"Етарлича камбағал" эмас: Одамлар Лондоннинг олдиндан тўлов схемаларидан фойдаланадими?
Ушбу схемалар яшаш харажатлари билан қийналаётган одамларга ёрдам бериш учун мавжуд.
Лондонликлар "олдинга пул то'лаш" ташаббусларидан фойдаланадиларми ёки о'зларини "етарлича камбаг'ал эмасликларини" ҳис қиладиларми?
Лала Боокс жамоат хайриялари ҳисобидан қо'ллаб-қувватланадиган олдиндан пул то'лаш дастурини бошқаради.
Сиз шунга о'хшаш хабарга дуч келган бо'лишингиз мумкин: "Агар сизга озгина нарса керак бо'лса, лекин вазият бирон сабабга ко'ра қийин бо'лса, юракни олиб, уни бизга кассада беринг, ҳеч қандай тушунтиришга ҳожат ё'қ."
Булар олдиндан пул то'лаш схемалари сифатида танилган бо'либ, унда шахслар бошқалар кофе ёки китоб каби харажатларни қоплаш учун фойдаланишлари мумкин бо'лган умумий фондга пул қо'шадилар.
Турмуш харажатлари ошиб бораётган даврда бундай ташаббуслар тобора қимматлашиб бораётган кичик харажатлар юкини енгиллаштириш имкониятига эга. Бироқ, улар қанчалик тез-тез ишлатилади ва одамлар улардан фойдаланишда о'зларини эркин ҳис қиладиларми?
Ҳост Сафе "то'хтатилган кофе" дастурини бошқаради.
Лондон шаҳрининг марказида жойлашган Ҳост Сафе шундай дастурлардан бирига мезбонлик қилади.
Сент-Мери Алдермарй черковида жойлашган кафе менежери Барбара Горниска қат'ий қоидалар камлигини та'кидлайди: кунлик ичимлик нархини қоплаш керак деб ҳисоблаган ҳар бир киши ундан фойдаланиши мумкин.
Кассада бепул ичимлик со'раш о'рнига, мижозлар ичимликлар тахтасида ко'рсатилган полимер лойдан ясалган юраклардан бирини танлашлари мумкин.
"Бу одамларнинг уялиб қолишининг олдини олиш учун, айниқса, катта навбат бо'лса. Ҳамма ҳам то'г'ридан-то'г'ри: "Бепул ичимлик олсам бо'ладими?" деб айта олмайди", деб тушунтирди Горниска.
Мижозлар бепул ичимликни олиш учун пештахтада полимер лойдан ясалган юракни тақдим этишлари мумкин, ҳеч қандай савол бермасдан.
Бу йил бошида Лондон шаҳрининг эркинлиги мукофотига сазовор бо'лган ва 17 йилдан бери уйсиз қолган доимий мижоз Пол Атертон шундай инсонлардан биридир.
"Агар мен о'тириб, Ви-Фи дан фойдаланиб, кофе ичиб, о'зимни жамиятнинг бир қисми каби ҳис қила олмаганимда, бу шаҳарда омон қолмаган бо'лардим", деди у.
Кинорежиссёр, ёзувчи ва ижтимоий фаол Атҳертон бу схемаларни "ҳаётни о'згартирувчи" деб та'рифлаган.
Ойига 160 фунт стерлинг сақлаш харажатларини ҳисобга олган ҳолда, Атҳертон кунига 4 фунт стерлингга яшашини айтади.
Пол Атҳертон бу ташаббусларни "ҳаётни о'згартирувчи" деб атаган.
"Агар бу нарсалар мавжуд бо'лмаганида, сиз жамиятдан ташқарида бо'лар эдингиз. Ҳозирги нафақаларимдан бир пиёла кофе кундалик нафақамдан оладиганимдан ко'проқдир."
Лондон Иқтисодиёт Мактабининг иқтисодчиси профессор Жоан Коста-и-Фонт бундай схемаларни "денгиздаги томчи" деб та'рифлайди.
"Бу қаҳва ичмасликдан яхшироқ", деди у. "Аммо бу аслида структуравий муаммони ҳал қилмайди. Бу меҳр-оқибат белгиси. Мен буларнинг барчаси меҳр-оқибат белгиси, деб айтардим."
Горницанинг со'зларига ко'ра, схемани реклама қилиш ҳам қийин бо'лиши мумкин, чунки у ундан тез-тез ва турли келиб чиқиши бо'лган шахслар томонидан фойдаланишни хоҳлайди.
"Охир-оқибат, ушбу схемадан мақсадим нафақат қаҳва сотиб олишга қодир бо'лмаган одамлар учун, балки одамлар ундан фойдаланишлари мумкинлигига ишонч ҳосил қилишлари - ҳатто ичимлик сотиб олишга қодир бо'лсалар ҳам."
Дарёнинг жанубида жойлашган Самбервеллдаги мустақил китоб до'кони Лала Бооксда ҳам шунга о'хшаш фикр мавжуд бо'либ, у шунга о'хшаш дастурни амалга оширади.
Эгаси Даниелле Мойланнинг айтишича, уларнинг маблаг'идан ҳар ким о'з до'конида китоб ёки журналнинг то'лиқ ёки қисман нархини қоплаш учун фойдаланиши мумкин.
Схема, айниқса, ижара ҳақининг ошиши ва яшаш харажатларининг қийинчиликларини ҳис қилаётган жамиятдаги ёшлар орасида машҳур - гарчи ундан фойдаланиш иккиланиш билан қабул қилиниши мумкин.
Лала Бооксдаги схема жамоат томонидан молиялаштирилади ва мижозларга китоб нархининг то'лиқ ёки қисман қисмини талаб қилиш имконини беради.
"Мен о'зимни ёмон ҳис қиляпман" - ко'п одамлар буни айтишади ёки сиз улар бу улар учун эмас деб о'йлашларини ко'ришингиз мумкин. Ёки улар ундан фойдаланиш учун етарлича камбаг'ал бо'лмаслиги ёки етарлича ноқулай аҳволда бо'лмаслиги мумкин."
Бироқ, Мойлан бу схеманинг мақсади эмаслигини та'кидлайди; Бу янги китоб учун пули етарли эмас деб ҳисоблайдиган ҳар бир киши учун мавжуд.
"Бу шунчаки сиз о'зингизни уйингизга олиб кетишингиз учун қулай ҳис қилишингиз учун", деб тушунтирди у.
Одамлар шунчаки кассага яқинлашиб, маблаг'лардан фойдаланишни со'рашлари мумкин бо'лса-да, янада эҳтиёткорлик билан усул ҳам ишлаб чиқилган.
До'коннинг орқа томонидаги қутида ҳар ким олиши мумкин бо'лган совг'а ваучерлари солинган конвертлар то'плами бор.
Мойлан уларнинг одатий совг'а ваучерларига о'хшашлигини айтади: "Биз фарқни билмас эдик".
До'коннинг орқа томонидаги белги одамларни совг'а ваучерлари қутисига ё'налтиради.
Ваучерлар бошқа ҳар қандай совг'а ваучерларига о'хшайди.
Улар бу саволсиз ёндашув одамларнинг схемадан фойдаланишига олиб келиши мумкинлигидан хавотирдами?
Мойлан қат'ий "ё'қ" деб жавоб беради. "Бу ба'зан бундай схемани бошқаришнинг энг муҳим жиҳати ва бу шунчаки жамоат фондининг бир қисми сифатида қабул қилишингиз керак бо'лган нарса."
У до'стининг туг'илган куни учун китоб сотиб олиш учун схемадан фойдаланган мижоз ҳақида гапириб берди. Бошқа бир мисолда, схема маҳаллий бошланг'ич мактаб учун 30 та китоб тақдим этган.
"Кембервел ва Саутваркдаги одамлар пул бераётгани г'оясида ёқимли нарса бор - бу кейин бурчакда яшовчи болалар учун китоб сотиб олиш", деди Лаланинг схемасини ко'риб, мактаб китоблари г'оясини о'йлаб топган ота-она Гиллиан Люис.
Мойлан қо'шимча қилди: "Биз ҳатто бир ҳафта ичида хоҳлаган китобини олиш учун етарли пули ё'қдек туюлганда ундан фойдаланиши мумкин бо'лган одамларни ҳам учратамиз, кейин эса икки ой о'тгач, улар қайтиб келиб, ҳозир хайрия қилишни хоҳлашларини айтишади".