Европа шиддат билан кучайиб бораётган қўпорувчилик кампанияси нишонига айланди ва бунда асосий гумондор Россиядир

Европа кенгайиб бораётган диверсия кампанияси зарбаси остида қолди, бунда асосий гумондор Россиядир

Германия Лейпциг аэропортидаги ҳужум Европанинг «Россия гибрид операциялари» тизимининг бир қисми эканини маълум қилди

Европа рекорд даражадаги ёзги иссиқни бошдан кечираётган ва кўплаб сиёсатчилар таътил режимига ўтган бир пайтда, Россия ўз урушига эътиборини қаратган ҳолда қолди.

Ўтган ойда Россиянинг Украина бўйлаб ҳарбий ҳужумлари нафақат кучайди ва тинч аҳоли учун янада ҳалокатли тус олди, балки Россия бутун Европа бўйлаб диверсия кампаниясини ҳам фаоллаштирган кўринади.

Бу сафар асосий нишонлар ҳарбий ва мудофаа саноати объектлари бўлди.

Украина ҳарбий таъминотни етказиш учун фойдаланадиган Лейпциг аэропортида портловчи моддалар билан тўлдирилган дронлар топилганидан бир ой ўтиб, Германия ички ишлар вазири «бунга Россия масъул» эканини айтди.

Владимир Путин, одатдагидек, исбот талаб қилмоқда, унинг расмийлари эса бу айбловни «абсурд» деб рад этмоқда.

Аммо дронлар фақатгина драматик бошланиш эди. Август ойида Италиядан Эстониягача бўлган мудофаа объектларида бир қатор шубҳали ёнғинлар юз берди.

Бунга алоқадор баъзи давлатлар аллақачон Россияга ишора қилган; бошқалари ҳали ҳам тергов олиб бормоқда ва баъзи ёнғинлар охир-оқибат тасодифий деб баҳоланиши мумкин, бу эса айнан шундай ҳужумлар қандай кўриниши керак бўлса, шундайдир.

Польша ички ишлар вазирининг фикри қатъий.

«Россия ўз стратегиясини ўзгартираётгани ва фаоллигини, жумладан, террорчилик ва диверсия фаолиятини кучайтираётгани ҳақида жуда кўп сигналлар бор», деди Марчин Кервинский ва одамларни ҳушёр бўлишга чақирди.

4 август, Германия:

Лейпциг аэропортида биринчи дрон топилди.

10 август, Болгария:

EMCO мудофаа компаниясига тегишли заводда йирик ёнғин содир бўлди, дастлабки хабарларга кўра, ёқилғи етказиб бериш пайтида юк машинаси ёниб кетган.

13 август, Италия:

Рим яқинидаги KNDS Ammo Italy заводидаги ёнғин кучли портлашга сабаб бўлди.

La Repubblica нашрининг хабар беришича, маҳаллий прокурор ташқи аралашув эҳтимолини ўрганмоқда. Расмий равишда унинг идораси фақат «номаълум шахслар»га нисбатан эҳтиётсизлик орқасида фалокат келтириб чиқариш моддаси бўйича иш қўзғатилганини тасдиқлайди.

15 август, Эстония:

Kyiv Post нашрига кўра, Украинага дронлар етказиб берувчи Таллиндаги Milrem Robotics заводи олов ичида қолди. Икки гумондор ҳибсга олинди.

Эстония Бош вазири Кристен Михал терговчилар Россия диверсияси эҳтимолини «жиддий қабул қилаётганини» айтди.

25 август, Словакия:

Полиция Украинага тегишли дрон ишлаб чиқарувчи корхонага ўт қўйиш ҳужумининг олди олинганини ва «кўп миқдордаги ёнувчи аралашма» мусодара қилинганини маълум қилди. Компаниянинг ўзи Россияни айбламоқда, полиция эса «буйруқларни бажарган» уч нафар гумондорни ҳибсга олди. Словакия Россиянинг Европадаги яқин иттифоқчиси ҳисобланади.

30 август, Польша:

Аллақачон диверсияларнинг асосий нишонига айланган мамлакат яна иккита ёнғин ҳақида хабар берди.

Бири Люблинда вертолёт бутловчи қисмларини ишлаб чиқарадиган компанияда содир бўлди. Бош вазир Дональд Туск ўт қўйиш эҳтимолини «истисно қилиб бўлмаслигини» айтди.

WB Group дрон ишлаб чиқарувчисига қилинган ҳужум янада аниқроқ. Ниқобли шахс кузатув камерасига ёнувчи қурилмаларни улоқтираётганда тушиб қолган. Туск буни «Россиянинг эскалация фаолиятининг давоми» деб атади.

Бу тизим сентябрь ойида ҳам давом этди: Германиянинг Мюнхен шаҳрида икки нафар болгариялик Rhode & Schwartz мудофаа фирмасига машинадан ёнувчи қурилмалар улоқтириб, ўт қўйишда гумонланиб ҳибсга олинди.

31 август куни Скаржиско-Каменнадаги ёнғин Польшанинг энг йирик мудофаа компанияларидан бирини нишонга олди.

Ҳарбий ва мудофаа объектларига ҳужумлар янгилик эмас, гарчи Россия билан боғлиқ аввалги диверсиялар янада тушунарсиз нишонларни, масалан, Ikea дўкони ва Польша бўёқ дўконини ўз ичига олган бўлса-да.

Янгилик шундаки, ҳолатларнинг зичлигидир.

«Сўнгги бир неча ҳафта ичида биз гувоҳи бўлган ҳарбий объектларга ҳужумларнинг шиддати одатий ҳол эмас», дейди Кингс коллежининг Уруш тадқиқотлари департаменти ходими Даниела Рихтерова.

У бу ўсишни Россиянинг Украинага босқинидаги ўзгаришлар билан боғлайди.

«Биз аслида Украина урушни Россияга олиб борганини ва Россия ҳудудининг ичкарисига зарба берганини кўрдик... Улар [Москва] босим остида, улар нимадир қилишлари керак».

Баъзи диверсиялар тартибсизлик ёки қўрқув яратиш учун уюштирилган бўлса-да, Рихтерова Кремлнинг ҳозирги мақсади «мажбурловчи сигнал бериш» деб ҳисоблайди: ставкаларни ошириш орқали мамлакатларни Киевни қўллаб-қувватлашни тўхтатишга мажбурлаш.

Секин бошланган бўлса-да, Германия Украинага ҳарбий ёрдам етказиб берувчи энг йирик давлат ҳисобланади.

Бошқа назариялар ҳам бор.

Баъзиларнинг фикрича, Россия Украинага етказиб бериладиган маҳсулотлар «жўмрагини ёпиш»дан кўра, НАТОнинг заиф томонларини синаб кўришга кўпроқ эътибор қаратмоқда.

«Россия нима мақбул экани чегараларини ўрганмоқда ва натижалар ҳақида маълумот тўпламоқда. Улар нима иш беришини ва нима заиф эканини аниқламоқдалар», деб таъкидлайди Chatham House таҳлил маркази ходими Кир Жайлс.

У диверсия кампаниясини Россиянинг Европадаги тажовузининг, ўз таъбири билан айтганда, «кейинги босқичи»га тайёргарлик деб билади.

«Улар жабрланувчи мамлакатнинг бу борада ҳақиқатда бирор чора кўришга тайёрлигини баҳоламоқдалар».

Диверсия ҳолатларини кузатувчи Халқаро стратегик тадқиқотлар институти (IISS) 2024 йилнинг бошидаги фаолликка ишора қилади, ўшанда Украина иттифоқчилари унга Ғарб томонидан етказиб берилган қуроллардан Россия ичкарисида фойдаланишга рухсат бера бошлаган эди.

2024 йил посилка-бомба фитнаси йили бўлди, ўшанда Россия Буюк Британия ва Польшага суюқ портловчи моддалар бўлган посилкаларни юборишда айбланган эди.

Улардан бири DHL юк самолётига юкланишидан олдин ёниб кетган. Бу анча каттароқ нарса учун синов бўлгани тахмин қилинмоқда.

2024 йилда Литвадан Буюк Британия ва Польшага тўртта посилка юборилган — иккитаси Буюк Британиядаги омборда ва Лейпциг аэропортида ёниб кетган.

«Бу уларнинг оммавий қурбонлар беришга тайёрлиги нуқтаи назаридан сезиларли даражада юқори кўрсаткич эди», дея қўшимча қилади Жайлс.

Бу шунчалик жиддий қадам эдики, Оқ уй Кремль билан боғланиб, буни тўхтатишни айтди. Россия чегарани синаб кўрди ва чекловни топди.

Аммо ҳужумлар давом этди. Жума куни Германия ОАВлари федерал полиция ҳисоботига таяниб, бу йил мамлакат бўйлаб 165 дан ортиқ шубҳали диверсия ҳолатлари рўйхатга олинганини маълум қилди, гарчи унда бунга ким масъул экани айтилмаган бўлса-да.

Германиядан олинган хабарларга кўра, Лейпциг аэропортида дронларни юклаган ва учирган шахслар россияликлар бўлган ва улардан камида биттаси мамлакатга айнан шу миссия учун кирган бўлиши мумкин.

Бу ғайриоддий ҳолат бўларди.

Европадаги диверсия ҳужумларининг мутлақ кўпчилиги Россиянинг воситачилари: унинг «ёлланма диверсантлари» томонидан амалга оширилган.

Улар одатда собиқ Совет иттифоқи давлатларидан бўлган, интернет орқали ёлланган ва сиёсий эътиқоддан кўра кўпроқ пул билан рағбатлантириладиган рус тилли шахслардир.

BBC томонидан Польшадан хабар қилинган бир ҳолатда, ёлланган диверсантлар илгари Украина учун жанг қилишга кўнгилли бўлишган.

«Йўналтирувчилар» одатда Россияда қолиб, операцияларни онлайн тарзда мувофиқлаштиради деб ишонилади.

IISS бу воситачиларни камикадзе дронларига қиёслади: арзон ва кўп миқдорда жойлаштириш осон, лекин бир марталик.

Ҳаваскорлар бепарво ёки эҳтиётсиз ҳам бўлиши мумкин. Посилка фитнасида бир киши қабул қилиш пунктини топа олмаган ва бутун миссияни бекор қилишга тўғри келган.

Шундай экан, агар Москва Лейпциг дронини учириш учун профессионалларни юборган бўлса, бу унинг аниқлик ва муваффақиятни хоҳлаганидан далолат беради.

Аслида, қурилмалар носоз бўлиб чиққан кўринади.

Россиянинг диверсия операциялари Совуқ уруш даври қўлланмасидан олинганга ўхшайди. Даниела Рихтерованинг тадқиқотлари Совет диверсия рўйхатларида жуда ўхшаш нишонларни кўрсатади ва агент-диверсантлардан худди шу тарзда фойдаланилган.

Унинг сўзларига кўра, ғоя тинчлик даврида уруш даврида кучаядиган кичик, инкор этилиши мумкин бўлган ҳужумларни амалга оширишдан иборат эди.

«Менимча, биз ҳали ҳам иккаласи ўртасидаги кулранг ҳудуддамиз, аммо сўнгги ҳафталарда биз кўрган ҳужумлар бу ҳудудни торайтирмоқда», дейди у. «Ва менимча, бу кейин нима содир бўлиши хавфини оширади».

НАТО жавоб беришга шошилаётган бир пайтда, қанча кичик, алоҳида ҳужумлар Россиянинг тизимли ҳужумига тенг келиши ва чора кўришни талаб қилиши ҳақидаги саволлар очиқ қолмоқда.

Эҳтимол, энг катта хавф — бу тасодифий эскалациядир.

Агар портловчи посилка ҳавода портлаб, ҳалокатга сабаб бўлганида-чи? Агар Лейпциг дрони самолётни уриб туширганида-чи?

«Менимча, бу катта ҳужумга олиб келиши мумкин эди», дейди Рихтерова. «Унда НАТО, ушбу кучайтирилган хавфсизлик муҳитида, буни эътиборсиз қолдира олмасди ва жавоб қайтариши керак бўларди».