“Arqon – suv ostidagi “ratsiyamiz” – g‘avvos
Farg‘ona viloyatining O‘zbekiston tumanidan oqib o‘tuvchi Katta Farg‘ona kanaliga FVB suvda qidiruv-qutqaruv maxsus guruhi safarbar etilgan. Chunki 50 yoshli erkak ehtiyotsizligi oqibatida kanalga tushib ketgan, 5 kundirki jasad topilgani yo‘q. G‘avvoslar guruhi suv osti va suv ustida qidiruv ishlarini olib borishyapti. Qutqaruvga jalb qilingan g‘avvoslar bilan cho‘kish holatlari va qanday omillar suvda insonning cho‘kib ketishiga sabab bo‘lishi haqida suhbatlashdik.
**G‘avvos: "Arqon – suv ostidagi "ratsiyamiz"**
Farg‘ona viloyatining O‘zbekiston tumanidan oqib o‘tuvchi Katta Farg‘ona kanalida FVBning suvda qidiruv-qutqaruv maxsus guruhi besh kundan buyon 50 yoshli erkakning jasadini qidirmoqda. Erkak ehtiyotsizlik oqibatida kanalga tushib ketgan. Kun.uz muxbiri qutqaruv ishlariga jalb qilingan g‘avvoslar bilan suhbatlashib, cho‘kish holatlari va ularga sabab bo‘luvchi omillar haqida ma’lumot oldi.
Har yili respublika bo‘yicha yuzdan ortiq kishi suvda cho‘kish oqibatida hayotdan ko‘z yumadi. Bu holatlar, ayniqsa, yoz faslida ko‘payadi. Suzishni bilmaslik, issiq havoda terlagan holda suvga tushish natijasida oyoq tomirlarining tortishishi, spirtli ichimlik iste’mol qilib cho‘milish va ruxsat etilmagan joylarda cho‘milish kabi omillar baxtsiz hodisalarga sabab bo‘ladi.
Suvda qidiruv-qutqaruv maxsus guruhi qutqaruvchisi Jasur No‘monovning ta’kidlashicha, ko‘pchilik suv yuzasi tinch ko‘ringani bilan, uning ostida kuchli oqim bo‘lishi mumkinligini hisobga olmay, suvga sakrab halok bo‘ladi. "Bir qarashda suv yuzasi sokin ko‘ringani bilan, ichkarida harakat kuchli bo‘ladi. Bu esa muvozanatning yo‘qolishiga olib keladi", – deydi tajribali g‘avvos.
No‘monovning so‘zlariga ko‘ra, yosh bolalar o‘rtasida cho‘kish holatlari, ayniqsa, yoz mavsumida ko‘payadi. Bunga ota-onalarning beparvoligi, bolalarning ruxsat etilmagan joylarda cho‘milishi va suzishni bilmasligi sabab bo‘ladi. Misol uchun, issiq havoda suvga tushgan bolalarning oyoq tomirlari sovuq suv ta’sirida tortishib qolishi, natijada muvozanatni yo‘qotib cho‘kishi mumkin.
Katta yoshdagi insonlar ham spirtli ichimlik iste’mol qilgan holda suvning tinch yuzasiga ishonib sakrashadi. Lekin suv ostidagi kuchli oqimni hisobga olishmaydi. "Suzishni bilgan har qanday odam ham buni anglab yetmaydi. Bilsa ham bunga befarq bo‘ladi. Oqibatda o‘zini eplay olmay qoladi. Muvozanat yo‘qolgandan keyin inson cho‘kib, baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin", – deydi No‘monov.
G‘avvoslik mashaqqatli kasb ekanligini ta’kidlagan No‘monov, suv osti juda shovqin va qorong‘i bo‘lishini, hech narsa ko‘rinmasligini aytdi. Ular suv ostida paypaslab qidiruv ishlarini olib borishadi. Suv ostiga tushishdan oldin maxsus kiyimlar kiyib, beliga arqon bog‘laydi. "Tepalikdagi hamkasbim arqonni tortish yo‘li bilan holatimni bilib turadi yoki buyruq beradi. Bir so‘z bilan aytganda arqon – suv ostidagi "ratsiyamiz"", – deydi g‘avvos.
No‘monov o‘zining ilk g‘avvoslik tajribasini eslab, Katta Farg‘ona kanalida cho‘kkan yosh bolaning jasadiga birinchi marta tegib ketganida seskanib ketganini aytdi. U ko‘prik ostiga tiqilib qolgan shox-shabbalarni tozalayotganida bolaning jasadiga qo‘li tekkan.
Qish faslida suv ostida ishlash yanada qiyinlashadi. Qalin kiyim bilan suvga tushgan jasadning suv yuzasiga ko‘tarilishi qiyin bo‘lgani sababli qidiruv ishlari uzoq davom etadi. Yozda g‘avvoslar suv ostida 1-1,5 soatgacha tura olsalar, qishda sovuq harorat tufayli 40 minutdan ortiq ishlay olmaydilar. Ba’zan suvdan chiqqanlarida nafas olish moslamalari muzlab qolgan holatlar ham bo‘lgan.
Farg‘ona viloyatining o‘zida bir yilda o‘rtacha 10 dan ortiq cho‘kish bilan bog‘liq baxtsiz hodisa yuz beradi. Jasur No‘monov ota-onalardan farzandlarini doimiy nazoratga olishlarini va belgilangan joylardan tashqarida cho‘milishdan saqlanishlarini iltimos qildi.
FVV Axborot xizmati xodimi Samandar Hikmatullayevning ma’lum qilishicha, respublika miqyosida har yili yuzdan ortiq inson suvda cho‘kish oqibatida halok bo‘ladi. Ularning 60 foizdan ortig‘ini voyaga yetmaganlar tashkil etadi. 50 foiz holatda odamlar o‘z ehtiyotsizligi oqibatida suv havzalarida cho‘kadi. Voyaga yetmaganlar bilan bog‘liq baxtsiz hodisalar, ayniqsa, 25-maydan, ya’ni yozgi ta’til boshlanganidan keyin ko‘proq kuzatiladi. Spirtli ichimlik iste’mol qilgan holda suv havzalarida cho‘milish ham o‘limga sabab bo‘ladi.