AQSh aeroportlari xavfsizlik tizimi 11 sentyabr voqealaridan 25 yil oʻtib yirik oʻzgarishlarni koʻrib chiqmoqda

**AQSh aeroportlari xavfsizlik xizmati 11 sentyabr voqealaridan 25 yil oʻtib yirik oʻzgarishlarni koʻrib chiqmoqda**

Amerika aeroportlari 11 sentyabr voqealaridan keyin butunlay oʻzgargan edi, biroq yangi siyosiy oʻzgarishlar endilikda 25 yil davomida taqiqlangan ayrim sayohat odatlarini qaytarmoqda.

Transport xavfsizligi boshqarmasi (TSA) tez orada chiptasi boʻlmagan shaxslarga xavfsizlik tekshiruvidan oʻtish va yaqinlarini aeroport kuzatish zallarigacha kuzatib qoʻyishga ruxsat berilishini maʼlum qildi.

TSA, shuningdek, ayrim AQSh yoʻlovchilariga xavfsizlik tekshiruvidan toʻla suv idishlari bilan oʻtishga ruxsat berish-bermaslikni koʻrib chiqmoqda, bu esa 2006 yilda barbod etilgan terrorchilik fitnasidan keyin joriy etilgan qoidani bekor qiladi.

Aviatsiya boʻyicha ekspert BBC’ga bergan intervyusida ushbu oʻzgarishlar soʻnggi oʻn yilliklardagi aviatsiya xavfsizligi sohasidagi eng yirik oʻzgarishlardan biri ekanini va bu standartlarning susayishi emas, balki texnologiyalarning takomillashgani natijasi boʻlishi mumkinligini aytdi.

Bundan birinchi boʻlib TSA PreCheck dasturida roʻyxatdan oʻtgan yoki maʼlum sayohatchi raqamiga (known traveller number) ega boʻlgan amerikaliklar foydalanadilar. Ushbu sayohatchilar AQSh aeroportlarida tezroq tekshiruvdan oʻtish uchun AQSh hukumati tomonidan oldindan tekshiruv jarayonidan oʻtadilar.

Chiptasiz aeroport kuzatish zaliga kirmoqchi boʻlgan TSA PreCheck aʼzolari rejalashtirilgan safardan bir-uch kun oldin onlayn tarzda ariza topshirishlari mumkin.

Shu hafta TSA Gateside TSA PreCheck dasturi AQSh boʻylab 13 ta aeroportda amal qilishini maʼlum qildi.

«Ushbu yangi dastur kutib olish va kuzatib qoʻyish uchun kuzatish zaliga qaytishni, parvozlar orasidagi tanaffus paytida doʻstlar bilan uchrashishni hamda yoʻl-yoʻlakay tamaddi qilish va xaridlardan bahramand boʻlishni osonlashtiradi va bir paytlar havo sayohatini ifodalagan lahzalarni qaytaradi», deb yozdi TSA oʻz veb-saytida.

Denverdagi Metro davlat universiteti professori va aviatsiya xavfsizligi boʻyicha ekspert Jeff Prays BBC’ga bergan intervyusida 11 sentyabrdan keyingi oʻzgarish xavfsizlik xodimlari tekshirishi kerak boʻlgan odamlar sonini kamaytirishga qaratilganini aytdi.

«Bu navbatlarning harakatlanishini taʼminlaydi va bizga eʼtiborni koʻproq sayohat qilayotgan yoʻlovchiga qaratish imkonini beradi», dedi u.

Uning qoʻshimcha qilishicha, texnologiyalarning rivojlanishi endilikda ushbu siyosatni oʻzgartirish imkonini beradi.

AQSh OAVlari xabarlariga koʻra, Tramp maʼmuriyati kuzatish zaliga tashrif buyuruvchilarni qaytarish bilan bir qatorda, TSA PreCheck yoʻlovchilariga aeroport xavfsizlik tekshiruvidan suv olib oʻtishga ruxsat berishni ham koʻrib chiqmoqda.

Bu 2006 yilda Buyuk Britaniyada odamlar salqin ichimliklar va sport ichimliklari shishalarida suyuq kimyoviy aralashmalarni olib oʻtishni rejalashtirgan muvaffaqiyatsiz terrorchilik hujumlaridan keyin joriy etilgan taqiqni bekor qiladi.

BBC ushbu xabar qilingan oʻzgarishni tasdiqlashni soʻrab TSA’ga murojaat qildi, biroq TSA javob bermadi.

Praysning aytishicha, TSA anʼanaviy rentgen apparatlari oʻrnini bosish uchun oʻrnatayotgan yangi xavfsizlik qurilmalari kompyuter tomografiyasi imkoniyatlariga ega boʻlib, ular «suyuqlik asosidagi portlovchi moddalarni aniqlashda ancha yaxshi ishlay oladi».

Xavfsizlik qoidalariga kiritilgan ushbu oʻzgarishlar TSA oʻtgan yili yoʻlovchilardan tekshiruv paytida poyabzallarini yechishni talab qilish qoidasini bekor qilganidan keyin yuz bermoqda, bu ikki oʻn yillik davomida amalda boʻlgan va koʻpchilikka yoqmaydigan qoida edi.

Ijtimoiy tarmoqlarda ushbu eʼlonlarga munosabat turlicha boʻldi. Ushbu qoidalardan oldingi hayotni eslaydigan baʼzi yoshi katta foydalanuvchilar normal holatga qaytishni olqishlagan boʻlsa, yoshroq foydalanuvchilar bu oʻzgarishlar xavfsizlikning pasayishini anglatadimi yoki yoʻqmi, degan savolni oʻrtaga tashladilar.

«Odamlarda 11 sentyabrgacha boʻlgan davrga nisbatan nostalgiya bor, bu normal dunyoga qaytishga chaqiriq va men buni tushunaman», dedi Prays. «Men odamlar oʻzlarini qulayroq his qiladigan narsaga, yaʼni 11 sentyabrgacha boʻlgan dunyoga qaytishni xohlashlarini tushunaman».

Shunday boʻlsa-da, Praysning aytishicha, asosiy xavfsizlik choralari saqlanib qolsa va standartlar yuqori boʻlib qolsa, oʻzgarishlar yoʻlovchilar xavfsizligiga taʼsir qilmaydi.

«Men shunchaki 11 sentyabrgacha boʻlgan nostalgik tuygʻu uchun [amaldagi xavfsizlik choralarini] xavf ostiga qoʻyishni xohlamayman», dedi u. «Oʻzimizni yaxshiroq his qilishimiz uchun bunday qarorlar qabul qilmasligimiz kerak, deb oʻylayman. Xavfsizlik choralariga putur yetkazilmagan taqdirdagina biz bunday qarorlarni qabul qilishimiz mumkin va men bunday vaziyatlarda hamisha shunga eʼtibor qarataman».