Хитой хавфи кучайган сари, Япония Инс Ҳиндистонга катта пул тикмоқда

Япония компаниялари Хитой билан бог'лиқ хавфлар кучайган сари Ҳиндистонга инвестицияларини сезиларли даражада оширмоқда.

Униқло ва Мужи каби брендлар Ҳиндистондаги иштирокини тез сур'атлар билан кенгайтирди.

О'тган ҳафта Ҳиндистон савдо вазири Пиюш Гоял икки мамлакат о'ртасидаги савдо ва инвестиция алоқаларини мустаҳкамлашга қаратилган мамлакатнинг энг йирик бизнес делегациясини Японияга бошлаб борди. Ушбу ташриф Япониянинг Осиёнинг учинчи йирик иқтисодиёти билан тобора аниқроқ ва чуқурроқ алоқаларини та'кидлади.

Мумбай, Деҳли ёки Бенгалуру каби йирик Ҳиндистон шаҳарларидаги савдо марказлари ёки асосий ко'чаларга ташриф буюриш мамлакат бо'йлаб о'з о'рнини топаётган япон исте'мол брендларининг сони ортиб бораётганини ко'рсатди. Кийим-кечак гигантлари Униқло ва Мужи, шунингдек, премиум кроссовкалар компанияси Оницука Тигер бир мунча вақтдан бери мавжуд ва ҳозирда тез кенгаймоқда. Бозорга ниш о'йинчилари ҳам кириб келмоқда; масалан, япон мебел ишлаб чиқарувчиси Нитори яқинда фаолиятини бошлади, шу билан бирга до'конлар тармог'и ҳам кириб келмоқда.

Бу тенденция чакана савдодан ташқарига ҳам чиқади. Хорижий кредиторлар о'зларининг Ҳиндистон банк портфелларидан воз кечаётган бир пайтда, Япония банклари Ҳиндистон молиявий активларини фаол равишда та'қиб қилмоқда. Япониянинг энг йирик банки бо'лган МУФГ Банк о'тган йили Ҳиндистоннинг соя кредитори Шрирам Финансе компаниясининг 20% улушини 4,4 миллиард долларга сотиб олиш бо'йича битимни якунлади. Бу Ҳиндистон молия секторидаги энг йирик хорижий инвестиция бо'лди. Шунингдек, о'тган йили Сумитомо Мицуи Банкинг Сорпоратион (СМБС) Ҳиндистоннинг Ес Банк компаниясининг энг йирик акциядорига айланди ва 24,22% улушни қо'лга киритди.

Жапан Инс ҳозирда Осиё-Тинч океани минтақасида Ҳиндистоннинг глобал имкониятлар марказлари (ГСС) нинг ривожланаётган экотизимига етакчи ҳисса қо'шмоқда. Делоитте компаниясининг со'нгги ҳисоботига ко'ра, Ҳиндистонда 100 дан ортиқ япон фирмалари ушбу ГССларни бошқаради. ГССлар ко'п миллатли корпорациялар учун оффшор инновация марказлари бо'либ, илмий-тадқиқот, корпоратив стратегия ва сун'ий интеллектни ривожлантириш каби муҳим бизнес функцияларини бажарадилар ва бошқа ко'плаб муҳим ролларни бажарадилар.

Яқинда Ҳиндистонда 200 миллион долларлик жамг'арма ташкил этилганини э'лон қилган Сузуки Мотор Сорпоратион томонидан қо'ллаб-қувватланадиган Нехт Бҳарат Вентурес та'сир фонди асосчиси Випул Натҳ Жиндал ББСга шундай деди: "Япония компаниялари о'сиш учун Ҳиндистонга қарашга мажбур. Со'нгги 16-17 йил ичида маҳаллий аҳоли сони камайиб бораётгани сабабли, нафақат ички талабнинг пасайиши, балки бозорнинг доимий равишда қисқариши ҳам кузатилмоқда".

Унинг қо'шимча қилишича, Япониянинг ан'анавий кенгайиш бозорлари бир вақтнинг о'зида унчалик жозибадор бо'либ қолмоқда. "Геосиёсий кескинликлар ва о'згарувчан иқтисодий динамика шароитида Хитойга инвестициялар кескин камайди, АҚШ бозори тарифлар ва ички рақобат туфайли қийинроқ ва бошқа Жануби-Шарқий Осиё иқтисодиётларининг бозор ҳажми чекланган".

Шу фонда Ҳиндистон узоқ муддатли бизнес о'сишини истаган япон компаниялари учун табиий мақсадли бозор сифатида пайдо бо'лди. Икки мамлакат о'ртасидаги иқтисодий алоқалар деярли о'н ярим йил олдин савдони либераллаштириш то'г'рисидаги битимни имзолаганларида ҳукуматлараро даражада жадал ривожланди. Бош вазир Нарендра Моди 2014-йилда ҳокимият тепасига келганидан со'нг, у муносабатларни "махсус стратегик ва глобал шериклик" даражасига ко'тарди, Ҳиндистондаги япон компанияларининг сонини икки баравар оширишни мақсад қилиб қо'йди ва Мумбай ва Аҳмедабад о'ртасида Япониянинг Шинкансен технологиясидан фойдаланадиган Ҳиндистоннинг биринчи тезюрар поезди каби флагман лойиҳаларни бошлади.

Бироқ, ушбу со'нгги инвестицияларнинг о'сиш даврида япон хусусий фирмалари асосан бизнесни кенгайтиришга ёрдам бермоқда. Япония бош вазири Санае Такаичининг июл ойида Деҳлига биринчи расмий ташрифи давомида муҳим саммитда япон компаниялари яримо'тказгичлардан тортиб яшил энергиягача бо'лган соҳаларда тахминан 120 та келишув орқали 12,5 миллиард долларлик инвестицияларни э'лон қилишди. Гоял Япония Ҳиндистонга 10 триллион иена инвестиция қилиш мақсадига муддатидан олдин эришиши мумкинлигини та'кидлади.

Жиндалнинг та'кидлашича, йирик корпорациялардан ташқари, бир қатор япон кичик ва о'рта бизнеслари (КО'Б) ҳам Ҳиндистон бозоридаги имкониятларни фаол равишда о'рганмоқда. Сузуки, Ҳонда ва Ямаҳа каби компанияларнинг ватани ва Япониянинг энг юқори ишлаб чиқариш КО'Б суб'эктларидан бирига эга бо'лган Ҳамамацу шаҳри яқинда шаҳарнинг кичик компанияларининг Ҳиндистонга қандай кенгайиши мумкинлигини текшириш учун Ҳамамацу Ҳиндистон қо'митасини тузди.

Ҳиндистонга бо'лган бу ортиб бораётган қизиқиш Хитойга соф япон инвестицияларининг камайиши билан бир вақтга то'г'ри келади. Токио университетидан Тоширо Нишизаева яқинда ёзганидек, бу "япон фирмаларининг автоном бозорни диверсификация қилиш стратегияларини - сиёсатчилар бощилигидаги Хитойдан Ҳиндистонга геосиёсий о'тиш о'рнига капитални тижорат асосида қайта тақсимлашни" акс эттиради.

Бироқ, япон фирмалари Хитойдан оммавий равишда воз кечмаяпти. Бунинг о'рнига, улар "бир неча йиллик та'минот занжири узилишлари ва геосиёсий кескинликлардан со'нг консентрация хавфини камайтирмоқдалар", деди Сиднейда жойлашган Ловй Институте таҳлил марказининг Ҳиндистон бо'йича раиси Шрути Пандалай ББСга.

Пандалай Ҳиндистон Хитой билан бог'лиқ хавфлардан ҳимоя вазифасини бажаришини тушунтирди. Бундан ташқари, Токионинг иқтисодий хавфсизлик устуворликлари ва Деҳлининг ишлаб чиқариш амбициялари о'ртасида тобора ко'проқ мослик мавжуд бо'либ, бу Токиодаги сезиларли сиёсий о'згаришларга қарамай муносабатларни мустаҳкамлади. "Ҳар бир кетма-кет ҳукумат билан мақсадлар пасайиш о'рнига ошиб борди. Бу шуни ко'рсатадики, муносабатлар раҳбар даражасидаги дипломатиядан ташқарига чиқиб, иккала томоннинг ҳам бюрократик, корпоратив ва стратегик режалаштиришга сингиб кетган."

Ҳиндистоннинг исте'мол бозори ихтиёрий даромадлар ошиши билан тез о'сишни бошдан кечирмоқда. Хорижий инвестицияларга муҳтож бо'лган Деҳли учун Япония капитали муҳим бир нуқтага етиб келди. Ҳиндистоннинг Хитой билан савдо дефицитининг кенгайиши жиддий ташвиш туг'дирди ва Пандалайнинг со'зларига ко'ра, Япония-Ҳиндистон ҳамкорлигининг яқинлашиши Хитойнинг муҳим минераллар ва илг'ор ишлаб чиқариш каби соҳалардаги та'сирини узоқ муддатда аста-секин камайтириши мумкин.

Шунга қарамай, мутахассислар ушбу муносабатлар доирасини то'лиқ кенгайтиришга ко'плаб қийинчиликларни та'кидламоқдалар. Обсервер тадқиқот жамг'армасидан Пратнашрее Басу онлайн портал учун шундай деб ёзган эди: "Япония Хитой ишлаб чиқариш тармоқларига чуқур интеграциялашганлигича қолмоқда, Ҳиндистоннинг иштироки эса нотекис, аммо асосий тармоқларда ҳали ҳам сезиларли". У қо'шимча қилди: "Иқтисодий о'заро бог'лиқлик, бу ма'нода, мувофиқлаштирилган чоралар доирасини чеклайди, чунки бу катта тижорат харажатларини келтириб чиқаради ёки Хитойдан то'г'ридан-то'г'ри иқтисодий қасос олишга сабаб бо'лади."

Бундан ташқари, Ҳиндистон бизнес юритиш учун қийин мамлакат бо'либ қолмоқда. Солиқ ноаниқликлари, бюрократик бюрократия ва ер ва атроф-муҳитни тасдиқлашдаги кечикишлар хорижий инвесторлар, жумладан, Япония инвесторлари учун узоқ вақтдан бери ҳужжатлаштирилган то'сиқлардир. Яқинда Япониянинг собиқ вазири Ҳиндистон ҳукуматини тезюрар поезд лойиҳасидаги кечикишлар учун очиқчасига танқид қилиб, Ҳиндистон "о'з манфаатларини илгари суришда" ва "ва'даларни бузишда" давом этаётганини айтди - бу танқид Ҳиндистон ҳукумати дарҳол рад этди. Бу воқеа, бир қатор йирик иқтисодий ва мудофаа шартномаларини якунлаётган бир пайтда ҳам, Деҳли Япония инвестицияларининг сур'атини бузмаслик учун жуда ко'п ишлаши кераклигини та'кидлайди, айниқса бошқа манбалардан барқарор хорижий капитални жалб қилишда тобора қийинлашиб бораётганини ҳисобга олсак.