Öргимçакларда одамникига öхşаş уйқу босқиçи топилди
Биологлар öргимçаклар şунçаки қимирламай дам олмасдан, ҳақиқатан ҳам ухлаşини тажрибада тасдиқлади. Тунда безовта қилинган öргимçаклар кейинги кеçа кöпроқ ухлаб, йöқотилган уйқусини қоплаган. Уларда одамнинг тез уйқу босқиçига öхşаş - оёқлар титраşи ва кöзнинг иçки тузилмалари ҳаракатланиşи билан кеçадиган ҳолат ҳам кузатилган.
Öргимчакларда одамникига ўхшаш уйқу босқичи аниқланди
ПНАС журналида чоп этилган тадқиқотга кўра, ўргимчаклар уйқуси аввал ўйланганидан мураккаброқ тузилган. Бонн университети олимлари иштирокидаги гуруҳ уларда бир-биридан фарқ қилувчи икки уйқу ҳолатига оид хулқ-атвор далилларини топди.
Тадқиқот учун Австралиянинг Квинсленд штати тропик ўрмонларида яшайдиган Портиа фимбриата туридаги сакровчи ўргимчаклар танланган. Уларнинг тана ўлчами бешдан ўн миллиметргача бўлади.
Бу митти йиртқичлар асосан бошқа ўргимчакларни овлайди. Улар ўткир кўриш қобилиятига эга ва ўлжасига етиб бориш учун айланма йўлларни ҳам танлай олади. Кундузи атрофни ўрганиб, ов билан машғул бўлади, тунда эса ўзи тўқиган кичик тўр устида ёки остида дам олишга жойлашади.
Дам олиш давомида ўргимчакнинг танаси аста-секин осилиб боради. Оғзи ёнидаги калта пайпаслагичлари — педипалпалари эса бир-бирига яқинлашади.
Бир неча йил аввал сакровчи ўргимчакларнинг бошқа тури — Эварча арсуатада ҳам одамнинг тез уйқу босқичини эслатувчи ҳаракатлар кузатилган эди. РЕМ деб аталадиган бу босқич одамларда кўзларнинг тез ҳаракатланиши билан тавсифланади.
Бироқ ташқи ўхшашликнинг ўзи ўргимчак ухлаётганини тасдиқлаш учун етарли эмасди. Бунинг учун жонивор дам олаётганда ташқи таъсирларга секинроқ жавоб беришини ва етишмаган уйқусини кейинчалик қоплашга интилишини ҳам кўрсатиш керак эди.
Янги тадқиқот муаллифлари шу мақсадда қатор кузатув ва тажрибалар ўтказди. Инфрақизил камералар ўргимчакларнинг ҳаракатини тунда ҳам ёзиб олиш имконини берди.
Аввало, олимлар ёруғлик шароитини ўзгартириб, ўргимчакларнинг фаоллик ва дам олиш тартибини текширди. Маълум бўлишича, доимий хира ёруғликда ҳам уларнинг суткалик ритми сақланиб қолган.
Бу дам олиш вақти фақат кун ва тун алмашинувига боғлиқ эмаслигини кўрсатади. Ўргимчакларнинг фаолиятини ички биологик соат ҳам бошқаради.
Ўнта ўргимчакнинг тунги видеолари батафсил таҳлил қилинганда, бир-бири билан алмашиб турадиган икки ҳолат аниқланган.
Биринчисида ўргимчаклар узоқ вақт деярли қимирламай турган. Иккинчисида эса кўзларининг ички тузилмалари, жумладан, тўр пардалари ҳаракатланган, оёқлари ва танасининг бошқа қисмлари титраган. Баъзан улар оёқларини ўзига хос тарзда букиб, танасига яқинлаштирган.