AQSh va Livan qidiruvdagi suriyalik generalni himoya qilmoqda, deb topdi BBC
Reportyor Ostin Taysning oʻgʻirlanishiga aloqador boʻlgan Bassam al-Hasan maʼlumot evaziga boshpana bilan taʼminlanmoqda.
AQSh va Livan qidiruvdagi suriyalik generalni himoya qilmoqda, deb topdi BBC
Bassam al-Hassan Suriyadagi Asad rejimi davrida insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etganlikda ayblanib qidirilmoqda
BBC News surishtiruvi shuni koʻrsatdiki, insoniyatga qarshi jinoyatlarda ayblanib qidirilayotgan suriyalik sobiq general AQSh va Livan rasmiylari tomonidan moliyalashtirilmoqda va himoya qilinmoqda.
Suriyaning kimyoviy qurol dasturini nazorat qilgan va sobiq prezident Bashar al-Asadning katta maslahatchisi boʻlib ishlagan Bassam al-Hassan 2024 yilda Asad rejimi qulaganidan keyin Livandan boshpana topgan.
BBC va AQShning NPR teleradiokompaniyasi hamkorlikdagi surishtiruvida aniqlanishicha, Hassanga FQB (FBI) hamda AQSh va Livanning boshqa idoralari ishtirokidagi kelishuv asosida u yerda qolishga ruxsat berilgan. Bizga maʼlum qilinishicha, bunga uning 2012 yilda Suriyada amerikalik jurnalist Ostin Taysning oʻgʻirlab ketilishi va boshqa razvedka maʼlumotlarini taqdim etishga tayyorligi sabab boʻlgan.
Oʻtgan oyda BBC Taysning oʻgʻirlanishi rejalashtirilgan operatsiya boʻlgani va Hassan qoʻmondonlik zanjirida boʻlgani haqida xabar bergan edi.
Suriya yangi hukumatining ikki alohida tarmogʻi rasmiylari BBC'ga Hassanning sudlanishi uchun qaytarilishini istashlarini, biroq AQSh rasmiylari uning Bayrutda qolishini xohlashayotganini va Damashq bu borada hech narsa qila olmasligini aytishdi.
Biz FQB, MRB (CIA) va Livan Umumiy xavfsizlik bosh boshqarmasiga murojaat qilib, ushbu maʼlumotlarga munosabat bildirishni soʻradik. Faqat FQB javob berib, izoh berishdan bosh tortdi va buning oʻrniga oʻzlarining asosiy eʼtibori Tays ishi boʻyicha faktlarni aniqlash va uning qaytishini taʼminlashga qaratilgani haqidagi avvalgi bayonotiga havola qildi.
Surishtiruvimiz natijalariga javoban Tays oilasining matbuot kotibi Fil Elvud shunday dedi: "Agar siz aytayotgan gaplar rost boʻlsa, bizning soliq toʻlovchilarimiz pullari suriyalik tinch aholiga qarshi kimyoviy qurol qoʻllanilishiga aloqador va Ostin Taysning qatl etilganini daʼvo qilayotgan shaxsning qulay hayotini taʼminlashga sarflanayotgani haqoratlidir.
Bu qidiruvdagi harbiy jinoyatchining qochishiga yordam berish va sheriklik qilishdan boshqa narsa emas. Suriyaliklar adolatga loyiq va u sudlanishi uchun qaytarilishi kerak".
"I'm Not A Monster Presents" podkastining 3-faslida BBC Hassan, FQB va MRB vakillari hamda Livan xavfsizlik rasmiylari oʻrtasida Tays ishi muhokama qilingan uchrashuvning batafsil bayonnomasini oʻrganib chiqdi.
Ushbu uchrashuvda Hassanga maʼlumotlar, asosan Tays haqidagi maʼlumotlar evaziga "yashash joyi", "himoya" va "yashash ehtiyojlarini" qondirishda yordam taklif qilingan.
Kelishuvdan xabardor manbalar buni tasdiqladilar va bizga Hassan AQSh rasmiylaridan vositachi orqali pul olishini, bu esa pul izini kuzatishni qiyinlashtirishini aytishdi. Hassan AQSh hukumati tomonidan sanktsiyalar roʻyxatiga kiritilgan.
Shunga qaramay, Tays surishtiruviga aloqador odamlarning aytishicha, Hassan ushbu kelishuv asosida maʼlumot berishni boshlaganidan beri ishda sezilarli siljish boʻlgani haqida alomatlar kam. Kelishuv 2025 yilning bahorida tuzilgan deb ishoniladi.
Tergovdan xabardor manbalar Hassanning AQSh bilan kelishuvi katta xarajatlar evaziga, lekin kam foyda bilan cheksiz davom etishi mumkinligidan xavotir bildirishdi.
Hassan Tays ishiga aloqadorligi tufayli moliyaviy toʻlovlar olgan yoki chet elda yashash uchun yordam olgan yagona Suriya rejimi vakili emas.
Rejimning sobiq aʼzolaridan biri Tays ishi boʻyicha hamkorligi evaziga FQBdan bir necha bor pul olganini aytdi. U BBC'ga "barcha maʼlumotlarni birdaniga baham koʻrish uning manfaatlariga toʻgʻri kelmasligini" aytdi, "bu ular [AQSh rasmiylari] tomonidan toʻlovlarni olishni imkon qadar uzoqroqqa choʻzish uchun" qilingan.
Tays ishiga aloqador boʻlgan yana bir sobiq rejim aʼzosi Livanda AQSh rasmiylarining "homiyligi" ostida yashayotganini aytdi va buni biz bilan Tays haqida gaplasha olmasligining sababi sifatida koʻrsatdi.
BBC shuningdek, Livan razvedkasining sobiq yuqori lavozimli mulozimi bilan ham gaplashdi. U Livan razvedkasining amerikaliklar bilan kelishuvlari borligini va ikkala idoraning ishlari bir-biriga toʻgʻri kelganda bunday toʻlovlar amalga oshirilgani va amalga oshirilayotganini tasdiqladi, biroq Tays ishi bilan bogʻliq toʻlovlardan xabari yoʻqligini aytdi.
Amerikalik jurnalist Ostin Tays 2012 yildan beri bedarak yoʻqolgan - Bassam al-Hassan uning gʻoyib boʻlishiga aloqador deb ishoniladi
2024 yil dekabr oyi boshida Asad rejimi qulaganidan soʻng, Hassan avval Eronga qochgan deb ishoniladi.
Ham sobiq rejim, ham Livan rasmiylari bilan yaqin aloqada boʻlgan suriyalik tadbirkor BBC'ga Hassanni Livanga olib kelish uchun AQSh, Livan va Eron ishtirokida muzokaralar boʻlib oʻtganini aytdi.
Ismi oshkor etilishini istamagan tadbirkorning aytishicha, Hassan nafaqat Tays haqida bilishi taxmin qilinayotgan maʼlumotlari, balki Suriyaning kimyoviy qurol dasturi va uning Eron bilan harbiy aloqalari haqidagi bilimlari — AQSh razvedkasini qiziqtirgan sirlar tufayli ham qadrli boʻlgan.
Hassan oʻtgan yili AQSh tergovchilariga Tays sobiq prezident Asadning buyrugʻi bilan qatl etilganini aytgan edi, biroq tergovdan xabardor bir necha kishi uning koʻrsatmalari tafsilotlarini shubha ostiga oldi. Hassan Taysning jasadi boʻlishi mumkin boʻlgan joyni koʻrsatgan, biroq qazish ishlaridan xabardor bir nechta manbalarga koʻra, ushbu hudud tintuv qilinganda hech narsa topilmagan, bu esa Hassan bergan baʼzi maʼlumotlarning toʻgʻriligiga shubha uygʻotgan.
Biroq, ushbu hudud qanchalik sinchiklab qidirilgani borasida savollar bor. Operatsiyadan yaqindan xabardor boʻlgan ikki manba BBC'ga AQSh rasmiylari qidiruv yakunlanishidan oldin, ehtimol xavfsizlik nuqtai nazaridan qazish ishlarini toʻxtatganini aytdi.
Oʻtgan yili BBC Hassan bilan telefon orqali bogʻlanib, intervyu soʻraganida, u bizga gapirishi uchun AQShning Bayrutdagi elchixonasidagi FQB va MRBdan ruxsat olishimizni aytgan edi.
Surishtiruvimiz natijasida Tays ishiga aloqador boʻlgan boshqa Suriya rasmiylari ham chet eldan boshpana topgan koʻrinadi.
Ular orasida Suriyada Hassanga boʻysungan va Taysning hibsda ushlab turilishiga aloqador boʻlgan Muhammad Maxluf bor — hozirda u Livanda yashayotgani taxmin qilinmoqda. Va Taysning oʻgʻirlanishida ishtirok etgan Hassanning jiyani Sakr Rustom hozirda BAA va Livan oʻrtasida qatnab yurgani ishoniladi. BBC Rustom bilan Tays ishi haqida gaplashishga harakat qilganda, u "kelajak masalalariga eʼtibor qaratishni afzal koʻrishini" aytdi.
Suriya Respublika gvardiyasining sobiq generali Gʻassan Nassur Milliy mudofaa kuchlarining sobiq aʼzolari tomonidan Tays saqlangan qamoqxonani nazorat qilgani aytiladi va u oilasi bilan BAAda yashayotgani ishoniladi, deb bizga maʼlum qilindi.