Husiylar Qizil dengizdan foydalanganlik uchun kemalarga boj soladi

Husiylar Qizil dengizdan o‘tuvchi kemalardan boj yig‘ishni rejalashtirmoqda

Yaman husiylari Qizil dengizning janubiy qismidan o‘tadigan savdo kemalaridan to‘lov undirish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda. Bu haqda Reuters agentligiga mintaqadagi vaziyatdan xabardor manbalar ma’lum qildi.

Bu taklif husiylar Saudiya Arabistoniga qarshi dengiz blokadasini e’lon qilganidan bir hafta o‘tib paydo bo‘ldi. Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan husiylar 20-iyul kuni Saudiya Arabistoniga qarshi dengiz embargosini joriy etgan edi. Bu Yaqin Sharqdagi mojaroda AQSH va uning ittifoqchilariga qarshi yangi front ochib, energiya tashuvchi tankerlarga hujumlarni kuchaytirdi.

Manbalarning ta’kidlashicha, guruh Qizil dengizni Adan ko‘rfazi bilan bog‘laydigan Bob al-Mandab bo‘g‘ozidan o‘tadigan aksariyat kemalardan haq olish variantini o‘rganmoqda. Ushbu tizim qachondan kuchga kirishi hozircha noma’lum. Husiylarning matbuot xizmati bu borada izoh berishdan bosh tortdi.

**Eronning roli va Xitoy uchun imtiyozlar**

Iyul oyida husiy vakillari marhum rahbar Oyatulloh Ali Xomanaiyning dafn marosimida ishtirok etish uchun Eronga borgan edi. Reuters manbalariga ko‘ra, Eron rasmiylari ular bilan Bob al-Mandabdan o‘tish uchun to‘lov joriy etish masalasini muhokama qilgan.

Bunday qadamdan maqsad xalqaro suv yo‘llaridan haq olishni odatiy holga aylantirish va AQSHga bosimni oshirishdir. Manbalarning qo‘shimcha qilishicha, Xitoy kemalari bu to‘lovlardan ozod etiladi va husiylar bu kelishuvni qo‘llab-quvvatlamoqda.

Avvalroq Xitoy husiylar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar o‘tkazgan edi. Maqsad — Xitoy tankerlarining Qizil dengizda hujumlarsiz suzib o‘tishini ta’minlash. Xitoy Saudiya neftining dunyodagi eng yirik xaridori hisoblanadi.

Tehrondan qaytgan husiylar bilan birga Eron maslahatchilari ham kelgan. Ular Bob al-Mandab orqali to‘lovlarni tartibga soluvchi maxsus organni tashkil etishda yordam bermoqda.

"Husiylar Qizil dengiz ustidan nazoratni qo‘lga kiritishga va kemalardan haq olishga urinishmoqda", dedi Yaman hukumatining tashqi ishlar vaziri vazifasini bajaruvchi Afrah az-Zuba.

Ikki g‘arb diplomati so‘zlariga ko‘ra, bu harakat Fors ko‘rfazi va Yevropa davlatlarining kuchli qarshiligiga uchraydi. Biroq hozirda xalqaro harbiy-dengiz kuchlari tijorat kemalariga yetarlicha himoya ta’minlay olmayapti.

**Hormuz bo‘g‘ozi va Saudiya Arabistoniga tahdid**

Eron rasmiysi Reuters’ga bergan xabarida, Tehron Ummonning Hormuz bo‘g‘ozini birgalikda boshqarish va kemalardan to‘lovlar olish taklifini rad etganini aytdi. Bu esa Ko‘rfazdagi savdo yo‘lini ochish umidlarini yo‘qqa chiqardi. Bob al-Mandabning yopilishi Saudiya Arabistonini Hormuz bo‘g‘oziga muqobil bo‘lgan muhim yo‘nalishdan mahrum qiladi. Bu esa neft tanqisligi xavfini oshiradi.

Qizil dengizdagi yuk tashish hajmi 2023-yil noyabr oyidan beri to‘liq tiklangani yo‘q. U paytda husiylar G‘azodagi falastinliklarni qo‘llab-quvvatlash bahonasi bilan hujumlarni boshlagan edi. Tijorat kemalariga hujumlar faqat 2025-yilning oktyabr oyida G‘azoda otashkesim tuzilgach to‘xtatilgandi. Yaqinda Saudiya Arabistonining Jizan porti yaqinida kamida bitta neft tankeri hujumga uchradi va bu mas’uliyatni husiylar o‘z zimmasiga oldi.

BMT ekspertlar guruhining 2024-yilgi hisobotiga ko‘ra, husiylar ilgari ham Qizil dengiz va Adan ko‘rfazidan o‘tuvchi kemalarga xavfsiz o‘tish evaziga pul undirgan. Ushbu tushumlar oyiga 180 million dollarga yetgani taxmin qilingan, ammo bu ma’lumot tasdiqlanmagan.

Qizil dengiz yo‘nalishining ahamiyati juda yuqori bo‘lib, Bob al-Mandab orqali Osiyoga suzib borish o‘rtacha 16 kun davom etadi. Agar kemalar shimoliy Qizil dengiz, Suvaysh kanali va Afrika janubi orqali aylanib o‘tsa, bu yo‘l 50 kunni tashkil etadi.