O‘zbekistonning Markaziy Osiyo va Ozarbayjon bilan savdosi keskin o‘sdi

**O‘zbekistonning Markaziy Osiyo va Ozarbayjon bilan savdo aloqalari jadal rivojlanmoqda**

So‘nggi yillarda O‘zbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari va Ozarbayjon bilan iqtisodiy hamkorligi sezilarli darajada kuchaydi. O‘zaro savdo hajmining, investitsiyalar va qo‘shma korxonalar sonining ortishi nafaqat O‘zbekiston, balki butun mintaqaning barqaror iqtisodiy o‘sishiga xizmat qilmoqda.

**Mintaqa davlatlari bilan savdo 3,1 barobar oshdi**

2017-yildan 2025-yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 3,1 barobar o‘sib, 8,3 milliard AQSh dollariga yetdi. Shu davrda eksport 2,1 barobar ko‘payib, qariyb 3,2 milliard dollarni, import esa 4,2 barobar o‘sib, 5,1 milliard dollarni tashkil etdi.

Markaziy Osiyo mamlakatlari investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar soni yetti barobardan ko‘proq oshib, 2,3 mingtadan oshdi. Mintaqa davlatlaridan O‘zbekistonga jalb qilingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlarning yillik hajmi 600 barobardan ziyod o‘sdi. Bu ko‘rsatkich 2017-yilda 2,1 million dollar bo‘lgan bo‘lsa, 2025-yilda 1,3 milliard dollarga yetdi.

**Qozog‘iston eng yirik savdo hamkori bo‘lib qoldi**

2025-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonning Markaziy Osiyodagi eng yirik savdo hamkori Qozog‘iston bo‘ldi. Qozog‘iston bilan tovar ayirboshlash hajmi 5 milliard dollarni yoki O‘zbekistonning mintaqa davlatlari bilan umumiy savdosining 60,2 foizini tashkil etdi.

Turkmaniston va Qirg‘iziston bilan tovar ayirboshlash hajmi 1,2 milliard dollardan bo‘lib, har birining ulushi 14,5 foizga teng bo‘ldi. Tojikiston bilan tashqi savdo hajmi esa 912,3 million dollarni yoki jami mintaqaviy savdoning 11 foizini tashkil qildi.

2025-yilda O‘zbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlariga eksporti 3,2 milliard dollarga yetdi. Mintaqa davlatlarining mamlakat umumiy eksportidagi ulushi 9,8 foizni tashkil etdi. Markaziy Osiyo davlatlaridan import hajmi 5,1 milliard dollar bo‘lib, ularning O‘zbekiston umumiy importidagi ulushi 11,1 foizga yetdi.

**O‘zaro savdoni ikki barobardan ko‘proq oshirish imkoniyati**

Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi savdo 1996–1997-yillarda imzolangan ikki tomonlama erkin savdo bitimlari asosida amalga oshirilmoqda. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi hisob-kitoblariga ko‘ra, uchinchi davlatlardan import qilinayotgan mahsulotlarni mintaqa mamlakatlarining o‘zaro yetkazib berishlari bilan almashtirish imkoniyati mavjud. Buning hisobiga Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi ichki savdo hajmini 11,4 milliard dollarga, ya’ni ikki barobardan ko‘proq oshirish mumkin.

Mavjud salohiyatdan to‘liq foydalanish uchun o‘zaro savdodagi tarif istisnolari va notarif to‘siqlarni bosqichma-bosqich bartaraf etish talab qilinadi. Shuningdek, mintaqa eksportyorlari va importyorlarini Markaziy Osiyo umumiy bozoridagi talab va taklifga doir dolzarb ma’lumotlar bilan muntazam ta’minlash mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish muhim ahamiyatga ega.

**O‘zbekistonda mintaqa kapitali ishtirokida 2 384 ta korxona mavjud**

2017–2025-yillarda Markaziy Osiyo davlatlaridan O‘zbekistonga jalb qilingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlarning umumiy hajmi 2,5 milliard dollarni tashkil etdi. Faqat 2025-yilning o‘zida mintaqadan jalb qilingan investitsiyalar va kreditlar hajmi 1,3 milliard dollarga yetdi. 2026-yil iyun holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda Markaziy Osiyo mamlakatlari kapitali ishtirokida 2 384 ta korxona faoliyat yuritmoqda.

**Ozarbayjon bilan savdo 9,5 barobar oshdi**

So‘nggi yillarda O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi munosabatlar strategik sheriklik va ittifoqchilik darajasiga ko‘tarildi. Ikki mamlakat prezidentlari raisligida Oliy davlatlararo kengash tashkil etildi. Mazkur tuzilma ko‘p qirrali hamkorlikni rivojlantirishning asosiy mexanizmlaridan biriga aylandi.

O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi savdo ham erkin savdo rejimi asosida amalga oshirilmoqda. 2017–2025-yillarda ikki mamlakat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 9,5 barobar oshib, 32,5 million dollardan 307,3 million dollarga yetdi. O‘zbekistonning Ozarbayjonga eksporti 8,2 barobar ko‘payib, 27,6 million dollardan 227,3 million dollarga yetdi. Import esa 16,3 barobar o‘sib, 4,9 million dollardan 80 million dollarga ko‘tarildi.

**O‘zbekiston Ozarbayjonga nimalar eksport qildi?**

2025-yilda O‘zbekistonning Ozarbayjonga eksporti 227,3 million dollarni tashkil etdi. Eksport tarkibida:

* Mashina va transport uskunalari

* Sanoat mahsulotlari

* Kimyo mahsulotlari

* Oziq-ovqat mahsulotlari

* Xizmatlar

Ozarbayjondan import hajmi esa 80 million dollarni tashkil qildi. Importning asosiy qismini oziq-ovqat mahsulotlari tashkil etib, ularning qiymati 43,2 million dollarga yetdi. Shuningdek, 17,4 million dollarlik sanoat mahsulotlari, 5,8 million dollarlik mashina va transport uskunalari, 5,4 million dollarlik kimyo mahsulotlari hamda 4,3 million dollarlik xizmatlar import qilindi.

**Ozarbayjon investitsiyalari 173,7 million dollarga yetdi**

2023-yilda ustav kapitali 500 million dollar bo‘lgan Ozarbayjon–O‘zbekiston investitsiya kompaniyasi tashkil etildi. Hozirgi kunda O‘zbekistonda Ozarbayjon kapitali ishtirokida 460 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu 2017-yildagi 71 ta korxonaga nisbatan 6,5 barobar ko‘p.

2025-yilda Ozarbayjondan O‘zbekistonga jalb qilingan investitsiyalar hajmi 173,7 million dollarni tashkil etdi. 2017-yilda bu ko‘rsatkich atigi 100 ming dollar bo‘lgan. O‘zbekiston iqtisodiyotiga Ozarbayjondan jalb qilingan investitsiyalarning umumiy hajmi 318,6 million dollarga yetdi.

Ozarbayjon kapitali ishtirokidagi korxonalar asosan qurilish, qayta ishlash sanoati va qishloq xo‘jaligi sohalarida faoliyat yuritmoqda. O‘zbekiston kapitali ham Ozarbayjon bozoridagi ishtirokini kengaytirmoqda. Jumladan, avtomobillar va to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish bo‘yicha qo‘shma korxonalar tashkil etilgan.

**Transkaspiy yo‘lagi hamkorlikning muhim yo‘nalishi**

Transport va logistika O‘zbekiston–Ozarbayjon hamkorligining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Transkaspiy xalqaro transport yo‘lagi — O‘rta yo‘lak orqali tovarlarni Yevropa bozorlariga yetkazib berishda Ozarbayjonning transport-logistika salohiyatidan foydalanishga qiziqish bildirmoqda. Bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan qo‘shma loyihalar ikki mamlakat o‘rtasidagi savdo hajmini yanada oshirish va O‘zbekiston mahsulotlarini yangi tashqi bozorlarga olib chiqish imkonini beradi.

Manba: Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi