Ayrim nyu-yorkliklar ot qoʻshilgan aravalar taqiqlanishini olqishlamoqda, ammo haydovchilar daromadlaridan mahrum boʻlishdan xavotirda

Nyu-Yorkning baʼzi aholisi ot qoʻshilgan aravalar taqiqlanishini mamnuniyat bilan kutib olmoqda, haydovchilar esa oʻz daromad manbalaridan xavotirda

Sentral-parkdagi ot qoʻshilgan aravalar haydovchilari keyin nima boʻlishidan tashvishda, hayvonlar huquqlari himoyachilari esa taqiqni gʻalaba deb bilmoqda.

Aleksus Louson besh yoshligida Nyu-Yorkning Sentral-parkida aravaga qoʻshilgan otni silaganidan keyin shu sohaga qiziqib qolgan edi.

Olti yildan beri u Manxettenning eng mashhur parkida oti tortadigan aravani boshqarib keladi. Ammo Louson shu haftada shaharda hayvonlar va jamoat xavfsizligi bilan bogʻliq xavotirlar tufayli aravalarni taqiqlash boʻyicha ovoz berilganini eshitganidan beri halovatini yoʻqotgan.

«Otimni nima qilishim kerak?» soʻradi parqda olti yildan beri arava haydab kelayotgan 28 yoshli ayol. «Menga endi u bilan ishlay olmasligimni aytmoqchimisiz? Uning sogʻligʻini qanday taʼminlashim kerak?»

Louson Sentral-parkdagi 200 ga yaqin ot qoʻshilgan arava haydovchilaridan biridir. Aravalar 160 yildan ortiq vaqtdan beri baʼzan bahslarga sabab boʻladigan anʼana va ommabop turistik koʻngilochar mashgʻulotga aylangan.

Payshanba kuni Nyu-York shahar kengashi 2028 yilning iyun oyida kuchga kiradigan aravalarni taqiqlashni maʼqullash uchun ovoz berishi kutilmoqda. Ushbu chora mer Zohran Mamdani tomonidan qoʻllab-quvvatlanmoqda, u soha xodimlari uchun oʻtish rejasini tuzishga yordam berishini aytmoqda.

Ammo BBC bilan gaplashgan bir nechta haydovchilar yangi ish istashmasligini aytishdi va otiga yomon munosabatda boʻlishadi degan ayblovlarni rad etishdi, garchi koʻplab nyu-yorkliklar va turistlar taqiqni maʼqullayotgan boʻlsa-da.

«Parkning ortida otlarning oʻlishi bilan bogʻliq bir nechta holatlar boʻlgan. ularga qaralmayotganini ochiq-odin koʻrish mumkin», dedi Nyu-York aholisidan biri Ron Tsur. «Ular qiladigan ish bu emas».

Manxetten borosi prezidenti ofisiga koʻra, 1982 yildan beri Sentral-parkda ishlaydigan 40 ta ot oʻlgan, sabablar orasida haddan tashqari qizib ketish va toʻqnashuvlar bor.

Nyu-York rasmiylari ilgari ham hayvonlar huquqlari himoyachilari bosimi ostida taqiqni ilgari surishgan, ammo shahar kengashi aʼzolari va xodimlarni ifodalovchi kasaba uyushmalari qarshiligiga uchrashgan edi.

Taqiqlash kampaniyasi shu yozda bir oʻsmir vafot etganidan keyin yangi jadal oldi.

Iyun oyida oilasi bilan Hindistondan Nyu-Yorkka kelgan turist, 18 yoshli Romanch Mahajan aravada ketayotganda ot choʻchib ketgan, oqibatda oʻsmir yiqilib tushib vafot etgan. Oʻsmir sharafiga Romanch qonuni deb atalgan taklif etilayotgan taqiq, shuningdek, bu yil Sentral-parkda zaharli oʻsimlikni yeb qoʻygan Deniz laqabli arava otining oʻlimidan soʻng paydo boʻldi.

BBC bilan gaplashgan Sentral-parkdagi bir nechta ot aravasi haydovchilari oʻz otlariga bagʻishlanganini va sayrlar xavfsizlikka tahdid solmasligini taʼkidlashdi.

Mahajan halok boʻlgan kuni yaqin atrofda boʻlgan Louson fojiali hodisani «juda achinarli» deb taʼrifladi. Ammo uning aytishicha, agar shahar naiy ravishda ot qoʻshilgan aravalar xavfsizligidan xavotirda boʻlsa, ularni ikki yildan keyin emas, darhol taqiqlagan boʻlar edi.

Sentral-parkni boshqaradigan va aravalar taqiqini qoʻllab-quvvatlaydigan notijorat tashkilot — Central Park Conservancy soʻnggi 13 oyning oʻzida yettita «ot bilan bogʻliq hodisa» yuz berganini maʼlum qildi. May oyida choʻchigan ot boshqa aravaga urilib, uni agʻdarib yuborganidan soʻng haydovchi shifoxonaga olib ketilgan. Yanvar oyida Destini laqabli yana bir ot park yaqinidagi qatnov qismiga yugurib chiqib, bir nechta mashina toʻqnashuviga sabab boʻlgan.

Oltita otga egalik qiluvchi Lousonning aytishicha, Nyu-York aravalari mamlakatdagi eng qattiq tartibga solinadigan aravalardir va u otlar bu ishdan naf koʻrishini taʼkidladi.

«Ular junli hayvonga qaraydilar va unda qopqonni koʻrishadi», dedi Louson taqiqni qoʻllab-quvvatlayotgan rasmiylar haqida. «Ular ishni dahshatli narsa deb bilishadi. Otlar — mehnatkash hayvonlar».

Lousonning aytishicha, u otiga va arava haydovchisi sifatidagi biznesiga juda bogʻlanib qolgan.

12 yildan beri arava haydovchisi boʻlib ishlayotgan Medet Fidan ham oti haqida shunday fikrda va yomon munosabatda boʻlish haqidagi daʼvolarni hazil deb atadi.

«Men otlarim bilan xotinim va bolalarimdan koʻra koʻproq vaqt oʻtkazaman», dedi u. «Ular menga otimni xorlayapman deyishyaptimi? Aslo yoʻq».

Fidan juda gʻazabda ekanini va rasmiylar haydovchilar va sohadagi boshqa kishilar bilan yuzma-yuz gaplashmasdan taqiqni ilgari surishayotganini aytdi. «Agar meni eshitmasangiz, qanday qilib kelib biznesimni, oilamning tirikchiligini barbod qilasiz?» deb soʻradi u.

Shahar kengashi iyul oyida eshituv oʻtkazdi va jamoatchilik vakillarini, jumladan ot aravasi haydovchilarini oʻz fikrlarini bildirishga taklif etdi.

Ot qoʻshilgan aravalarni taqiqlash haqidagi qonun loyihasi sohadagi odamlar uchun mumkin boʻlgan ish bilan taʼminlash, oʻqitish, karyera boʻyicha maslahatlar va moliyaviy kompensatsiyani oʻz ichiga olgan «sanoatni oʻtish ramkasi»ni oʻz ichiga oladi.

Mamdanining matbuot kotibi uning ofisi ushbu xodimlarga yangi ish topishga yordam berishni rejalashtirishda ishtirok etayotganini aytdi — shahar kengashi eshituvida soʻzga chiqqan haydovchilarning soʻzlariga koʻra, ular yiliga 60 000 dollardan (44 000 funt sterling) 70 000 dollargacha daromad olishadi.

Ammo haydovchilarni ifodalovchi Transport xodimlari kasaba uyushmasi ushbu reja hech qanday kafolatlar, jumladan, kompensatsiya bermasligini va xodimlar «iqtisodiy jihatdan kasod boʻlishini» aytdi.

Kasaba uyushmasi, shuningdek, oqibatda otlarni qabul qiladigan odamlar va tashkilotlar uchun moliyalashtirish yetishmasligidan xavotir bildirdi. Uning aytishicha, har yili minglab otlar soʻyiladigan auktsionlarga tushib qoladi.

Qonun loyihasi otlarni soʻyish yoki shunga oʻxshash ishlar uchun sotishni taqiqlaydi.

Kris Kenigs otlarni «ajoyib» deb hisoblaydi, ammo jamoat xavfsizligi uchun juda katta xavf deb biladi.

Arava haydovchilari oʻz otlarining sogʻligʻiga sodiq ekanliklarini aytishsa-da, hayvonlarning farovonligi boʻyicha xavotirlar shaharda oʻnlab yillar davomida koʻtarilgan.

Hayvonlar huquqlari guruhlari uzoq vaqtdan beri aravalarga qarshi chiqishgan, jumladan, Nyu-York sanoatiga javoban tashkil etilgan tashkilot ham. 1866 yilda Genri Berg arava otining shafqatsizlarcha kaltaklanganini koʻrganidan soʻng, otlarga va boshqa hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabatga norozilik bildirish uchun Hayvonlarga nisbatan shafqatsizlikning oldini olish Amerika jamiyatini (ASPCA) tashkil etdi.

Hayvonlarga axloqiy munosabatda boʻlish tarafdorlari (Peta) va ot aravasini taqiqlashni qoʻllab-quvvatlovchi tashkilotlar koalitsiyasi ham aravalarga qarshi.

Otlar kuniga toʻqqiz soatgacha ishlashi mumkin. Hozirda ular parkning muayyan kirish joylari bilan cheklangan, u yerda haydovchilar bilan birga yollanguncha kutib turishadi. Mijozlar 20 daqiqalik sayr uchun 72,22 dollar va har bir qoʻshimcha oʻn daqiqa uchun 28,89 dollar toʻlaydilar.

Germaniyalik turist Vanessa Shtolle u va oilasining uyda otlari borligini va ular yoʻlovchilarni tashib, shovqinli parkda boʻlmasligi kerakligini aytdi.

«Butun kun shu yerda turish – ular uchun shovqinli va ular qishloqqa bora olishmaydi», dedi u.

Boshqa bir germaniyalik turist Kristian Bauers bunga qoʻshilmadi. U 20 yil oldin Sentral-parkka tashrif buyurganida otlarni koʻrganini eslashini aytdi. «Bu Nyu-York madaniyatining bir qismi», dedi u. «Ular qolishsin. Bu juda yoqimli».

Otlar erkin yuradigan Kolorado shtatidan kelgan hayvonlar sevuvchi Jan Kollopi parkdagi odamlar va otlarning jarohatlanishiga olib kelgan baxtsiz hodisalardan xavotirda ekanini aytdi.

«Bilaman, kasaba uyushmasi bor va odamlarning ishsiz qolishini xohlamayman», dedi u va qoʻshimcha qildi: «Bu otlar uchun biroz cheklashdir».

Uning eri Kris Kenigs hayvonlarni koʻrish «ajoyib» ekanini aytdi. Ammo u bu yozda oʻsmirning oʻlimi «jirkanarli» ekanini va otlardan bahramand boʻlish imkoniyati uchun juda yuqori badal ekanini aytdi.

«Park juda muhtasham», deb qoʻshimcha qildi u. «Oʻylamay ilojim yoʻq, aravalar bilan ham, aravalarsiz ham bu muhtasham park boʻlar edi».