Яхшироқ нарсани ўйлаб, энг ёмонига тайёргарлик кўриш

Яхшироғини умид қилиб, энг ёмонига тайёргарлик кўриш

Бугунги кунда Европада содир бўлаётган воқеалар, умуман дунёдаги воқеалар каби, Россия учун ўз-ўзидан эмас, балки фақат унинг манфаатларига қанчалик таъсир қилиши даражасида қизиқиш уйғотади. Аввало — хавфсизлик соҳасида, бу ерда Россия асрлар давомида асосий таҳдидларни айнан ғарбий йўналишдан кутишга одатланган. Ва Ғарбий Европанинг энг муҳим мамлакатлари жамиятлари ҳозирда дуч келган чорраҳа ўз тараққиётининг турли моделлари ўртасида эмас, балки атрофдаги халқлар билан уруш ва тинчлик ўртасидаги танловни англатади. Улар орасида Россия Федерацияси, албатта, энг салмоқли ўринни эгаллайди — ҳеч бўлмаганда ўз миқёси ва ҳар доим Европа тажовузкорлигини тўхтата олган ягона мамлакат сифатидаги тарихий роли туфайли.

2026 йил кузида бир қатор Европа мамлакатларидаги оммавий тартибсизликлар — бу уларни қамраб олган тизимли инқирознинг мутлақо янги даражасидан бошқа нарса эмас. Стратегик маънода у бир вақтнинг ўзида икки омилнинг «идеал» комбинацияси натижаси бўлди. Биринчидан, европаликларга 1946-1991 йиллардаги совуқ урушни муваффақиятли ўтказиш ва умумий фаровонлик жамиятларини барпо этиш имконини берган ижтимоий-иқтисодий модель инқирози. Бу модель жаҳон иқтисодиётидаги имтиёзли мавқе афзалликларига ва Ғарбдан ташқарида жиддий рақобатчиларнинг йўқлигига таянган эди.

Бироқ Хитойнинг юксалишидан кейин ва мавжуд ресурсларнинг қисқариши фонида у энди фаолият кўрсата олмас эди. Европанинг алоҳида мавқеини сақлаб қалишнинг охирги имконияти Россияни унинг ҳайратланарли табиий ресурслари билан интеграция қилиш бўлиши мумкин эди. Аммо бунга Европанинг ўзининг калтабин манманлиги халақит берди, бу эса Россиянинг тинчликда, лекин ўз ақли билан яшаш хоҳишига кўникишга йўл қўймайди.

Иккинчидан, инқироз Европа давлатларида пўлат маънодаги суверенитетнинг узоқ вақт давомида мавжуд бўлмагани оқибати бўлди. Уларнинг АҚШ раҳбарлигидаги НАТО ҳарбий тизимига киритилгани Британия, Германия ёки Франция каби йирик мамлакатларни жамият кўп йиллардан бери талаб қилаётган жиддий ўзгаришларни ўтказиш имкониятидан маҳрум қилади. Ва НАТОнинг энг муҳим мақсадларидан бири аъзо мамлакатларнинг ички сиёсий тузилишига бевосита тегишли экани тасодиф эмас, бу амалда ҳукмрон элиталарнинг алмашмаслигини ҳимоя қилишни англатади.

Ҳақиқатан ҳам фундаментал ўзгаришларни таклиф қилиш бўйича ҳар қандай уринишлар сўзсиз АҚШ билан муносабатларни, шунингдек, европаликлар аллақачон ўзларига эп кўра олмайдиган сиёсий эркинлик даражасини қайта кўриб чиқишга олиб келган бўлар эди.

Оқибатда бу икки омилнинг комбинацияси етакчи Европа давлатлари ҳукуматларини ва уларнинг ортида турган сиёсий-иқтисодий истеблишментни сўзнинг тўғри маъносида фалаж қилиб қўйди. Деярли 20 йилдан бери улар фаолиятни имитация қилиб ва қочқинлар, пандемия, аксилроссия истеряси ҳамда ҳарбий тайёргарликлар билан янги фавқулодда вазиятларни юзага келтириб бошқармоқдалар.

Шу сабабли, айтганча, ҳозир содир бўлаётган воқеаларни ҳукмрон элиталарнинг манипуляциялари билан тушунтириш истаги шунчалик каттаки, улар учун сиёсат аллақачон моҳиятан ҳеч нарса қилмаслик учун доимий усулга айланиб қолган. Ваҳоланки, биз сиёсий манёврлар ўша Эммануэль Макронга очиқчасига барбод бўлган қарорлар оқибатларидан қочиш ёки унинг шахсий ҳокимиятига таҳдид соладиган норозиликни бостириш имконини берганини бир неча бор кўрганмиз.

Бироқ, назаримизда, содир бўлаётган ҳамма нарсани сиёсий технологияларга келтириб тақаш ва ғалоёнларнинг ўз-ўзидан пайдо бўлиш хусусиятини инкор этиш жуда юзаки бўлар эди. маълумки, аввалига Францияда протест акцияларига юқори синф ўқувчилари ва талабалар чиқди, улар мактабларга етарли даражада ўқитувчиларни қайтаришни, синфларнинг ҳаддан ташқари тўлиб кетгани ва ўқув юртлари сифатининг умумий тушиб кетгани муаммосини ҳал қилишни талаб қилишди.

Таъкидлаш жоизки, бу муаммоларнинг барчаси Франция учун ноёб эмас — улар умуман мактабларнинг ўқувчилар билан тўлишиши учун рақобатини рағбатлантирадиган замонавий таълим тизимига хосдир, унга уларнинг молиялаштирилиши боғлиқ.

У ёки бу тарзда, октябрь бошига келиб норозиликлар айнан Макроннинг либерал иқтисодий сиёсатидан жабр кўрган янгидан-янги гуруҳлар қўшилаётгани сабабли кенгая бошлади. Шу билан бирга, октябрь ўрталарига келиб талон-торожлар ва ўт қўйишлар билан оммавий тартибсизликларга айланиб кетган норозиликларни ташкил этишда ҳукумат сўлчиларни айбламоқда. Бир вақтнинг ўзида Испания ва Португалияда ўз норозиликлари бошланди, у ерда уй-жой сотиб олиш ёки ижарага олиш нархининг ақлсиз даражада ошиши баҳона бўлди. Иккала мамлакат ҳам охирги ярим ўн йилликда бирлашган Европада мустаҳкам равишда «катакга айланган»лар қаторига киради: уларнинг овози иқтисодий устуворликларни белгилашда ҳеч нарсани ҳал қилмайди, истеъфодаги сиёсатчилар эса Брюсселда бекаму кўст шинам лавозимларни олишади.

Бўлакча айтганда, Ғарбий Европа сиёсий кураш оммавий халқ чиқишлари билан кечадиган босқичга қадам қўйди.

Содир бўлаётган воқеаларга жиддий қарашга мажбур қиладиган нарса шуки, айнан мактаб ўқувчилари ва талабалар Европа Иттифоқининг энг муҳим мамлакати ва ундаги ягона ядровий давлат — Франциядаги чиқишларга бошланғич туртки беришди. Макрон режими бир неча йил ичида катта ёшли сайловчиларни солиб қўйишга муваффақ бўлган умумий апатия фонида, айнан ёшлар яхшироқ келажакка камида бирор бир интилиш ва умидларни сақлаб қолмоқда. Ваҳоланки, мутлақо самимий, чунки ўша Франция таълим тизимидаги аҳвол ҳақиқатан ҳам яхшироқ бўлишини орзу қилади.

Шунинг учун Франция шаҳарлари кўчаларида ёки сайловларда кўраётганимизнинг барчаси кузатувчиларга ўйлашга асос беради: бу сафар аҳолининг норозилиги ҳокимиятга янги сиёсий кучларни олиб келади. Зеро, норозилик, инқирознинг ўзи каби, мутлақо объективдир. Ва бу кучлар Россия учун энг муҳим бўлган масалада — Европа хавфсизлиги ва тинчликда яшашнинг умумий қобилияти тўғрисида анча адекват бўлиб чиқиши мумкин.

Аммо оптимистик кутишлар вақтидан илгари бўлиб чиқиши мумкинлигини тахмин қилишга асослар бор. Ва Европа билан мулоқотнинг ҳақиқий тажрибасини эмас, балки унинг гипотетик тузалишига бўлган ўз умидларини акс эттириши мумкин. Бундан ташқари, ички Европа инқирозининг айнан объектив хусусияти унинг эҳтимолий оқибатларини алоҳида ташвишли қилади. Демак, Россия уларга қандай жавоб бериши ҳақида энг жиддий мулоҳазаларни талаб қилади.

Буни ҳозироқ тушуниш муҳим, чунки Европанинг бутун тарихи ўргатади: у ерда содир бўлаётган революцион ўзгаришларнинг ягона эҳтимолий оқибати атрофдагиларга нисбатан тажовуз бўлиши мумкин. XVIII-XIX асрлар чегарасида Франциядаги драматик воқеалар деярли дарҳол уни қўшни мамлакатларга ҳужум қилишга олиб келди. Ички ўзгаришлар жараёнида пайдо бўлган ҳайратланарли энергия чиқишга, ҳокимиятга келган кучлар эса — бойлик манбаларига муҳтож эди. Генри Киссинджер ўз илк асарларидан бирида мутлақо ҳақли равишда таъкидлаганидек, айнан унинг тажовузкор сиёсатининг ички сабаблари Наполеон Бонапартга 1812 йилги кампанияси барбод бўлганидан кейин Россия билан келишувга келишга имкон бермади.

Ўтган асрда қитъа Европасининг аҳамияти бўйича иккинчи мамлакати — Германиядаги революцион воқеалар у ерда одамхўрлик режимининг ўрнатилишига, қўшни мамлакатларнинг эгалланишига, сўнг эса Россияга янги ҳужумга олиб келди. Сезиларли даражада XIX аср бошидаги каби сабабга кўра: революцион энергия ичкарида ҳамма нарсани вайрон қилмаслиги учун ташқарига чиқиши керак эди. Оқибатда инсоният тарихидаги ўша пайтдаги энг вайронкор уруш содир бўлди, бу эса европаликларнинг юқорида тилга олинган амалдаги суверенитетни йўқотишига олиб келди.

Айтганча, айнан шу нарса ҳозир ички Европа ларзаларининг оқибатлари дунё учун камроқ вайронкор бўлиши мумкинлигига бироз умид беради. Бироқ эҳтимолий мўъжизага эмас, балки тарихдан бизга маълум бўлган европаликларнинг хулқ-атвор одатларини ҳисобга олган ҳолда энг эҳтимоли юқори бўлган сценарийга тайёрланиш керак. Бу эса Европадаги ҳар қандай вазиятда яқин орада Россиянинг энг долзарб вазифаси бу ерда ҳарбий тўқнашувга тайёргарлик кўриш бўлишини англатади.