarni olishganini taʼkidladi. Natijada, topilgan baʼzi qutqaruvchilar boshqa odamlarning ismlari yozilgan kiyimlarda boʻlgan, bu esa shaxsni aniqlashni yanada qiyinlashtirgan.

Jahon savdo markazi hududida boshqa 11 sentyabr hujumlari sodir boʻlgan joylarga qaraganda ancha koʻp qurbonlar boʻlgan.

American Airlines aviakompaniyasining 77-reysi Pentagonga urilganda halok boʻlgan 184 kishidan besh nafarining qoldiqlari shunga oʻxshash sharoitlar tufayli hech qachon aniqlanmagan. Milliy parklar xizmati maʼlumotlariga koʻra, Pensilvaniya shtatining Shanksvill shahridagi dalaga qulagan United Airlines aviakompaniyasining 93-reysi bortidagi barcha 40 qurbonning shaxsini DNK, tish shifokori yozuvlari va barmoq izlari yordamida aniqlash uchun yetarlicha qoldiqlar topilgan.

Jahon savdo markazidan topilgan qoldiqlar kelajakdagi sinovlar uchun DNKni saqlab qolish maqsadida qadoqlangan va muhrlangan. Hujumlardan keyingi dastlabki kunlarda odamlar barmoq izlari yoki tish shifokori yozuvlari orqali aniqlangan, ammo vaqt oʻtib, ular mavjud boʻlmaganda, boshqarma DNKga murojaat qilgan. Rasmiylar DNKni ajratib olish va oʻsha qoldiqlarni qayta sinovdan oʻtkazish uchun yangi texnologiyalardan foydalanishga muvaffaq boʻlishdi.

«Shuning uchun ham shuncha yillar oʻtsa ham biz haligacha yangi shaxslarni aniqlamoqdamiz, chunki biz paydo boʻlayotgan har bir yangi texnologiya bilan qayta-qayta sinovdan oʻtkazishni davom ettirmoqdamiz», dedi Soler.

Tibbiy ekspertiza boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, DNK texnologiyasi boshqarmaga 11 sentyabrdan beri 1495 qurbonning shaxsini aniqlashga yordam berdi — baʼzilari faqat DNK yordamida, boshqalari esa bir nechta usullar orqali.

Oʻtgan yili shahar maʼmuriyati DNK yordamida, 24 yil oʻtib, yana uch qurbonning shaxsi aniqlanganini maʼlum qildi: 26 yoshli valyuta treyderi Rayan Fittsjerald; Bostondan Los-Anjelesga uchayotgan American Airlines aviakompaniyasining 11-reysi bortida boʻlgan 72 yoshli Babara Kiting; va oilasi shaxsini sir saqlashni maʼqul koʻrgan bir ayol.

Solerning aytishicha, yangi FIGG texnologiyasi toʻliq genom sekvenlanishiga tayanadi, bu tergovchilarga insonning butun genetik kodini oʻqish imkonini beradi. Bu ularga qurbonning uzoqroq qarindoshlari bilan moslikni topish imkoniyatini oshiradi. Ushbu mosliklar aniqlangandan soʻng, Nyu-York politsiya departamenti yaqinroq qarindoshlarni topishga yordam beradi.

Nyu-York tibbiy ekspertiza boshqarmasi hali ham har hafta yaqinlarining qoldiqlari hech qachon topilmagan odamlar haqida soʻrab qoʻngʻiroq qiladigan yaqinlaridan qoʻngʻiroqlar qabul qiladi.

Koʻpgina oilalar oʻz yaqinlarini hech qachon dafn eta olmagan, garchi baʼzilar topilgan qoldiqlarni Nyu-Yorkdagi 11 sentyabr yodgorlik majmuasidagi saqlagichda qoldirishni maʼqul koʻrishadi. Saqlagich Jahon savdo markazi hududining poydevorida qurilgan boʻlib, u yerga faqat tibbiy ekspertiza xodimlari kirishi mumkin. Yaqin atrofdagi xotira xonasi deb ataladigan xususiy hudud oilalar uchun motam tutish uchun ochiq.

«Ularning yaqinlari soʻnggi daqiqalarida oʻsha yerda boʻlgan va ular ularning oʻsha yerda qolishini xohlashadi», dedi Soler.

Baʼzi odamlar bu haqda eshitishni xohlamaydilar, ehtimol bu tasdiq juda ogʻriqli boʻlgani uchundir, dedi oilalarni xabardor qilishga yordam beradigan Soler.

Skauzo ulardan biri. U soʻnggi yillarda qarindoshining shaxsi nihoyat aniqlangani haqida qoʻngʻiroqlar olgan odamlarni biladi. Keyingi navbatda boʻlish gʻoyasi uning oilasi uchun qoʻrqinchli, ular otasi — har tomonlama isteʼdodli va jaz sevuvchi inson xotirasini saqlab qolish uchun koʻp harakat qilishgan.

«Hozirgi bosqichda shaxsni aniqlash uning oʻlimi haqiqatini oʻzgartirmaydi. Bu otamni menga qaytarib bermaydi va men yashash va motam tutishni oʻrgangan hayotimning bir qismiga aylangan narsani qayta ochishni xohlamayman», dedi u. «Ayniqsa 25 yil oʻtib, bu yaralarni yana yangilaydi».

Skauzoning aytishicha, otasi Dennisning kaskasi va u 12 yil davomida ishlagan FDNY nishoni topilgan yagona buyumlar boʻlgan

Ammo Skauzo texnologiyaning ahamiyati borligini aytdi.

Soler bu yangiliklar ham yengillik, ham qaygʻu olib kelishini koʻrgan. «Bu ular hamisha toʻgʻri deb bilgan narsaning tasdigʻidir — ular yaqinlarining 11 sentyabrda halok boʻlganini bilishardi, lekin menimcha, koʻplab oilalar uchun qoldiqlar rasman aniqlanmaguncha, xayollarining bir burchagida baribir shu savol qolaveradi», dedi Soler.

«Ehtimol, ular bu yangi shaxsni aniqlash orqali buni yana bir bor boshdan kechirayotgandirlar. Ammo shu bilan birga, bu ularning 11 sentyabrdan keyingi sayohatlarining bir bobini yopadi», deya qoʻshimcha qildi u.

Soler uchun — va uning 11 sentyabr voqealari paytida ham shu yerda boʻlgan baʼzi hamkasblari uchun — bu ish juda shaxsiydir. Ularning boshqarmasi xodimlari samolyotlar minoralarga urilganidan keyin Graund-Ziroga yetib kelishgan va binolar qulaganda oʻsha yerda boʻlishgan.

Ular Nyu-Yorkdagi hujumlarning har bir qurboni shaxsini aniqlay olmasliklari ehtimoli yuqori ekanligini bilishadi. Baʼzi hollarda, qurbonning hech qanday qoldiqlari qolmagan boʻlishi mumkin. Shunga qaramay, ular toʻxtamoqchi emaslar.

«Modomiki javob izlayotgan oilalar bor ekan, biz ularni qidirishda davom etamiz», dedi u.