Юрак, умид ва пўлатдан ясалган қатъият: Долли Партоннинг мусиқий мероси

Долли Партоннинг мусиқий мероси унинг қалби, умидлари ва қат'иятининг исботидир.

1980-йилда, Голливуддаги дебют филми *9 То 5* ни суратга олаётганда, Долли Партон филмнинг рамзий қо'шиг'ига айланадиган мусиқани о'йлаб топди. Гитараси саҳнада тақиқланганлиги сабабли, у акрил тирноқларини чалиб, ритмни моҳирона яратди. У бу товуш унинг қаҳрамони, хо'жайинининг доимий камситилиши ва жинсий зо'равонлигига дучор бо'лган турмуш қурган котиба томонидан ишлатиладиган ёзув машинасини мукаммал тақлид қилишини англади.

Хаяжонланиб, у қо'шиқни ҳамкасблари Лили Томлин ва Жейн Фонда билан баҳам ко'рди, иккинчиси эса филм продюсери бо'либ ишлаган. Фонда шундай деб эслайди: "Лили ва мен бир-биримизга қарадик ва бизнинг г'озларимиз шишиб кетди. Ва биз бу шунчаки филм қо'шиг'и эмаслигини, бу мадҳия эканлигини билардик".

1980-йил ноябр ойида чиқарилган "9 То 5" Партоннинг яккахон ижрочи сифатида АҚШдаги ягона биринчи рақамли хитига айланди ва унга "Энг яхши оригинал қо'шиқ" номинациясида Оскар номинациясини келтирди. У тез-тез тирноқлари билан яратилиш ҳикоясини айтиб берган бо'лса-да, "9 дан 5 гача" яна бир муҳим меросга эга: иш ҳаёти ва корпоратив дунёда аёлларнинг роли ҳақидаги кучли шарҳ.

Қо'шиқнинг унутилмас қо'шиг'и, "9 дан 5 гача ишлаш / Тирикчиликнинг қандай ё'ли!", шубҳасиз, о'зига жалб қилувчи ва ҳамма учун тушунарли бо'либ, иш машаққатли бо'лиши мумкин деган умумий фикрни акс эттиради. Бироқ, Долли о'зининг қувноқ юзаси остида чуқур г'азабни ифодалайди. У: "Бу бой одамнинг о'йини, улар уни нима деб аташларидан қат'и назар / Ва сиз бутун умрингизни унинг ҳамёнига пул қо'йиб о'тказасиз" ва "Улар шунчаки сизнинг онгингиздан фойдаланадилар ва ҳеч қачон сизга кредит бермайдилар" деб куйлайди. Бу қо'шиқ со'злари ишлайдиган аёлларнинг ҳақиқий умидсизликлари билан акс-садо бериб, уларга овоз берди.

Доллй қо'шиг'идаги асосий г'азаб дарҳол сезилмаслиги мумкин, чунки у 13 ёшидан бери мусиқа саноатининг сексизмини ко'риб чиқиш ҳуқуқига эга бо'лса-да, буни очиқчасига г'азаб билан ифодаламайди.

Унинг дастлабки ютуг'и 1967-йилда, кантри қо'шиқчиси Портер Вагонернинг ҳафталик миллионлаб томошабинларга етадиган машҳур телеко'рсатуви бо'лган *Тҳе Портер Вагонер Шов* да "қиз қо'шиқчи" сифатида ишга қабул қилинганида юз берди. Улар биргаликда 21 та хит дуетни, жумладан, "Жуст Сомеоне И Усед то Кнов", "Иф Теардропс Вере Пенниес" ва "Плеасе Дон'т Стоп Ловинг Ме" қо'шиқларини чиқардилар.

Партоннинг шуҳрати ошгани сайин, у ҳамкасбини соя қила бошлади. Охир-оқибат, у яккахон карьерасини давом эттириш зарурлигини англаб, собиқ устозидан узр со'раб "И Вилл Алвайс Лове Ёу" қо'шиг'ини ёзди. Бунга жавобан Вагонер 1979-йилда шартномани бузганликда айблаб, уни судга берди ва 3 миллион доллар (2,2 миллион фунт стерлинг) талаб қилди. Узоқ давом этган суд жараёнидан қочиш учун Партон тахминан 1 миллион долларга рози бо'лди.

У о'зининг автобиографиясида шундай деб ёзган эди: "Агар у бу билан яшай олса, мен ҳам усиз яшай оламан, деб қарор қилдим. Менимча, Портер бунга рози бо'лган. Мен унинг виждони ҳам, ҳисобчиси ҳам эмасман". Характерли жиҳати шундаки, Партон ҳеч қачон Вагонерга нисбатан нафратни сақламаган, ҳатто уларнинг профессионал муносабатлари бузилганидан кейин ҳам унга муҳим мартаба имкониятини бергани учун миннатдорчилик билдирган.

Бироқ, у соддаликдан йироқ эди. Бунга унинг "И Вилл Алвайс Лове Ёу" қо'шиг'и ҳуқуқлари учун кураши ёрқин мисол бо'ла олади. Қо'шиқ мамлакат чартларида биринчи о'ринни эгаллаганидан со'нг, Элвис Пресли кавер ёзишга қизиқиш билдирди. Партон унга: "Мен бундан қанчалик хурсанд эканлигимни тасаввур ҳам қила олмайсиз. Бу қо'шиқ муаллифи сифатида мен билан содир бо'лган энг катта воқеа", деди.

Аммо ёзиб олиш сессиясидан олдинги кечада Преслининг таниқли айёр менежери полковник Том Паркер Партонга Элвис фойдали нашриёт ҳуқуқларининг ярмидан воз кечмагунча қо'шиқни ёзиб олмаслигини ма'лум қилди. Партон 2020-йилда Реба МсЕнтире подкастида шундай деб эслади: "Мен: 'Хо'ш, бу бунга янгича нуқтаи назар беради. Чунки мен сизга нашриётнинг ярмини бера олмайман. Мен буни оиламга қолдираман', дедим. У эса: 'Хо'ш, унда биз буни қила олмаймиз', деди. Мен эса тун бо'йи йиг'ладим".

У Соунтрй Мусис Телевисионга шундай деди: "Я'ни, бу энг ёмон нарса эди. Одамлар: 'Сен ақлдан озгансан. Бу Элвис Пресли. До'зах, мен унга ҳаммасини берардим', дейишарди. Мен: 'Қо'лимдан келмайди', дедим. Мен ҳар доим бу қандай эшитилишини о'йлардим. Биламан, у буни [яхши ма'нода] о'лдирган бо'ларди".

Партон охир-оқибат охирги марта кулди. Уитни Хюстон 1992-йилда *Тҳе Бодйгуард* саундтреки учун "И Вилл Алвайс Лове Ёу" қо'шиг'ининг блокбастер версиясини ёзиб олганида, Партон ҳали ҳам ҳуқуқларга эгалик қилди ва Преслининг қасри бо'лган "Граселанд"ни сотиб олиш учун етарли пул топди. Бунинг о'рнига у пулни Теннесси штатининг Нашвилл шаҳридаги қора танлилар маҳалласига сармоя қилди ва бу Хюстон меросига муносиб ҳурмат деб ҳисоблади.

О'зини ҳимоя қилиш ва мусиқасини шунчаки товардан ко'ра ко'проқ қадрлаш қат'ияти Партон меросининг асосий жиҳатидир. Унинг намунаси бо'лмаганда, Тейлор Свифт унинг орқа каталогини сотиб олган хеж-фондларга қарши чиқиб, роялтиларни қайтариб олиш учун энг катта хитларини қайта ёзиб олганми ёки ё'қми, деган савол мунозарали. Қандай бо'лмасин, Долли ма'қуллади. Свифтнинг стратегияси ҳақида со'ралганда, у: "Ақлли! У жуда ақлли, у жуда ажойиб, у даҳо. Ростдан ҳам, у нима қилаётганига қаранг! Бу ажойиб!", деб хитоб қилди.

Партоннинг о'лимидан қайг'уда бо'лган Свифт, юлдузнинг "рассом сифатида о'з қадр-қимматини ҳимоя қилиш учун" курашидаги "по'лат суяги"ни тан олди.

Мусиқий жиҳатдан унинг мероси ҳам худди шундай чуқурдир. Олти ёшида Партон о'зининг биринчи қо'шиг'и "Литтле Тинй Тасселтоп"ни ёзди, бу унинг маккажо'хори ипак сочлари билан севимли қо'г'ирчог'ига баг'ишланган қасида эди. У бутун фаолияти давомида бундай кундалик тафсилотларни умид ва ҳис-туйг'уларга то'ла қо'шиқларга айлантирди.

Унинг 1971-йилдаги классик "Ко'п рангли палто" қо'шиг'и ёш Партоннинг онаси унга тикиб берган йиртиқ, қо'лда тикилган кийимлар билан фахрланишининг чуқур та'сирли ҳикоясини ҳикоя қилади. 1974-йилдаги *Менинг Теннесси тог' уйим* номли консепт албоми Партоннинг о'смирлик чог'ида Нашвиллга ко'чиб о'тгандан кейин уйига ёзган биринчи хатини о'қиши билан бошланадиган мусиқий автобиографиядир. У шундай қо'шиқ куйлади: "Бир нечта одамлар менга аллақачон бир нечта қо'шиқларимни ёзиб олишлари мумкинлигини айтишди, шунинг учун мен тирикчилик учун етарли пул топаман. Ва мен сизнинг очлигим ёки бошқа нарсалар ҳақида ташвишланишингизни истамайман". Албом муқовасида 1940 ва 50-йилларда Партоннинг ҳақиқий болалик уйи бо'лган икки хонали ёг'оч уйнинг фотосурати бор, қолган қо'шиқлар унинг тарбиясининг идеал тасвирини акс эттиради. Электр ва оқова сувсиз ҳам, у ҳар бир кишида ва ҳар бир вазиятда яхшиликни ко'ришга қат'ий қарор қилган. "Биз камбаг'ал бо'лишимиз мумкин эди, лекин биз буни билмас эдик / Биз бу со'зни эшитган эдик, лекин биз унинг ма'носини билмас эдик."

Қо'шиқ ёзишга унинг диаристик ёндашуви қизил сочли романтик рақиб ҳақида ёзилган "Жолене" ва эри Карл Динга бо'лган самимий севги изҳори бо'лган "Алл И Сан До" каби хитларни ҳам келтириб чиқарди. Кулгили ва ҳақиқий, у ҳаёт синовлари ва қийинчиликларини доимий равишда о'заро бог'лиқ тарзда тасвирлаб берди, ҳатто унинг саҳна кийими ва соч турмаги ҳаётдан каттароқ бо'либ қолган бо'лса ҳам.

"9 То 5" қо'шиг'ининг феминистик хабари муносабатлардаги икки томонлама стандартларни танқид қилган "Вҳен Поссессион Гец Тоо Стронг" ва "Жуст Бесаусе И'м А Воман" каби қо'шиқлар билан олдиндан айтиб берилган эди: "Менинг хатоларим сизникидан ёмон эмас / Фақат мен аёлман". Аёллар гендер стереотиплари - уй бекаси, васвасага солувчи, йиқилган аёл, аралаш қиз - билан чекланган даврда у бу ролларни киноя қилди ва қабул қилди, уларни охиригача ижро этди ва шу билан бирга о'з кучини та'кидлади. 2008-йилда чиқарилган "Басквоод Барбие" қо'шиг'ида у шундай қо'шиқ айтди: "Мени ташқи ко'ринишим туфайли доим ното'г'ри тушунишган / Мени муқоваси бо'йича баҳоламанг, чунки мен жуда яхши китобман". Бундай со'злар аёллар авлодларини жамият тушунчаларига мослашиш о'рнига, о'зларининг асл қиёфасини қабул қилишга илҳомлантирди.

У шунингдек, о'з мусиқасидан одамларни бирлаштириш учун фойдаланган, ҳатто кантри мусиқаси муассасасининг катта қисми консерватизмга сингиб кетган бо'лса ҳам. 2002-йилда Лос-Анжелесдаги "Ҳоусе оф Блуес"да Партон ҳатто драг ижрочилари томоша қилган бир гуруҳ одамлар орасида "Жолене" номини "драг қуеен" билан алмаштирди.

Мусиқадан ташқари, унинг хайрия ишлари камбаг'ал талабаларга стипендиялар берди ва ёш о'қувчиларга 200 миллиондан ортиқ китобларни тақдим этди. Шуниси э'тиборга лойиқки, у илҳомлантирган кантри юлдузларининг ҳеч бири ҳеч қачон "кейинги Доллй Партон" деб номланмаган, чунки ҳеч ким унинг ноёб услубини такрорлай олмас эди. У ноёб, о'рнини босмайдиган ва такрорланмас эди. Ҳаётида ва ҳозир ҳам ундан кейин афсона.