Ari chaqqanda birinchi yordam ko‘rsatish uchun nimalarni bilish kerak?

Ari chaqqanda birinchi yordam ko‘rsatish bo‘yicha muhim ma’lumotlar

Bahor mavsumida ari chaqishi ehtimoli ortadi. Asalarilar odatda odamlarga hujum qilmaydi, ammo ba’zi holatlarda chaqish sodir bo‘lishi mumkin. Quyida ari chaqqanda qanday choralar ko‘rish kerakligi va allergik reaksiyani aniqlash uchun nimalarga e’tibor berish lozimligi haqida batafsil ma’lumot beriladi.

Asalarilarning ahamiyati va chaqish sabablari

Asalarilar tabiatdagi eng foydali hasharotlardan biridir. Ular o‘simliklarni changlatish, hosildorlikni oshirish, asal, mum va boshqa qimmatli mahsulotlarni ishlab chiqarishda muhim rol o‘ynaydi. Hatto asalari zahri ham shifobaxsh xususiyatlarga ega. Biroq, tasodifiy chaqish holatida bu foydalar haqida o‘ylashga ulgurmaysiz.

Asalarilar odatda tajovuzkor emas. Ular ikki holatda chaqishi mumkin:

1. **Jozibador hidlar:** Agar odam o‘tkir gul hidli atir sepgan bo‘lsa, bu hid asalarilarni o‘ziga jalb qilishi mumkin.

2. **Himoyalanish:** Agar odam asalari uyasiga juda yaqin kelgan bo‘lsa va asalarilar o‘zlarini xavf ostida his qilsalar, yoki ari tasodifan meva-rezavorlar bilan birga og‘izga tushib qolsa. Ayniqsa, og‘iz bo‘shlig‘idan chaqish xavfli bo‘lib, shish paydo bo‘lishi va nafas olish qiyinlashishiga olib kelishi mumkin.

Asalari chaqishining xususiyatlari

Asalarilar faqat bir marta chaqadi, chunki ularning nishi teriga yopishib qoladi va hasharot uni tortib ololmaydi. Asalari zahri tarkibida gistamin kabi allergik reaksiyaga sabab bo‘luvchi moddalar mavjud. Shish paydo bo‘lishi bunga misol bo‘la oladi. Zahar tarkibida shuningdek, oqsillar, fermentlar, kislotali va ishqoriy komponentlar hamda boshqa asalarilarni jalb qiluvchi moddalar mavjud. Shu sababli, agar sizni uya yaqinida ari chaqqan bo‘lsa, boshqa asalarilar uchib kelmasligi uchun darhol u yerdan ketish tavsiya etiladi.

Asalari chaqqandan keyingi holat

Ari chaqqanda dastlab o‘tkir og‘riq his qilinadi. Zahar teriga kiradi va nish terida qoladi, zahar bir muddat oqib chiqadi. Keyin chaqqan joy qizaradi, shish paydo bo‘ladi va markazida kichik oq nuqta ko‘rinadi. Ko‘pchilikda jarayon shu bilan tugaydi. Biroq, taxminan 0,5-2% odamlarda allergik reaksiya kuzatiladi.

Allergik reaksiya belgilari:

* Shish kamaymasdan kattalashadi.

* Chaqqan joy qichishadi, toshma paydo bo‘ladi va qichishish butun tanaga tarqaladi.

* Nafas olish qiyinlashadi.

* Ko‘ngil aynishi, hatto qusish.

* Bosh aylanishi.

* Lablar, yuz, tomoq shishadi.

* Og‘ir holatlarda hushdan ketish.

Bunday hollarda darhol tez yordam chaqirish (03, 112, 103 raqamlari orqali) zarur.

Anafilaktik shok – o‘ta xavfli reaksiya

Anafilaktik shok allergik reaksiyaning kamdan-kam uchraydigan, ammo o‘ta xavfli ko‘rinishidir. Uning birinchi belgilari tananing haddan tashqari reaksiyasi bilan bog‘liq:

* Shish juda tez paydo bo‘lib, chaqilmagan to‘qimalarga tarqaladi.

* Og‘riq kutilmaganda kuchli bo‘ladi va o‘tib ketmaydi.

* Butun tana qichishadi.

* Bosim keskin pasayadi.

* Bosh og‘riydi.

Bu holatlarda shoshilinch tibbiy yordam zarur. Bosim pasayishidan keyin laringeal shish, nafas olish spazmlari va gipoksiya boshlanishi mumkin. Bunday holatlar bir necha soat, hatto bir necha daqiqa ichida rivojlanishi mumkin, shuning uchun bemor qanchalik tez tibbiy yordam olsa, uning omon qolish ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi. Anafilaktik shokdan har 10 kishidan 1-2 nafari vafot etadi.

Ari chaqqanda birinchi yordam

Ari chaqishi uchun birinchi yordam boshqa hasharotlar chaqishi bilan bir xil algoritmga muvofiq ko‘rsatiladi:

1. **Nishni olib tashlash:** Nishga tegmang, uni barmoqlar bilan tortib olmang yoki yaradan siqib chiqarmang. Bu zahar qopini ezib, vaziyatni yomonlashtirishi mumkin. Nishni pinset, igna yoki pichoq qirrasi bilan ehtiyotkorlik bilan tortib oling. Chaqqan joyga qanchalik kam zarar yetkazilsa, shuncha yaxshi.

2. **Yarani tozalash:** Yarani toza suv va sovun bilan yuvib tashlang. Keyin antiseptik vosita qo‘llang. Sodali eritma ham qichishishni yengillashtiradi va zaharning kislotali komponentlarini zararsizlantiradi.

3. **Shishni kamaytirish:** Sovuq kompress qo‘llang. Nam sochiq, muzlatgichdagi sabzavotlar solingan qop (matoga o‘ralgan holda) yordam beradi.

4. **Ko‘proq suyuqlik ichish:** Suv tanadan zaharni tezroq chiqarib yuborishga yordam beradi.

5. **Allergiya belgilari bo‘lsa:** Suprastin, setrin, kestin, fenistil, kalamin kabi antigistamin preparatlarni qabul qiling. Birinchi guruh dorilari (suprastinlar) uyquchanlikka olib kelishi mumkin, ammo ular tezroq ta’sir qiladi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

* Kuchli allergik reaksiya holatida tez yordam chaqirish shart.

* Agar ari ko‘zdan, og‘iz bo‘shlig‘idan chaqqan bo‘lsa (masalan, meva bilan birga og‘izga tushib qolsa).

* Bir nechta ari chaqishi ham xavfli, chunki bu holda tanadagi zahar konsentratsiyasi yuqori bo‘ladi va salbiy oqibatlar ehtimoli ortadi.

O‘zingizni ari chaqishidan himoya qilish

Ari chaqishidan himoyalanish juda oson:

* Asalarilar ko‘p bo‘ladigan bog‘lar va gulzorlardan uzoqroq yuring.

* Qishloqqa yoki o‘rmonga borganda o‘tkir hidli atirlardan foydalanmang.

* Meva va rezavorlarni iste’mol qilishdan yoki bolaga berishdan oldin ehtiyotkorlik bilan tekshiring.

Unutmang: asalarilar odatda tajovuzkor emas, agar siz ularga tegmasangiz, ular ham sizga tegmaydilar.