30 avgust: Napoleonning mag‘lubiyati, malika Diana va Gorbachyov o‘limi, Gabon to‘ntarishi...

30-avgust sanasi tarixda ko‘plab dramatik, siyosiy va g‘ayrioddiy voqealar bilan bog‘liq bo‘lib, ularning ayrimlari dunyo tarixining yo‘nalishiga ta’sir ko‘rsatgan.

**1757-yil – Gross-Yegersdorf jangi:** Yetti yillik urush davrida Rossiya qo‘shinlari Prussiya armiyasi ustidan muhim g‘alabaga erishdi.

**1813-yil – Kulm jangi:** Napoleon Fransiyasi qo‘shinlari Avstriya, Prussiya va Rossiya ittifoqi tomonidan mag‘lubiyatga uchratildi. Bu jang Napoleonning Yevropadagi mavqei zaiflashib borayotganini ko‘rsatgan muhim to‘qnashuvlardan biri edi.

**1835-yil – Melburnga asos solindi:** Avstraliyaning bugungi eng mashhur shaharlaridan biri bo‘lgan Melburnning yevropaliklar tomonidan doimiy joylashuvi shu sana bilan bog‘liq.

**1836-yil – Xyuston tashkil topdi:** AQShning Texas shtatida keyinchalik ulkan megapolisga aylangan Xyuston shahriga asos solindi. O‘zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov shu shaharda hayotdan ko‘z yumgan (2016-yil 5-noyabr).

**1862-yil – Amerika fuqarolar urushidagi ikkinchi Bull-Ran jangi:** Konfederatsiya qo‘shinlari Ittifoq armiyasini yirik mag‘lubiyatga uchratdi. Bu Amerika fuqarolar urushidagi muhim burilishlardan biri bo‘lgan.

**1914-yil – “Nashriyot” tuzildi:** O‘rta Osiyo jadidchilik harakati yo‘lboshchisi, XX asr o‘zbek milliy matbuoti va yangi usuldagi milliy maktab asoschisi Munavvarqori boshchiligida bir guruh taraqqiyparvarlar “Nashriyot” shirkatini tuzdilar. Uni tuzishdan maqsad gazeta, jurnal va kitob nashr qilish yo‘li bilan aholini ma’rifatli qilish va Yevropa madaniyati yutuqlaridan bahramand etish edi.

**1916-yil – Ernest Shekltonning mashhur qutqaruv operatsiyasi:** Bu 30-avgust tarixidagi eng ta’sirli voqealardan biri. Mashhur qutb tadqiqotchisi Ernest Sheklton to‘rtinchi urinishda Antarktidadagi Elefant orolida qolib ketgan 22 nafar ekipaj a’zosini tirik holda qutqardi. Ular "Endurance" kemasi halokatga uchraganidan buyon bir necha oy davomida og‘ir sharoitda yashagan edi.

**1922-yil – Turkiyaning G‘alaba kuni (Zafer bayrami):** Aynan 1922-yil 30-avgustda Dumlupinar jangida turk qo‘shinlari yunon armiyasi ustidan hal qiluvchi g‘alabaga erishdi. Keyinchalik bu sana Turkiyada milliy bayramga aylandi.

**1941-yil – Leningrad qamali boshlanishidagi og‘ir kunlar:** Ikkinchi jahon urushi davrida Germaniya qo‘shinlari Leningradga olib boruvchi so‘nggi temiryo‘l yo‘lini uzib qo‘ydi. Keyinchalik shahar uzoq va dahshatli qamalga duchor bo‘ldi.

**1963-yil – Moskva–Vashington “Qizil telefon”i ishga tushdi:** Sovuq urushning eng xavfli davrlaridan keyin AQSh va SSSR rahbarlari o‘rtasida tezkor aloqa kanali ishga tushirildi. U yadroviy mojaroning oldini olish uchun juda muhim vositaga aylandi.

**1967-yil – Turgud Marshall yaratgan tarix:** AQSh Senati Turgud Marshallni Oliy sud sudyasi etib tasdiqladi. U AQSh Oliy sudidagi birinchi qora tanli sudya bo‘ldi.

**1995-yil – Ordenlar ta’sis etildi:** O‘zbekiston Respublikasining “Mehnat shuhrati” ordenini ta’sis etish to‘g‘risida” va “Shon-sharaf” ordenini ta’sis etish to‘g‘risida” Qonunlari qabul qilindi.

**1997-yil – Diana fojiasi:** Dunyo matbuoti Parijda sodir bo‘lgan avtomobil halokati haqida xabar tarqatdi. Fojia 30-avgustdan 31-avgustga o‘tar kechasi ro‘y bergan. Halokatda Britaniya qirollik oilasining mashhur vakili, Uels malikasi Diana, Dodi Fayed va haydovchi Anri Pol halok bo‘lgan.

**2005-yil – “Katrina”dan keyingi dahshat:** “Katrina” to‘fonidan bir kun o‘tib, Nyu-Orleanning katta qismi suv ostida qoldi. Qutqaruvchilar vertolyot va qayiqlar yordamida yuzlab odamlarni olib chiqishga harakat qildi.

**2010-yil – 18 metrli monument ochildi:** Buxoroda “Ko‘hna va boqiy Buxoro” monumenti qad ko‘tardi. Uning markazida uch avlod – ota-ona va bola, nihol o‘tqazayotgan bobo va nabira hamda uy qurayotgan ota-o‘g‘ilning barelefli haykallari aks ettirilgan. Obida tepasiga balandligi 5 metr, vazni 32 tonnadan iborat aylanib turuvchi ulkan Yer shari o‘rnatilgan bo‘lib, unda O‘zbekiston xaritasi tasvirlangan.

**2021-yil – AQSh Afg‘onistondan chiqib ketdi:** 30-avgust kuni AQShning Afg‘onistondagi 20 yillik harbiy ishtiroki amalda yakunlandi. Oxirgi AQSh samolyotlari Kobul aeroportini tark etdi.

**2022-yil – Mixail Gorbachyov vafot etdi:** Sobiq ittifoqning so‘nggi rahbari, “qayta qurish” va “oshkoralik” siyosati bilan tanilgan Mixail Gorbachyov 91 yoshida vafot etdi. Uning siyosiy merosi SSSRning yemirilishi va sovuq urushning tugashi bilan chambarchas bog‘liq.

**2023-yil – Gabonda davlat to‘ntarishi:** Gabonda harbiylar prezident Ali Bongo Ondimbani hokimiyatdan chetlatilganini e’lon qildi. Ular uni korrupsiyada ayblashgan.