“Bir sabab topib, bizni tugatishmoqchi” - Toshkentda koʻp qavatli uylar oʻzini oʻzi boshqarishi kimga yoqmayapti?

“Bizni tugatish uchun bahona qidirishmoqda”, – Toshkentda koʻp qavatli uylarning oʻzini oʻzi boshqarish tizimi kimlarga yoqmayapti?

Toshkentning Shayxontohur tumanidagi Navoiy koʻchasida joylashgan ayrim koʻp qavatli uylar anʼanaviy boshqaruv kompaniyalari xizmatlaridan voz kechib, oʻzini oʻzi boshqarish tizimiga oʻtgan. Kun.uz nashri Navoiy koʻchasidagi 35- va 41-uylarning oʻzini oʻzi boshqarish kengashlari raislari Abdurazzoq Xoʻjabekov va Baxtiyor Qodirov bilan suhbatlashib, ushbu qarorga kelish sabablari, tizimning afzalliklari va hozirgi muammolar haqida maʼlumot oldi.

**35-uyning oʻzini oʻzi boshqarish tajribasi**

Navoiy koʻchasidagi 35-uyning oʻzini oʻzi boshqarish kengashi raisi Abdurazzoq Xoʻjabekovning soʻzlariga koʻra, uy 2024-yil sentabr oyida oʻzini oʻzi boshqarishga oʻtgan. Bu qarorga avvalgi boshqaruv tizimidagi xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq muammolar, xususan, moliyaviy qiyinchiliklar tufayli uch oy davomida issiq suv yetkazib berishdagi uzilishlar sabab boʻlgan. Aholi bilan maslahatlashib, uyni oʻzlari boshqarishga qaror qilingan.

Dastlabki davr qiyinchiliklar bilan kechgan. Avvalgi hisob-kitoblardagi chalkashliklar tufayli ayrim qarzlarni qayta toʻlashga toʻgʻri kelgan. Ish deyarli noldan boshlangan: maʼmuriy ishlar, santexnik, elektrik va boshqa xizmatlarni bajaradigan xodimlar bilan alohida shartnomalar tuzilgan, xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar bilan bevosita ishlanib, zarur joylarda oldindan toʻlovlar amalga oshirilgan. Billing tizimiga ham ulanilgan.

Xoʻjabekovning taʼkidlashicha, eng katta yutuq – doimiy muloqot va axborot almashinuvi. 40 ta xonadonning har biri bitta ovozga ega boʻlib, aholi orasida turli sohalarni biladigan kishilar oʻz tajribalari bilan yordam berishadi.

**Oʻzini oʻzi boshqarishning afzalliklari**

Bu tizim qarorlarni bir kishi yoki kichik guruhning oʻzi qabul qilishiga yoʻl qoʻymaydi, ichki nazoratni kuchaytiradi va aholining tashabbusini oshiradi. Qarorlar kollegial tarzda qabul qilinadi, markazdan keladigan qarorlarga bogʻliqlik kamayadi.

Masalan, uyga yangi uskuna oʻrnatish kerak boʻlsa, sifatsiz mahsulotni oʻtkazish yoki mablagʻni notoʻgʻri sarflashning oldini olish imkoni oshadi. Uy aholisi barcha masalalarni muhokama qiladi va koʻpchilik rozi boʻlgandan keyingina qaror qabul qilinadi. Bu esa monopolistlarning oʻz mahsulotlarini majburan oʻtkazishiga toʻsqinlik qiladi. Misol uchun, liftlarni almashtirish boʻyicha taklif oʻrganilganda, aholi mavjud liftlarni almashtirishga zarurat yoʻq degan xulosaga kelgan.

**Duch kelinayotgan muammolar va jarimalar**

Joriy yil aprel oyida qurilish va uy-joy kommunal sohasi nazorati inspeksiyasi vakillari 35-uy faoliyatini monitoring qilgan. Dispetcherlik xizmati masalasi koʻtarilganda, uyda bu vazifa masʼul kishilarga yuklanganligi va aholi telefon orqali murojaat qilishi tushuntirilgan. Shunga qaramay, keyinchalik “dispetcherlik markazi faoliyat koʻrsatmayapti” degan asos bilan jarima rasmiylashtirilgan. Xoʻjabekovning fikri toʻliq eshitilmagan va shu masala boʻyicha ikkinchi marta jarima qoʻllanilgan.

4-avgustga kelib esa billing tizimi orqali 35-uyni billing tizimidan chiqarish mumkinligi haqida xabarnoma kelgan. Jami 18 mln soʻm (ketma-ket uch marta 6 mln soʻmdan) jarima qoʻllanilgan.

Abdurazzoq Xoʻjabekovning fikricha, bu harakatlarning maqsadi – oʻzini oʻzi boshqarayotgan tizimni “boʻgʻish”, faollarni jarimalar orqali bezdirish va uylarni yana markazlashgan boshqaruv tashkilotlariga biriktirishga majbur qilish. Uning tushunishicha, tizim qanchalik markazlashgan boʻlsa, uni nazorat qilish va qarorlarni oʻtkazish shunchalik oson boʻladi. Ammo bu yerda jamoaning qarori bor.

Xoʻjabekov zamonaviy texnologiyalar (telefon, Telegram, WhatsApp, elektron pochta) orqali aholi bilan doimiy aloqada boʻlish mumkinligini taʼkidlab, alohida dispetcherlik markazi qurish shart emasligini aytadi. U har bir uy uchun yagona qolipdagi talabni qoʻllashni notoʻgʻri deb hisoblaydi va bu yondashuvni oʻzini oʻzi boshqaruv tizimini yoʻqotishga qaratilgan harakat deb baholaydi.

**41-uyning besh yillik tajribasi**

Navoiy koʻchasidagi 41-uyning oʻzini oʻzi boshqarish kengashi raisi Baxtiyor Qodirovning aytishicha, ular besh yildan buyon uylarini oʻzlari boshqarib kelishmoqda. Bu qarorga avvalgi TCHSJ faoliyatidan norozilik sabab boʻlgan. Xizmat uchun pul toʻlanganiga qaramay, gaz, elektr va suv kabi xizmatlar boʻyicha toʻlovlar oʻz vaqtida amalga oshirilmagan, qishda hatto uch-toʻrt kunlab gazsiz qolgan paytlar boʻlgan. Aholi bilan yigʻilib, uyni oʻzlari boshqarishga qaror qilingan va oʻzini oʻzi boshqarish tizimi eng maqbul deb topilgan. Hozirda gaz, elektr, suv va boshqa majburiy toʻlovlar oʻz vaqtida toʻlanmoqda.

**41-uy ham toʻsiqlarga duch kelmoqda**

Qodirovning soʻzlariga koʻra, ayrim mutasaddilar tomonidan ularni yana avvalgi boshqaruv shakliga qaytarishga urinishlar boʻlmoqda. Bir holatda uy aholisi goʻyo boshqa boshqaruv tashkilotiga qayta qoʻshilishga rozi boʻlgani haqida maʼlumot berilgan. Shundan soʻng xonadon egalari yigʻilib, bunday qaror qabul qilinmaganini va avvalgi tizimga qaytishni istamasligini bildirgan.

Qodirov oʻz tanlagan boshqaruv shaklini saqlab qolishni istashlarini va ularning tajribasini boshqa uylar uchun namuna sifatida oʻrganish mumkinligini taʼkidlaydi.

**Oʻzini oʻzi boshqarishning asosiy afzalliklari (41-uy misolida):**

1. **Jamoaviy ruh:** Bir uyda yashaydigan odamlar katta bir oilaga oʻxshab qoladi, uylarini oʻzlari boshqaradi. Kommunal toʻlovlarni oʻz vaqtida amalga oshirish oʻz nazoratlarida.

2. **Ixcham boshqaruv:** Boshqaruv tizimi ancha ixcham. Alohida guruh mavjud boʻlib, kechayu kunduz aloqada. Muammo paydo boʻlsa, tezkor hal qilishga harakat qilinadi. Dispetcherlik vazifasi ham oʻz imkoniyatlaridan kelib chiqib tashkil qilingan, ortiqcha xarajat qilib katta shtat yoki alohida bino tashkil qilish zarur emas.

3. **Ish bilan taʼminlash:** Oʻz aholisi orasidan ishga muhtoj odamlar ish bilan taʼminlangan. Hozirda besh kishi shu tizim doirasida ishlab, maosh olmoqda.

Shuning uchun bu tizim ular uchun faqat kommunal xizmatlarni tashkil qilish emas, balki oʻz uylari uchun oʻzlari masʼul boʻlish tizimidir. Ular eski tizimga qaytishga rozi emaslar.