Amerikalik chorvadorlar oshayotgan xarajatlar va Trampga boʻlgan sadoqatlari oʻrtasida sarson boʻlishmoqda

**Amerikalik chorvadorlar narxlarning oshishi va Trampga boʻlgan sadoqatlari oʻrtasida qolmoqda**

AQSh xorijdan yangi mol goʻshti importini eʼlon qilishidan oldin ham chorvador Ivett Mannon dahshatli oʻrmon yongʻini va yoqilgʻi narxining oshishi muammosiga duch kelgan edi.

Nebraskalik chorvador Ivett Mannon uchun bu yil shundoq ham ogʻir kelayotgan edi.

Aprel oyida oʻrmon yongʻini u 2002 yilda sotib olgan ranchodagi 1,600 akr (647 gektar) oʻtloqni va 13 milya (21 km) masofadagi devor-toʻsiqlarni kulga aylantirdi. Mulk Nebraskaning bepoyon Oʻrta Gʻarb osmoni ostida yozilib yotgan yashil adirlari, cheksiz mol poddalari orasida joylashgan don omborlari va chorva boqish maydonlari bilan tanilgan goʻshasida joylashgan.

Mannonning 300 bosh moli yongʻindan omon qoldi, ammo devor-toʻsiqlarni qayta qurish va poddani boqish kerak edi.

Poʻlat narxi oxirgi yillardagi eng yuqori darajaga chiqqani va AQSh prezidenti Donald Tramp tomonidan joriy etilgan bojxona tariflaridan qattiq taʼsirlangani sababli, bu bir fut uchun 4,89 dollar toʻlashni anglatar edi — umumiy hisob esa 300,000 dollardan oshib ketdi.

Buning ustiga, juda koʻp mahsuldor oʻtloqlar boy berilgani sababli, Mannon chorvasiga pichan tashish uchun har kuni traktorni ishga solishiga toʻgʻri keldi — bu Eron urushi sababli dizel yoqilgʻisi narxi keskin koʻtarilib, oʻtgan yilgiga nisbatan 40 foizdan ziyod qimmatlashgan bir paytda yuz berdi.

Keyin avgust oyida Tramp maʼmuriyati isteʼmol narxlarini pasaytirish maqsadida xorijdan 300,000 metrik tonna bojsiz mol goʻshti olib kirishini eʼlon qildi. Bu eʼlon AQShda aksariyat buzoqlar soʻyilish va sotilish uchun ajratiladigan sentyabr-noyabr oylari oldidan yangradi.

Mol goʻshti bozori darhol keskin tushib ketdi.

«Shuncha vaqt «Amerika mahsulotini sotib oling», «Amerikani yana buyuk qilaylik» degan shiorlar bilan yashadik», — deydi Trampga ovoz bergan 63 yoshli Mannon. «Ammo bu yerdagi biz kabi odamlarga kelganda: «kechirasizlar» deyishdi».

«Bu shunchaki xoinlikdek tuyuldi», — dedi u.

AQSh boʻylab koʻplab fermerlar va chorvadorlar har tomondan siquvga olinayotganliklarini aytmoqdalar. Oxirgi bir necha yil ogʻir kechdi, qurgʻoqchilik hosildorlikka zarar yetkazdi, chorva mollari soni esa shundoq ham tarixiy eng past darajada edi. Ammo ularning aytishicha, hukumat siyosati bu bosimni yanada ogʻirlashtirdi.

Bu holat oxirgi saylovda prezident Trampni keskin qoʻllab-quvvatlagan Nebraskadagi baʼzi odamlarni oʻz siyosiy qarashlarini qayta koʻrib chiqishga majbur qildi.

Tramp tomonidan qoʻllab-quvvatlanayotgan respublikachi Pit Rikettsga qarshi nomzodini qoʻygan mustaqil nomzod Den Osborn noyabr oyida boʻlib oʻtadigan Senat saylovlari oldidan kutilmaganda yuqori reyting koʻrsatkichlarini qayd etmoqda.

Respublikachilar fermerlar orasidagi gʻazab va hafsalasi pir boʻlish kayfiyatini yaxshi anglab turgandek. Oxirgi haftalarda Tramp ham, Nebraska gubernatori Djim Pillen ham oylardan beri qiynalayotganliklarini aytayotgan fermerlar va chorvadorlar uchun yoqilgʻi xarajatlarini kamaytirishga qaratilgan yordam choralarini eʼlon qilishdi.

Eron urushi fermerlik faoliyati uchun oʻta muhim boʻlgan dizel va oʻgʻit narxlarining keskin oshishiga olib keldi. Tariflar texnika va taʼmirlash xarajatlarini, shuningdek, poʻlat va yogʻoch-taxta narxlarini koʻtarib yubordi.

Tramp maʼmuriyatining qarorlari — xorijdan mol goʻshti import qilish yoki janubiy chegarani Meksika chorvasi uchun ochib qoʻyish boʻladimi — shundoq ham beqaror bozorlarni yanada izdan chiqardi.

Koʻplab ishlab chiqaruvchilar har bir bosh chorvadan yuzlab dollar zarar koʻrmoqda.

«Bularning barchasi umuman olganda chorvachilik bozoriga salbiy taʼsir koʻrsatdi», — dedi Arkanzas universiteti assistent-professori va qishloq xoʻjaligi iqtisodchisi Jeyms Mitchell.

Uning aytishicha, chorvachilik bozori 10-12 yillik tsikllarda harakat qiladi, bunda yaxshi va yomon yillar boʻladi. Soha yaqindagina taklifning pastligi va talabning yuqoriligi narxlarni oshirgan ayniqsa foydali davrni boshdan kechirdi. Ammo hozirda bozor aniq pasayish tomon ketmoqda.

45 yoshli Jeyk Volfinger Nebraska shtatining Leksington shahri yaqinidagi oʻz chorva boqish maydonida bu inqirozni yengib oʻtishga harakat qilmoqda. U va uning rafiqasi Ogayo shtatidan boʻlib, bir necha avloddan beri fermerlik bilan shugʻullanib kelayotgan oilalardan. Ular boy tuproqqa va mamlakatdagi eng koʻp osti suvlariga ega boʻlgan Nebraskaga oʻz oilaviy hayotlarini qurish uchun koʻchib oʻtishgan.

45 yoshli Jeyk Volfinger Trampning mol goʻshti bozoriga aralashuvidan norozi ekanini aytadi — lekin baribir Prezidentga ishonadi

Volfingerlar 2010 yilda xarob ahvoldagi chorva boqish maydonini sotib olib, uni 5,500 bosh chorvaga moʻljallangan zamonaviy korxonaga aylantirishdi. Qoʻshnilari ularni ogʻir sohada halol mehnat bilan nimaga erishish mumkinligining ishtiboti sifatida koʻrsatishadi.

Ammo Volfinger oʻz rejalarida Eron urushi, tariflar yoki xorijdan mol goʻshti importini hisobga olmagan edi.

«Ishlar juda yaxshi ketayotgan edi», — dedi u. U chorvaning har yuz funtini 240 dollardan sotayotgan edi — ammo bu koʻrsatkich 225 dollarga tushib ketdi. Bu juda katta farq boʻlib tuyulmasligi mumkin, ammo har bir hayvon boshiga potentsial yuzlab dollar zararni anglatadi.

Volfinger shuningdek, juda yuqori dizel xarajatlari bilan ham toʻqnashmoqda, baʼzi texnikalari kuniga 400 gallonlik baklarni boʻshatmoqda.

«Bu insonni haqiqatan ham oʻylantirib qoʻyadi», — dedi u.

Trampning xayrixohi boʻlgan Volfinger prezidentga ovoz berganini, chunki «mamlakatga u kabi ruh kerak edi» deb aytdi. U shuningdek, soʻllarning «woke DEI» siyosatidan noroziligini bildirdi.

Ammo u prezidentning mol goʻshti bozoriga aralashuvidan mamnun emas.

«Odamlar fermerlarning ishiga umuman aralashmasligi kerak, chunki hozir hosil yigʻish vaqti», — dedi Volfinger.

Qirq milya shimoli-gʻarbda, Nebraska shtatining Kallavey shahri yaqinida 54 yoshli Dueyn Kimboll texnikalar bilan oʻralgan shiyponida turibdi — devorlardan birida esa Trampning gigant banneri osigʻliq.

«Kundalik qoʻshimcha xarajatlar... biroz ogʻriqli», — dedi u.

«Bilamanki, juda koʻp odamlar yana banklariga murojaat qilishga va kredit limitlarini oshirishga majbur boʻlishdi».

Kimboll Eron urushi allaqachon tugashi kerak edi deb oʻylagan edi.

Ammo u oʻzining siquvdagi moliyaviy ahvolida faqat Trampni ayblamaydi. «Buni ushbu maʼmuriyatga toʻnkash adolatli baholash boʻlmaydi deb oʻylayman», — dedi u.

U ogʻir byurokratik qoidalar va texnika hamda oʻgʻit narxlarining oshishiga eʼtibor qaratdi — bu tendentsiyalar Tramp Oq uyga qaytishidan oldin boshlangan edi.

«Bilamanki, juda koʻp odamlar yana banklariga murojaat qilishga va kredit limitlarini oshirishga majbur boʻlishdi», — deydi Dueyn Kimboll

Bank sohasidagi karyerasidan soʻng tugʻilib oʻsgan Nebraska shtatiga qaytib, rancho sotib olgan Mannon qishloq xoʻjaligi sektori oraliq saylovlarda oʻz fikrini bildirishiga ishonadi.

Ammo bu hududdagi koʻplab odamlar kabi, u ham haddan tashqari koʻp siyosiy bahslardan qochishni afzal koʻradi.

Bu narsa uning doʻsti va qoʻshni chorvador Djim Jenkins uchun muammo emas. Sobiq mustaqil Senat nomzodi boʻlgan Jenkins Nebraska qishloq xoʻjaligi va oilasi 150 yildan koʻproq vaqt oldin oʻzlashtirgan yerda joylashgan shaxsiy ranchosi bilan juda faxrlanadi.

Jenkins Nebraska qishloq xoʻjaligi sanoatiga zarar yetkazayotganiga ishongan siyosatdan shunchalik gʻazablandiki, yozda Omaxa gazetasi uchun maqola yozdi.

U shaxsan oʻzi ham bu bosimni his qildi va dizel, oʻgʻit, yogʻoch va poʻlatning yuqori narxlarini — tikonli simdan tortib devor ustunlarigacha boʻlgan hamma narsani misol qilib keltirdi.

Bu holat keyin nima boʻlishi va Trampning navbatdagi eʼloni soha uchun nimani anglatishi haqidagi «neaniqlik» sababli yanada yomonlashdi, dedi u.

«Bunday narsalar odamning uyqusini qochiradi», — dedi 69 yoshli chorvador BBC News'ga.

Trampning ashaddiy tanqidchisi boʻlgan va uning Oq uy uchun kampaniyalarining hech birida unga ovoz bermagan Jenkins oʻzining konservativ qoʻshnilari orasida farqlanib turishini biladi. Tramp birinchi marta saylanganda, Jenkins u «amaliy biznesmen ekanini isbotlaydi» deb umid qilganini aytgan edi.

Endi esa, «oʻylashimcha, u amaliylikdan juda yiroq boʻlib chiqdi», — dedi u.

Ammo Trampni qoʻllab-quvvatlaydigan koʻplab fermerlar va chorvadorlar uchun prezidentning qarorlari — hatto ularga moliyaviy zarar yetkazganda ham — baribir ishonchga loyiq.

«Biz hammamiz Tramp haqida buni bilar edik. U shunchaki avval oʻq uzib, keyin nishonga oladigan odam», — dedi Volfinger. «Qani endi, bilasizmi, qurolni gʻilofiga solib, keyin bu haqda oʻylab koʻrsa edi».

Ammo, dedi u, «oʻylashimcha, u umuman olganda bu mamlakatni toʻgʻri yoʻnalishda boshqarishga harakat qilmoqda».

Bobosi hozirda 12,000 akr (4,856 gektar) maydonni egallagan oilaviy yerlarda fermerlikni boshlagan Don Kantrell hali ham dizel narxlaridan aziyat chekayotganini aytdi va prezident «baʼzi ahmoqona ishlarni qiladi» va «baʼzi ahmoqona gaplarni aytadi» deb tan oldi.

Ammo Kantrell Tramp «umuman olganda eng yaxshi prezident» boʻlgan deb hisoblaydi.

«Keling, hukumat isrofgarchiligini qisqartiraylik», — dedi u. «Isrofgarchiliklar juda koʻp».

Tramp shuningdek, abortga qarshilik va xristianlikni ulugʻlash kabi ijtimoiy masalalarda Nebraskadagi koʻplab saylovchilarning shaxsiy eʼtiqodlariga mos keladigan pozitsiyani egallaydi.

«Oʻylaymanki, umuman olganda, agar siz bu mamlakatda konservativ boʻlsangiz, konservatorlarga ovoz berasiz», — dedi Volfinger.

67 yoshli Don Bati bunga qoʻshiladi: «Qishloq xoʻjaligidan tashqari boshqa juda koʻp masalalar bor».

Shunday boʻlsa-da, dedi u, iqtisodiy haqiqatlarni eʼtiborsiz qoldirish qiyin.

Bati shaxsiy va moliyaviy sabablar tufayli oʻtgan yili fermerlikdan isteʼfoga chiqdi. Makkajoʻxori va soya fermeri makkajoʻxori narxi 2022 yil boshida bir bushel uchun 7 dollardan uch yil oʻtib bor-yoʻgʻi 4.29 dollarga tushib ketganini kuzatdi.

Ammo xarajatlar kamaygani yoʻq, dedi u, tariflar va inflyatsiya uning daromadiga taʼsir qildi. Natijada, u oʻziga tegishli boʻlgan 400 akrli (161 gektar) fermani qiziga topshirishdek uzoq yillik orzusidan voz kechishga majbur boʻldi.

«Endi buning iloji yoʻq edi», — dedi u oʻzi oʻsib-ulgʻaygan uyning oshxona stolida oʻtirib.

U bu xulosaga faqat oʻtgan yili hisob-kitoblarni qilganidan keyin keldi.

«Ishlar yaxshi emasligini bilardim», — dedi u. «Ammo raqamlar ustida ishlay boshlaganimda... «Bu juda yomon boʻladi» deb oʻylab qoldim».

Bati 2016 yilda va yana praymerizda Trampga ovoz bergan — ammo 2024 yilda emas, chunki uning siyosatidan hafsalasi pir boʻlgan edi. U butun shtat boʻylab shunga oʻxshash noroziliklarni eshitganini aytdi.

«Ular hamon sodiq respublikachilar», — dedi u oʻsha odamlar haqida. «Ammo ular endi Trampning xayrixohi emas».

Shunga qaramay, butun Nebraska boʻylab soha oʻz ishini davom ettirmoqda.

Broken-Bou shahridagi yomgʻirli payshanba kuni kovboy shapkalari, katalak koʻylak va djinsi shim kiygan xaridorlar yopiq binodagi navbatdagi chorva auktsioniga yigʻilishdi.

Buzoqlarni hali ham sotib olish va sotish kerak, chorvachilik xoʻjaliklari — ularning koʻpchiligi bir necha avlodga tegishli — siyosat sababli toʻxtab qolmaydi.

Poyezd yoʻllarining uzoq tomonida, yem-xashak va xoʻjalik mollari doʻkonlari yonida Ivett Mannon nebraskaliklarning irodasi va aziyatlarga chidamliligini xulosaladi.

«Qishloq xoʻjaligidagi odamlar tuzatib boʻlmaydigan optimistlardir», — dedi u. «Optimist boʻlmaganimizda bu ish bilan shugʻullanmas edik».