Хотира батальони
Тожикистонда Марказий Осиёдан келган муҳожирлардан иборат махсус кучлар ҳақидаги фильм тақдим этилди
**Хотира батальони**
Тожикистонда 1979 йил декабрь ойида Афғонистондаги воқеаларда иштирок этган Совет махсус топшириқли бўлинмасига бағишланган «Мусулмон батальони» бадиий фильми лойиҳаси тақдим этилди. Тақдимот Хўжанддаги Рус уйи қошидаги Тарихий клуб йиғилиши доирасида бўлиб ўтди.
Картинанинг ғояси ва суратга олиш ишларига тайёргарлик ҳақида лойиҳанинг Тожикистондаги продюсери, милиция генерал-майори Хуршед Нуманов гапириб берди.
Фильм режиссёри сифатида «Алоҳида эътибор зонасида» фильми орқали танилган Россияда хизмат кўрсатган артист Борис Галкин эълон қилинган, сценарийни Валерий Киселёв ёзган.
Суратга олиш ишларини Тожикистон, Ўзбекистон ва Россияда ташкил этиш, ишлаб чиқаришни эса 2028 йилда якунлаш режалаштирилган.
Сюжет асосини кўпроқ биринчи «мусулмон батальони» сифатида танилган 154-алоҳида махсус топшириқли отряд тарихи ташкил этади. У 1979 йилда Ўзбекистон ССР Тошкент вилояти Чирчиқ шаҳридаги Туркистон ҳарбий округининг 15-алоҳида махсус топшириқли бригадаси базасида ташкил этилган. Бўлинма таркиби тахминан 532 кишидан иборат бўлиб, шахсий таркиб махсус равишда асосан уч миллат — ўзбеклар, тожиклар ва туркманлар ҳарбий хизматчиларидан саралаб олинган. 1979 йил декабрида бўлинма Афғонистонга ташланган.
27 декабрь куни 154-отряд СССР ДХҚнинг «Каскад» ва «Гром» махсус бўлинмалари билан биргаликда «Шторм-333» деб номланган операция давомида Афғонистон Халқ Демократик Партияси (АХДП) бош котиби Ҳафизулла Аминнинг қароргоҳи — Тож-Бек саройига қилинган ҳужумда иштирок этган ва ушбу ҳужум давомида Амин ўлдирилган.
Ҳужумнинг айрим тафсилотлари:
Ҳужум бошланишига Кобулдаги ҳукумат алоқа тармоғининг портлатилиши сигнал бўлди. Тож-Бек ташқи дунёдан узилиб қолди, Кобул гарнизони совет десантчилари томонидан тўсиб қўйилди.
Соат 19:15 да «мусулмон батальони» ва ДХҚ гуруҳлари жангчилари соқчиларни йўқ қилишни бошладилар. Буни сездирмасдан амалга оширишнинг иложи бўлмади — блокпостлардан ўқ узилди.
ДХҚнинг ҳужум гуруҳлари бир нечта БТР ва БМПларда қароргоҳ ҳудудига бостириб киришди ва дарҳол шиддатли пулемёт ва автомат ўқлари остида қолишди.
Ичкарида ҳужум гуруҳлари гвардиячиларнинг қаттиқ қаршилигига дуч келишди. Аминнинг соқчилари яхши тайёргарлик кўрган ва аъло даражада қуролланган эди.
Шундай бўлса-да, махсус кучлар соқчиларнинг ўқларини бостиришга ва ташаббусни қўлга олишга муваффақ бўлишди. Хоналарни тизимли равишда тозалаш бошланди.
Ҳафизулла Амин, ҳужум иштирокчиларининг хотираларига кўра, айнан граната портлашидан ҳалок бўлган, ўша пайтда махсус кучлар унинг кабинети жойлашган қаватни тозалаётган эди.
Ҳужум атиги қирқ дақиқадан кўпроқ давом этди. ДХҚ офицерлари ва Бош разведка бошқармаси (ГРУ) отрядлари жангчилари Аминнинг деярли барча соқчиларини йўқ қилишди.
Совет томонидан 12 киши ҳалок бўлди — ДХҚ махсус бўлинмаларининг беш нафар офицери (жумладан, ДХҚ полковниги, СССР ДХҚ Офицерлар таркибини такомиллаштириш курслари раҳбари Григорий Бояринов) ва «мусулмон батальони»нинг етти нафар жангчиси, 38 ҳарбий хизматчи яраланди. Афғонлар жангда 350 га яқин кишини йўқотдилар.
Операциядан сўнг бўлинманинг дастлабки таркиби СССРга қайтариб олиб чиқилди. Кейинчалик 154-отряд қайта ташкил этилди ва яна Афғонистонга юборилди, бироқ унинг иккинчи таркиби энди аввалги миллий тамойил асосида шакллантирилмади.
Ушбу эпизод совет қўшинларининг Афғонистонга киритилиши бошланишидаги асосий воқеалардан бирига айланди.
**Бош қаҳрамон синопсисдаёқ маълум қилинди**
Бўлажак картина сюжетининг айрим тафсилотлари баҳордаёқ маълум бўлган эди. 2026 йил апрель ойида сценарийнавис Валерий Киселёв «Мусулмон батальони» синопсисини эълон қилди. Ундан маълум бўлишича, фильмнинг катта қисми нафақат ҳужумнинг ўзига, балки Афғонистонга юборилишидан олдин Тошкент яқинида 154-отряднинг шакллантирилиши ва тайёргарлигига бағишланиши керак.
Унда бош қаҳрамон сифатида ёш десантчи офицерликдан махсус топшириқли отряд ҳарбий хизматчисигача бўлган йўлни босиб ўтган лейтенант Турсунқулов кўрсатилган. Тарихда пайдо бўлиши керак бўлган воқеаларнинг реал иштирокчилари орасида батальон командири Ҳабибжон Холбоев, разведка бошлиғи Ашур Жамолов, рота командири Владимир Шарипов ва бошқа ҳарбий хизматчилар тилга олинган.
Шу тариқа, лойиҳа реал воқеалар реконструкцияси ва бадиий ҳикоянинг уйғунлигини назарда тутади.
Ташкилотчиларнинг таъкидлашича, фильмнинг асосий мавзуси СССРнинг турли халқлари вакилларининг ҳарбий бурчи, жасорати ва жанговар биродарлиги бўлади.
Хўжанддаги учрашувнинг фахрий меҳмони 1979 йилги воқеаларнинг бевосита иштирокчиси, ташкилотчилар томонидан Ленин ордени кавалери сифатида таништирилган Ашур Жамолович Жамолов бўлди. Бўлажак фильмнинг эълон қилинган синопсисида Жамолов «мусулмон батальони»нинг разведка бошлиғи сифатида кўрсатилган.
Ҳозирда фахрий Хўжанд давлат университети ҳарбий қайта тайёрлаш кафедраси доценти бўлиб ишлайди ва ҳарбий-ватанпарварлик ишлари билан шуғулланади, жумладан, Сўғд вилояти мактаб ўқувчилари билан учрашувлар ўтказади.
Тақдимот чоғида унга «Алоҳида шароитларда хизмат кўрсатганлик учун» мукофоти ва «Мусулмон батальони» фотоальбоми топширилди.
Тадбирда, шунингдек, Россиянинг Хўжанддаги бош консули Сергей Ланкин ва Хўжанддаги Рус уйи раҳбари Татьяна Степанова иштирок этди. Ланкин Сўғд вилояти ҳудудида картинани суратга олиш ишларини ташкил этишда кўмак беришга тайёрлигини билдирди.
Суратга олиш даврининг бошланиш аниқ саналари, актёрлар таркиби ва премьеранинг тахминий санаси ҳозирча ошкор этилмаяпти. Ушбу босқичда лойиҳани якунлаш муддати расман 2028 йил деб белгиланган.