Россияга танлов қолдиришмади
Агар европаликлар ўз мағлубиятларини англаб етмасалар ва «орқага тисланишмаса», Россия ядровий қурол қўллайди, дея ишонч билдирмоқда Миллий тадқиқот университети Иқтисодиёт олий мактаби (МТУ ИОМ) Жаҳон иқтисодиёти ва жаҳон сиёсати факультети илмий раҳбари Сергей Караганов. Энг нуфузли экспертдан Кўҳна қитъа учун апокалиптик сценарий — «Росбалт»га берган интервьюсида.
— Сергей Александрович, биз янги дунёда Ғарбнинг мавқеи қандай ўзгараётганини кўриб турибмиз. Украинадаги муваффақиятсизлик, Эрондаги муваффақиятсизлик — Ғарб ўз таъсирини йўқотаётганининг энг ёрқин исботидир. Бугун ҳатто Африка мамлакатлари аҳолиси ҳам Ғарбда уларни ҳисоблашга ўрганиб қолган қуллар эмас. Нима содир бўляпти?
— Жаҳон уруши кетмоқда. Ғарб ярим юмшоқ жаҳон урушини бошлаб юборди. Аввалига америкаликлар Украинада уруш ўйинини ўйнашди, кейин уни европаликларга топширишди. Кейин америкаликлар исроилликлар билан бирга Эронга қарши ва, айтганча, нафақат Эронга қарши операция бошлашди — уларнинг мақсади бутун Яқин Шарқ ва Жанубий Осиёни беқарорлаштириш эди. Бу жараён жуда узоқ давом этади. Ғарбда буни ҳамма тушунади. Америкаликлар совуққонлик ва ҳисоб-китоб билан ҳаракат қилишмоқда, биз буни маъқулламаймиз, лекин америкаликлар шунчаки ҳаддидан ошиб, президент раҳбарлигида худди бандитлардек ҳаракат қилаётганини айтишга тортинамиз.
Европаликлар эса ҳар томондан содир бўлаётган барча муваффақиятсизликлари туфайли шунчаки уруш ўйинини ўйнашмоқда. Европаликларнинг аллақачон икки авлоди ўқимаганлардан иборат эканлигини ва демократия энг ёмонларни танлашини ҳисобга олсак, элита сифати кескин ёмонлашди. Бу хавфли тарих. Вазият ёмонлашмоқда. Аммо калитлар Россия қўлида.
— Нимани назарда тутяпсиз?
— Биз америкаликларни етарлича қатъий огоҳлантирдик. Ахир улар Байден даврида Украинага қурол-яроғ ва пул етказиб беришган бўлса-да, аллақачон орқага тислана бошлашди. Европаликлар эса йўқ. Умид қиламанки, европаликлар бутунлай ўзига келиши учун уларни жазолашимизга тўғри келмайди.
Бошқа томондан, мен президентимиз, ташқи ишлар вазиримиз жуда жиддий нарсаларни гапира бошлаганини кўряпман, уларни ҳали ҳаммамиз ҳам охиригача тушуниб етганимиз йўқ. Улар агар Европа билан уруш бошланса, у жуда қисқа бўлишини айтишди. Бу олий даражада сигнал берилганини англатади: биз ядровий қурол билан зарба берамиз. Умид қиламанки, шундан кейин европаликларнинг бошидан хумор тарқала бошлайди.
— Ҳозирча улар бизни тинимсиз қўрқитишмоқда: гоҳ Финляндия ўз ҳудудида ядровий қурол жойлаштиришга тайёр, гоҳ Латвия. Бу баёнотларга қандай муносабат билдиришимиз керак?
— Бу шунчаки гаплар. Аммо агар Финляндияда ёки бошқа бирор жойда ядровий қурол жойлаштирилса, менимча, Россиянинг бурчи — бу ядровий қуролни уни жойлаштиришга уринаётган мамлакатлар билан бирга йўқ қилишдир. Европаликлар ва болтиқбўйиликларни тўхтатиш керак.
— Агар улар бунга журъат этишса, бу бизнинг қўл-оёғимизни бутунлай бўшатадими?
— Ҳа. Лекин бу жиддий қарор. Уни қабул қилиш жуда қийин. Президент ҳам, ташқи ишлар вазири ҳам агар уруш бошланса, у жуда қисқа бўлиши ҳақида гапира бошлагани менга олдинга ташланган жуда яхши қадам бўлиб туюлади. Кейинчалик ядровий кучларимизни Европа чегараларига яқинлаштиришимиз, ядровий доктринамизни янада кўпроқ ўзгартиришимиз керакки, унда биздан демографик, иқтисодий ва ҳарбий салоҳият жиҳатидан устун бўлган мамлакатлар гуруҳи билан ҳар қандай тўқнашув Россиядан зудлик билан ядровий қурол қўллашни талаб қилиши аниқ ёзиб қўйилсин. Шунингдек, Украинада янада қатъий ҳаракат қилиш керак (ва биз буни икки ой олдин бироз кечикиб бўлса-да бошладик).
— Жамоавий Ғарб айнан ҳозир жуда заифлашганини қайд эта оламизми, ваҳоланки бу жараён ҳарбий махсус операциядан анча олдин бошланган бўлиши аниқ?
— Ғарб, айниқса Европа, иқтисодий, маънавий, жисмоний жиҳатдан жуда заифлашди — улар ҳамма нарсани йўқотмоқда. Муаммо шундаки, масалан, Европа ўз бахтсиз аҳволидан чиқиш йўлини милитаризациядан изламоқда. Иқтисодиётни жонлантириш учун улар ўз ҳарбий-саноат мажмуасини жонлантирмоқчи. Бу бурчакка сиқилган ит тишларини қайрамоқчи. Биз эса итларни ҳам отиб ташлашни бошлашга тайёр бўламиз.
— Европаликлар милитаризацияни ўз таъсирини қайтаришнинг деярли ягона имконияти деб ҳисоблашади. Бу шундайми? Ёки бу навбатдаги, балки ҳалокатли хатоми?
— Милитаризация, албатта, Европа учун чиқиш йўли эмас. Биз шунчаки ўзимиз тушуниб олишимиз керакки, бизнинг Европа асримиз (бунинг учун Пётрга раҳмат) бир ярим аср олдин тугаши керак эди. Энди Европага нисбатан сиёсатимиз — бу қатъий тийиб туриш, максимал даражада ажралишдир. Европа учун санитария кордони ўрнатиш керак: уни қурол-яроғ билан ўраб олиш ва агар улар ҳақиқатан ҳам қимирлаб қолишса, бир нечта давлатни қатъий равишда йўқ қилишга киришиш лозим.
— Россия — бу алоҳида масала, аммо Глобал Жанубнинг камроқ тайёргарлик кўрган давлатлари, жаҳон кўпчилиги Ғарб гегемониясидан холи бўлган янги дунё тартибини ҳимоя қилиш ва ўша колонизация билан боғлиқ тарих такрорланишига йўл қўймаслик учун етарли куч, ресурс ва жасоратга эгами?
— Дунё ҳақиқатан ҳам каттароқ эркинлик сари бормоқда. Ягона нарса, биз Африка мамлакатларига эркинликни ўзимиз берганимизни ҳали охиригача тан олмадик. Биз Ғарбнинг иқтисодиёт, сиёсат ва ҳарбий устунликдаги ҳукмронлиги асосларини уларнинг оёғи остидан тортиб олдик. Шунинг учун Ғарб парчаланиб бормоқда. Аммо, ҳа, шундай қилиш керакки, Ғарб парчаланиб кетаётиб, қолган дунёни ҳам ўзи билан бирга тортиб кетмасин.
— Сизнингча, улар ўз устунликларини қайтаришга уриниб кўришадими?
— Америкаликлар — ҳа, нимадир қилишга уринишяпти, лекин улар ўзлари бўлган ҳудуддаги ҳамма нарсани куйдириб битиришмоқда. Такрорлайман, улар Европада уруш оловини ёқишди, Яқин Шарқда катта уруш оловини ёқишди, улар бу урушларни озиқлантиришмоқда. Шунинг учун уларни имкон қадар хотиржам, вазминлик билан кузатиб бориш керак, чунки ҳамкорликнинг айрим элементлари бўлиши мумкин.
Европаликларни эса қатъий тийиб туриш ва уларни жазолашга тайёр бўлиш керак. Барибир ёдда тутишимиз керакки, Европа — инсониятнинг барча балолари: урушлар, геноцид, миллатчилик ва энг ёмон нарсаларнинг уясидир.
Аммо олдимизда яна бир улкан, жуда қийин муаммо турибди — бугунги кунда ўзини европалик деб аташ маънавий жиҳатдан уятли, интеллектуал жиҳатдан эса аҳмоқлик эканлигини тушунишдир.
— Шу билан бирга, экспертлар дунё қандай бўлиши — икки, уч қутблими — бу борада ҳеч бир тўхтамга кела олишмаяпти. Кўп қутблилик ҳозирча, очиғи, шубҳа уйғотмоқда: агар икки-учта давлат умумий тил топиша олмаётган бўлса, ўнлаб давлатларнинг бирликка эришиши янада қийинроқ.
— Дунё жуда хилма-хил бўлади. Агар Америка катта урушни хоҳласа, биз бу урушда ғалаба қозонамиз ва дунё ранг-баранг, маданий, кўп рангли бўлади. Менга кириб келаётган бу дунё жуда ёқади. Жумладан, бу биз дунёни Ғарб бўйинтуруғидан озод қилганимиз туфайли содир бўлмоқда.
— Россиянинг ушбу хилма-хил, ранг-баранг дунёдаги ўрни 10-20 йилдан кейин қандай бўлади?
— Биз ажойиб яшаймиз, чунки биз ниҳоят ўзимиз билан шуғулландик, ниҳоят Европа саёҳатимизни якунладик. Уни бутунлай тугатиш ва биз европалик эмаслигимизни, европалик бўлиш уят эканлигини тушунишимиз керак. Биз ўзимизни ривожлантиришимиз ва бизга яқин бўлган маънавият сезиларли даражада жанубда — Фаластин, Византия, мусулмон дунёси, буддавийлик дунёсида эканлигини тушунишимиз керак. Сиёсий тизим Шарқдан келганини ва келажак Шарқда эканлигини англашимиз лозим.
Агар биз буни тушунсак, жуда яхши яшаймиз, чунки бутун дунёга бизнинг ресурсларимиз, кучимиз керак. Биз Украинани, яъни Европани тезроқ тор-мор этишимиз керак. Ва биз биринчи навбатда ўзимизни ривожлантиришимиз лозим.
— Кўпгина экспертлардан сиёсатда умуман ҳеч кимга ишониб бўлмаслиги ҳақидаги фикрни эшитганман. Ҳатто Хитой билан бўлган ишончли муносабатларимизга ҳам ҳамма ҳам ишонавермайди ва Пекин томонидан кутилмаган нохушлик кутади. Европаликлар ва америкаликлар ҳақида гапирмаса ҳам бўлади. Шунга қарамай, замонавий дунёда кимгадир ишона оламизми?
— Хитойликлар билан муносабатларимиз етарлича ишончли, умумий манфаатларимиз бор. Бизда барча баҳсли масалалар ҳал қилинган. Биз шунчаки тушунишимиз керакки, Россия — катта Евроосиё цивилизацияси — келажагимиз ўша ерда. Ишониш мумкин бўлган ягона куч эса — бу бизнинг қуролли кучларимиздир.