Zero Waste Fashion: ўзбек анъаналаридан экологик модагача

Zero Waste Fashion: ўзбек анъаналаридан экологик модагача

15 октябрь куни Тошкентдаги «Human House» арт-галереясида «Zero Waste Fashion Festival» барқарор мода фестивали бўлиб ўтди. Унинг вазифаси дизайнерлик ва ҳунармандчилик ишида англанган ҳамда экологик истеъмолни, шунингдек чиқиндисиз ишлаб чиқаришни («zero waste») оммалаштиришдан иборат эди.

Фестиваль доирасида ёш ҳунармандлар ва дизайнерлар томонидан «zero waste» тамойили бўйича яратилган кийим-кечак буюмлари ва коллекциялари намойиш этилди. Экспонатлар орасида ташлаб юборилган мебель ва эски металл деталлардан ясалган буюмлар, қайта ишланган джинсилардан тикилган костюмлар, кўп марта ишлатиладиган тагликлар ва чиқиндисиз ишлаб чиқариш ҳамда экологик истеъмолга қаратилган бошқа ишлар бор эди.

«Human House» галереяси эгаси ва арт-директори Лола Сайфининг сўзларига кўра, бундай фестиваль ғояси унда анча олдин, замонавий ёшлар экологияга қанчалик эътиборли эканини пайқаганида пайдо бўлган.

— Ҳаммамиз келажакда қандай яшашимиз, экология ҳақида ўйлаймиз. Ва мен айнан ёшлар бу ҳақда тобора кўпроқ ўйлаётганини пайқадим, — тушунтиради у. — Биз қандайдир буюмларни қайта ишлайдиган, чиқиндиларни саралайдиган, дарахтлар экилишига куюнадиган жуда кўп ёшларни учратамиз. Ёки, масалан, Ўзбекистонда ёшлар кийимларни ташлаб юбормаслик учун уларни ўзаро алмашадиган «Телеграм»-каналлар бор.

Фестивалда абрли матолардан тикилган кийимлар кўргазмаси ва намойишига алоҳида урғу берилди. Лола Сайфининг сўзларига кўра, бу матолар ўзбек халқининг катта бойлиги ва қадриятидир. Унинг таъкидлашича, сўнгги йилларда абрли матолар бозорида деярли тўлиқ Хитой ишлаб чиқарувчилари ҳукмронлик қилмоқда, шунинг учун бундай матолардан кийим тайёрлаш анъаналарини сақлаб қалиш ва уларни замонавий дизайнерлик контекстида ривожлантириш алоҳида аҳамият касб этмоқда. «Улар мураккаб, ноқулай, тор, баъзан ранги чиқади ва киришади — шунга қарамай, биз улар билан ишлашимиз ва улардан кийиш мумкин бўлган, ювишдан қўрқмайдиган, ичида жозибали кўриниш мумкин бўлган ажойиб, дидли, замонавий буюмларни яратишимиз мумкин», — дейди Сайфи.

2024 йилдан бери Ўзбекистонда «Ҳунарманд» миллий ҳунармандлар уюшмаси томонидан Европа Иттифоқи ва Швейцариянинг «ALIPH Foundation» жамғармаси қўллаб-қувватловида ташкил этилган ҳамда абрли матолар ишлаб чиқариш анъаналарини сақлаш ва ривожлантиришга қаратилган йирик «Ikat Connection» халқаро лойиҳаси амалга оширилмоқда. Лойиҳа доирасида кенг кўламли илмий тадқиқотлар ўтказилди ва турли тилларда кўплаб нашрлар тайёрланди. «Ikat Connection»нинг йўналишларидан бири «Human House» мутахассислари билан биргаликда тайёрланган «Zero Waste Design Lab» тренинглари бўлди.

Ушбу тренинглар давомида орасида профессионаллар, янги бошловчилар ва ҳатто талабалар ҳам бўлган ёш дизайнерлар абрли матолар билан тўғри ишлашни ва улар асосида замонавий ҳамда оригинал костюмлар яратишни ўргандилар. Тренинглар якунлари бўйича барча иштирокчилар анъанавий ёндашувлар, замонавий ғоялар ва чиқиндисиз ишлаб чиқариш тамойиллари мужассамлашган ўз кийим коллекцияларини тақдим этдилар.

Лола Сайфининг тан олишича, тренингни тайёрлаш жараёнида у ўзи учун кутилмаган кашфиёт қилган.

— Мен бу мавзуни ўргана бошладим ва маълум бўлишича, бизнинг момоларимиз ва катта момоларимиз анъанавий чопонларни айнан «zero waste» услубида бичган эканлар, — дейди у. — Ва бу ерда доира тугалланди. Бутун дунёда ҳозирда шундай трендда бўлган, жуда оммалашган ҳаракатни момоларимиз аллақачон ўйлаб topгани ва қилгани маълум бўлди. Ва бу жуда соз.

Лола Сайфи ва унинг ҳамкасблари «Zero Waste Fashion Festival» натижаларидан ва ёшларнинг уни тайёрлашдаги юқори иштирокидан мамнун бўлишди. Келаси йили фестивални яна — эндиликда анча кенг кўламда ўтказиш режалаштирилмоқда.