Хоразмда қашшоқлик ва ишсизликни камайтириш бўйича парламент назоратининг янги тизими жорий этилмоқда.
Хоразм вилоятида парламент ва жамоатчилик назоратининг янги модели ишлаб чиқилмоқда. У нафақат муаммоларни аниқлашга, балки уларнинг амалий ечимларига ҳам эътибор қаратади ва якуний натижаларни баҳолайди.
О'збекистоннинг Хоразм вилоятида қашшоқлик ва ишсизликни самарали равишда камайтиришга қаратилган инновацион парламент назорати тизими жорий этилмоқда. Ушбу модел нафақат муаммоларни аниқлашни, балки уларни ҳал қилишда парламент а'золарини фаол жалб қилишни ва эришилган натижаларни баҳолашни ҳам о'з ичига олади.
**Назоратга янги ёндашув**
Тизим қийин аҳволдаги оилаларга мақсадли ёрдамни кучайтириш ва қашшоқлик ва ишсизликни камайтириш мақсадларига эришишни та'минлаш учун мо'лжалланган. Олий Мажлис Сенати раиси Танзила Нарбаева бощилигидаги ищи гуруҳ Хоразм вилоятида ушбу ишнинг ташкил этилишини о'рганиб чиқди. Урганчда парламент а'золари, халқ депутатлари маҳаллий Кенгашлари раислари ва котибият раҳбарлари ҳамда маҳалла ташкилотлари вакиллари иштирокида йиг'илиш бо'либ о'тди.
Муҳокамада О'збекистон Маҳаллалари Ассоциацияси, Нуроний жамг'армаси, Оила ва аёллар қо'митаси, Ёшлар ишлари агентлиги, Инсон ижтимоий хизматлар маркази ва касаба уюшмалари вакиллари иштирок этди.
Назоратдан аниқ натижаларгача
Янги тизимга эҳтиёж Хоразм вилояти олдида қо'йилган улкан мақсадлардан келиб чиқади. Президентнинг минтақага ташрифи давомида аниқ мақсадлар белгиланди: 81 000 кишини қашшоқликдан чиқариш, 39 000 ишсизни иш билан та'минлаш ва йил охирига қадар минтақада қашшоқлик ва ишсизликни бутунлай ё'қ қилиш.
Ушбу мақсадларга эришиш учун Сенат маҳаллий Кенгашларнинг (парламентларнинг) маҳаллалар (маҳалла кенгашлари) билан ишлашда бевосита иштирок этишини та'минлайдиган механизмни ишлаб чиқди. Янги ёндашувнинг асосий фарқи парламент назорати мантиг'ини о'згартиришдадир. Унинг вазифаси ко'рсатмаларнинг бажарилишини текшириш ёки ҳисоботларни тинглаш билан чекланиб қолмайди. А'золар бутун жараёнда - муайян муаммони аниқлашдан тортиб, ечим топиш, унинг бажарилишини мониторинг қилиш ва якуний натижаларни баҳолашгача иштирок этишлари керак. Ушбу формат парламент назоратини аҳолига яқинлаштиради ва уни янада мақсадли қилади.
**Ҳар бир депутатнинг шахсий мас'улияти**
Янги тизимга ко'ра, ҳар бир депутат "етти маҳалла" ва жамоат ташкилотлари вакиллари билан биргаликда о'з сайлов округидаги маҳаллаларда белгиланган вазифаларнинг бажарилишини кузатиб боради. Бу иш қуйидаги масалаларни ҳал қилиши керак бо'лган аниқ режага асосланади:
* Ишсизликни камайтириш;
* Оилаларни қашшоқликдан чиқариш;
* Ижтимоий хизматлар ко'рсатиш;
* Инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш;
* Маҳалланинг ижтимоий инфратузилмасини ривожлантириш;
* Аниқланган муаммоларни ҳал қилиш.
Шундай қилиб, парламент иши янада ё'налтирилган бо'лади: ҳар бир туманга ма'лум вазифалар ва кутилган натижалар берилади. Ижтимоий реестрга киритилган оилаларга алоҳида э'тибор қаратилади. Улар билан ишлаш оиланинг о'зига хос ҳолати, эҳтиёжлари ва барқарор даромад манбаини яратиш имкониятларини ҳисобга олган ҳолда индивидуал равишда амалга оширилиши керак.
**Маҳалла – сиёсатни амалга оширишнинг асосий даражаси**
Янги тизим кенгроқ тенденцияни акс эттиради – ижтимоий ва иқтисодий масалаларни ҳал қилишни то'г'ридан-то'г'ри маҳалла даражасига о'тказиш. Айнан шу ерда ишсизлик ва қашшоқликнинг сабаблари энг аниқ ко'ринади: барқарор даромаднинг ё'қлиги, касбий ко'никмаларнинг ё'қлиги, молиялаштиришнинг чекланганлиги ва инфратузилма ёки ижтимоий хизматларнинг ё'қлиги.
Шунинг учун универсал қо'ллаб-қувватлаш чоралари ҳар доим ҳам бир хил натижаларни бермайди. Мақсадли са'й-ҳаракатлар ма'лум бир оиланинг нимага муҳтожлигини аниқлашга ёрдам беради: бандлик, о'қитиш, тадбиркорликни қо'ллаб-қувватлаш, ижтимоий хизматлар, тиббий ёки та'лим ёрдами. Шу нуқтаи назардан, депутат аҳоли, ижро этувчи ҳокимият органлари ва жамоат ташкилотлари о'ртасидаги бог'ловчи воситага айланади.
**Жамоат ташкилотларининг иштироки**
Янги ёндашувни амалга ошириш маҳаллий даражада аҳоли билан ишлаётган ташкилотларнинг кенг иштирокини талаб қилади. Маҳалла уюшмаси, Нуроний жамг'армаси, Оила ва аёллар қо'митаси, Ёшлар ишлари агентлиги, Инсон ижтимоий хизматлар маркази ва касаба уюшмалари вакиллари депутатлар билан ишлашга жалб қилинади. Бу оилаларни янада кенг қамровли қо'ллаб-қувватлашни та'минлаши ва турли идоралар бир вақтнинг о'зида бир хил муаммоларни ягона мувофиқлаштириш механизмисиз ҳал қиладиган вазиятдан қочиши керак. Асосан, биз ижтимоий қо'ллаб-қувватлаш, бандлик, тадбиркорлик ва инфратузилмани ривожлантириш о'заро бог'лиқ соҳалар сифатида қараладиган ягона оилани қо'ллаб-қувватлаш тизимини яратиш ҳақида гапирамиз.
**Ҳафталик мониторинг ва ойлик баҳолаш**
Узлуксиз назоратни та'минлаш учун ко'п босқичли мониторинг механизми мавжуд. Ишлар ҳар ҳафта маҳаллий Кенгашларнинг доимий қо'миталари томонидан ко'риб чиқилади ва ҳар ой Кенгаш сессияларида танқидий муҳокама қилинади. Мас'ул мансабдор шахсларнинг ҳисоботлари ва ма'лумотлари тингланади ва уларнинг фаолияти эришилган натижалар асосида баҳоланади. Бу ёндашув расмий ҳисобот давридан узлуксиз мониторингга о'тиш имконини беради. Агар белгиланган мақсадга эришилмаган бо'лса, муаммо белгиланган муддат тугаганидан кейин эмас, балки эрта аниқланиши керак.
**Асосий мезон: Оиланинг қашшоқликдан барқарор қутулиши**
Янги тизимда натижа тушунчаси алоҳида аҳамиятга эга. Ижтимоий хизмат ко'рсатишнинг о'зи, кредит ажратиш ёки одамни ишга жойлаштириш муаммонинг то'лиқ ечимини англатмайди. Бундан ҳам муҳим ко'рсаткич - бу оиланинг кейинчалик мустақил равишда зарур даромад даражасини та'минлаш ва қашшоқликка қайтишдан қочиш қобилиятидир. Шунинг учун парламент назорати нафақат амалга оширилган чора-тадбирлар сонини, балки уларнинг узоқ муддатли та'сирини ҳам ҳисобга олиши керак. Бу тамойил қашшоқликка қарши курашни янада барқарор қилиши мумкин: оқибатларни вақтинча ҳал қилиш о'рнига, у оиланинг иқтисодий аҳволини о'згартириш учун шароит яратади.
**Синов "Жиддий" Маҳалла**
Янги тизимни жорий этиш асосан "жиддий" деб таснифланган маҳаллалардан бошланади. Бу янги механизмнинг самарадорлигини ишсизлик ва қашшоқлик энг ко'п учрайдиган ҳудудларда синаб ко'риш имконини беради. Парламент а'золари ва жамоатчилик вакиллари билан учрашувда тизим батафсил муҳокама қилинди ва уни амалга ошириш бо'йича амалий вазифалар белгиланди. Янги механизмни амалга оширишда вилоятнинг 348 нафар парламент а'зоси ва 509 та округи иштирок этади.
**Парламент ишининг янги формати**
Хоразм вилояти учун янги тизим шунчаки қо'шимча назорат воситаси эмас, балки парламент а'золари ва жамоатчилик о'ртасидаги о'заро муносабатлар форматини о'згартиришга уринишдир. Унинг асосий принципи кетма-кетлик сифатида шакллантирилиши мумкин: муаммони аниқлаш, ечим топиш, унинг амалга оширилишини та'минлаш ва натижаларни кузатиш. Агар ушбу механизм амалда самарали бо'лса, парламент вакиллари маҳаллий даражада бандлик ва қашшоқлик муаммоларини ҳал қилишда янада муҳимроқ рол о'йнай оладилар. Натижа нафақат парламент а'золарининг фаол иштирокига, балки маҳаллий ҳокимият органлари, маҳаллалар, ижтимоий хизматлар ва жамоат ташкилотларининг мувофиқлаштирилган са'й-ҳаракатларига ҳам бог'лиқ бо'лади.
Охир-оқибат, янги тизимнинг самарадорлиги о'тказилган йиг'илишлар ва тингланган ҳисоботлар сони билан эмас, балки қанча оила барқарор даромадга эга бо'лиши, қанча одам ишсизликдан қутулиши ва муайян маҳаллаларда турмуш шароитининг сифат жиҳатидан қанчалик яхшиланиши билан белгиланади. Расмий назоратдан натижага асосланган назоратга о'тиш Хоразм вилоятидаги янги парламент моделининг асосий ё'налишига айланиши мумкин.