AQShning Saudiya Arabistoniga F-35 qiruvchi uchoqlarini sotish rejasi nima uchun bahsli hisoblanadi
Saudiya Arabistoni dunyodagi eng ilgʻor qiruvchi samolyot boʻlgan F35 qiruvchilarini sotib olish uchun AQShga yillar davomida lobbichilik qilib kelmoqda.
AQShning Saudiya Arabistoniga F-35 qiruvchi samolyotlarini sotish rejasi nega bahs-munozaralarga sabab boʻlmoqda
Prezident Donald Tramp maʼmuriyati Saudiya Arabistoniga 50 ga yaqin F-35 qiruvchi samolyotini sotishni maʼqullaganini maʼlum qildi, bu AQSh siyosatidagi oʻzgarishdan dalolat beradi va Kongressning ayrim aʼzolari xavotiriga sabab boʻldi.
Saudiya Arabistoni dushman tomonidan payqalishining oldini olish uchun stels (koʻrinmaslik) texnologiyasidan foydalanadigan dunyodagi eng ilgʻor qiruvchi samolyotni sotib olishga yillar davomida harakat qilib kelmoqda.
AQSh bundan avval buni rad etgan edi, bunga qisman ushbu samolyotlarni oʻz ittifoqchisi Isroilga yetkazib berishi sabab boʻlgan, chunki AQSh qonunchiligiga koʻra, Isroilga mintaqadagi qoʻshnilariga qaraganda birinchi navbatda eng yuqori darajadagi Amerika qurollarini olish kafolatlangan.
Endilikda Kongress AQSh qurollarining eng yirik xaridori boʻlgan Ar-Riyodga amalga oshiriladigan 24 milliard dollarlik (17,8 milliard funt sterling) ushbu bitimni koʻrib chiqish yoki uni toʻsib qoʻyishga urinish uchun 30 kunlik muddatga ega.
Illinoys shtatidan boʻlgan demokrat vakil Raja Krishnamurti payshanba kuni ushbu kelishuvga qarshi chiqdi.
Uning soʻzlariga koʻra, «bu Amerika harbiy texnologiyasining eng qimmatli namunalarini Xitoy Kommunistik partiyasi qoʻliga tushishiga yoʻl ochishi mumkin».
Boshqa demokrat qonunchilar va AQSh mudofaa tizimining ayrim rasmiylari ham F-35 samolyotlarini Saudiya Arabistoniga topshirish borasida shunga oʻxshash xavotirlarni bildirishgan.
Ular Ar-Riyod ikki davlat oʻrtasidagi xavfsizlik sohasidagi sheriklik doirasida ushbu nozik texnologiyani Xitoyga berib yuborishi mumkinligini taʼkidlashdi.
Payshanba kuni Davlat departamenti ushbu kelishuvni eʼlon qilar ekan, bu AQShning «tashqi siyosati va milliy xavfsizlik maqsadlarini» qoʻllab-quvvatlashini bildirdi.
Unda aytilishicha, ushbu sotuv «Koʻrfaz mintaqasida siyosiy barqarorlik va iqtisodiy taraqqiyot kuchi boʻlgan NATOga aʼzo boʻlmagan asosiy ittifoqchi xavfsizligini» mustahkamlaydi.
«Ushbu uskunalar va koʻmakning taklif etilayotgan sotuvi mintaqadagi harbiy muvozanatni oʻzgartirmaydi», deya qoʻshimcha qildi Davlat departamenti.
Tramp oʻtgan yilning noyabr oyida Oq uyga tashrif buyurgan Saudiya valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon bilan yaqin munosabatlarga ega.
Ikki rahbar, shuningdek, oʻtgan yilning may oyida Ar-Riyodda ham uchrashishgan va u yerda 142 milliard dollarlik qurol sotish boʻyicha kelishuv yakuniga yetkazilgan edi – Oq uy buni «tarixdagi eng yirik mudofaa sotuvi kelishuvi» deb taʼriflagan.
Saudiya Arabistoniga taklif qilinayotgan yangi sotuv Lockheed Martin kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan 48 ta F-35 samolyotini oʻz ichiga oladi.
Bu ushbu mamlakatni hozirda 50 ta qiruvchi samolyotdan iborat flotga ega boʻlgan Isroil bilan bir xil darajaga olib chiqadi.
Bitta Lockheed Martin F-35A samolyoti taxminan 82,5 million dollar turadi.
Kongress bundan avval, 2018 yilda saudiyalik jurnalist Jamol Qoshiqchi oʻldirilganidan keyin Ar-Riyod bilan qurol-yarogʻ kelishuvlari borasida xavotir bildirgan edi.
AQShning sobiq prezidenti Jo Bayden maʼmuriyati, agar Ar-Riyod Isroil bilan munosabatlarini normallashtirsa, Saudiya Arabistoniga F-35 samolyotlarini yetkazib berishni koʻrib chiqqan edi, biroq bu diplomatik harakat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.