AQSh foiz stavkalari bilan nima sodir boʻlmoqda?
Federal rezerv tizimining foiz stavkalari boʻyicha qarorlari ipotekadan tortib avtokreditlargacha boʻlgan barcha narsaga taʼsir qiladi
AQSh foiz stavkalari bilan nima sodir boʻlmoqda?
AQSh Federal zaxira tizimi foiz stavkalarini 3,75% - 4% darajasida oʻzgarishsiz qoldirdi.
Ushbu qadam oraliq saylovlarga bir hafta qolganda va markaziy bank sentyabr oyidagi yigʻilishida soʻnggi uch yil ichida birinchi marta foiz stavkalarini oshirganidan keyin amalga oshirildi.
Foiz stavkasi jismoniy va yuridik shaxslarga pul qarz olish — masalan, kredit kartalari, ipoteka yoki biznes kreditlari orqali — qanchaga tushishini, shuningdek, pulni jamgʻarmalarda saqlaganlik uchun qancha daromad olishlarini koʻrsatadi.
Fed AQShdagi foiz stavkalariga tijorat banklari bir kunlik qarz olish uchun foydalanadigan federal mablagʻlar stavkasi boʻyicha oʻzining maqsadli oraligʻi orqali taʼsir qiladi.
Fed inflyatsiyani — narxlar oʻzgarishi surʼatini — yiliga 2% darajasida ushlab turish va mehnat bozorida barqarorlikni saqlashga harakat qilish uchun foiz stavkalarining oʻzgarishidan foydalanadi.
Inflyatsiya juda yuqori boʻlganda, Fed odatda foiz stavkalarini oshiradi.
Bu odatda banklar va boshqa qarz beruvchilarning yuqoriroq toʻlov undirishiga olib keladi, bu esa oʻz navbatida xarajat qilish va jamgʻarish tanloviga taʼsir qiladi.
Masalan, ipotekani qayta moliyalashtirayotgan yoki birinchi marta uy sotib olayotgan shaxs yuqoriroq ipoteka stavkalariga duch kelishi mumkin. Bu, shuningdek, kredit kartalari yoki avtokreditlar boʻyicha yuqoriroq stavkalarni anglatishi mumkin. Ammo bu jamgʻarmalar boʻyicha yaxshiroq daromad olishni ham anglatadi.
Bu odamlar va korxonalarni koʻproq jamgʻarishga, kamroq xarajat qilishga va kamroq investitsiya kiritishga undaydi. Bu shuningdek, kompaniyalarni kamroq odamni ishga olishga yoki ish haqi oshishini sekinlashtirishga undaydi.
Bularning barchasi odatda talabni kamaytiradi va inflyatsiyani yumshatadi.
Inflyatsiya past boʻlganda yoki Fed iqtisodiyotga yordam kerak deb hisoblasa, stavkalarni pasaytiradi.
Bundan maqsad qarama-qarshi taʼsirga erishish boʻlib, bunda banklar stavkalarni pasaytiradi, odamlar va korxonalar esa koʻproq xarajat qilib, kamroq jamgʻaradi.
AQSh foiz stavkalari tarixan sezilarli darajada oʻzgarib turgan.
Fed stavkalari soʻnggi paytlardagidek yuqori boʻlgan oxirgi vaqt 2008 yilgi jahon moliyaviy inqirozi arafasida va uning boshlangʻich bosqichida edi.
Shundan soʻng Fed iqtisodiy pasayish davrida xarajatlarni va yangi ish oʻrinlari yaratilishini ragʻbatlantirish uchun stavkalarni tarixiy eng past darajagacha kamaytirdi va ularni bir necha yil davomida shu darajada ushlab turdi.
Stavkalar pandemiyadan oldin yana koʻtarildi, keyin pandemiya davrida 0%-0,25% gacha tushdi. Keyinchalik, inflyatsiya keskin oshgani sababli, ular 2023 yilning ortalaridan 2024 yilning avgustigacha 5,25%-5% boʻlgan eng yuqori darajaga koʻtarildi.
Oʻtgan oyda stavkalar oshirilgunga qadar, ular shu vaqtdan beri muntazam ravishda pasayib borayotgan edi.