Угандада тахт ворислиги бўйича кескин низодан сўнг журналист қирол деб эълон қилинади

Журналист Угандада шиддатли ворислик баҳсидан кейин қирол деб эълон қилиниши кутилмоқда

Яқинда Уганданинг Тооро қироллиги тожини кийиши кутилаётган шаҳзода Эдвард Рукиди Кижанангома Ньябонго II кўп йиллардан буён мамлакатда таниқли шахс бўлиб келган.

Кўпчилик угандаликлар уни тахт вориси сифатида эмас, балки ҳикоянавис ҳамда давлат телерадиокомпаниясининг кўп йиллик бошловчиси ва муҳаррири сифатида билишарди.

Эндиликда 56 ёшли Кижанангоманинг ўзи диққат марказига тушди — унинг Тооро тахтига кўтарилиши Уганда чегараларидан анча ташқарида ҳам баҳс-мунозаралар ва акс-садоларга сабаб бўлди.

Тооро — Уганданинг расман тан олинган тўртта асосий тарихий қиролликларидан бири. Сўнгги 31 йил давомида унга гўдаклигида монарх бўлганидан кейин бир пайтлар "бола қирол" деб аталган қирол Ойо Ньимба Кабамба Игуру Рукиди IV раҳбарлик қилиб келган.

Ойо 1995 йилда, отаси вафот этганидан кейин атиги уч ёшида қирол бўлган эди. Бир пайтлар дунёдаги энг ёш монарх бўлган у ўтган ойда саратон касаллигидан атиги 34 ёшида вафот этгунига қадар ҳукмронлик қилди.

Тож кийиш маросими ярим тунда бошланадиган анъанавий ритуаллар билан нишонланадиган байрамдир. Сўнгра янги қирол расмий Карузиика қироллик саройигача тахминан 4 км (2,5 миля) пиёда юради ва у ерда унга тож кийдирилади.

Шундан сўнг, қиролликни қўлга киритиш осон эмаслигини кўрсатиш учун рамзий жанг бўлиб ўтади, кейин эса у қиролликнинг Бабиито уруғи аъзолари томонидан дуо қилинади, деб маълум қилди Тооро қироллиги Ахборот вазири Чарльз Мвангухья BBC Focus on Africa подкастига.

Кейин у тахтни эгаллаганини англатувчи бошқа маросимларни бажаради, сўнгра тахтга ўтиради ва унинг янги ваколатлари ҳамда янги Тооро қироли сифатидаги янги ролини белгилаш учун бошига ҳақиқий тож қўйилади.

Бироқ Кижанангомани қирол этиб сайлаш умуман осон кечмади.

Анъанага кўра, марҳум қиролнинг тан олинган ўғли унинг ўрнини эгаллаши керак. Қиролликнинг яқин қариндошлари Ойо ортидан ёш ўғлини ва кейинги тахтни айнан шу бола эгаллаши кераклиги ҳақидаги васиятномасини қолдирганини айтишди.

Бироқ, бу ўғил ҳеч қачон жамоатчиликка кўрсатилмаган ва у қиролни танлайдиган ҳамда якунда Кижанангомани танлаган 21 нафар Бабиито уруғи аъзоларидан иборат қўмита томонидан тан олинмаган.

Марҳум қирол Ойо ҳеч қачон оммавий равишда уйланмаган, унинг рафиқаси ёки ўғли ҳақида жуда кам нарса маълум.

Шундай бўлса-да, унинг онаси, қиролича Бест Кемигиса марҳум қиролнинг васияти ҳурмат қилиниши кераклигини таъкидлади.

Бироқ, қироллик ворислиги қўмитаси унинг истакларини рад этиб, танлов жараёни Тооро урф-одатлари ва анъаналарига мувофиқ амалга оширилганини билдирди.

Натижада, янги қирол ворислик баҳсининг марказида қолди, Кемигиса ва унинг яқин қариндошлари эса бу натижадан норози.

Марҳум қирол Ойонинг онаси ворислик баҳси туфайли чеккан азоблари ҳақида гапирди

Кемигиса Кижанангоманинг сайланишини "қирол Ойонинг васияти қироллик оиласи аъзоларига ўқиб эшиттирилганидан кейин" қилинган "иккинчи қиролнинг эълон қилиниши" деб таърифлади.

"Она сифатида бу мен учун жуда азобли бўлди", деди у ва кейинги қирол учун байрам тадбирлари "ўғлимнинг жасади ётган жойдан атиги бир неча метр нарида" бўлиб ўтаётганини қўшимча қилди.

Кейинроқ у АҚШнинг Техас штатида бўлган Ойонинг ўғли уйга қайтиши кутилганини, бироқ "таранг ва қутбланган ворислик баҳси" туфайли буни амалга ошира олмаганини айтди.

"Ҳеч бир бола отасининг ватанига қайтиши душманлик ва низоларга тортилишни англатиши мумкин бўлган шароитга тушиб қолмаслиги керак", деб ёзди Кемигиса X ижтимоий тармоғидаги постида.

Аммо Тооро қироллиги ахборот вазирининг сўзларига кўра, тилга олинаётган ўғил "ҳеч қаерда тақдим этилмаган, бу эса қанчалик аянчли бўлмасин, қирол Ойо ортидан ўғил қолдирмагани тобора кўпроқ қабул қилинаётганини англатади".

Қирол Ойо тожни отасидан мерос қилиб олган бўлса-да, Мвангухья BBC'га "тож ҳукмрон уруғ ичидаги бошқа бир тармоққа ўтганини" айтди.

Қироллик саройидаги манбаларга кўра, қирол Бабиито уруғидан, хусусан, қирол Жорж Дэвид Мэттью Камураси Рукиди III авлодидан бўлиши керак.

Кижанангома ва марҳум қирол Ойо амакиваччалар эди. Иккаласи ҳам 1928 йилдан 1965 йилгача Тоорони бошқарган 11-қирол ёки Омукама — Рукиди III нинг набираларидир.

Кижанангома бу лавозимга номзоди кўриб чиқилган бир неча кишидан бири эди, улар орасида Буюк Британиянинг энг машҳур ҳаваскор клубларидан бирида футбол ўйнайдиган шаҳзода Жорж Десмонд Камураси ҳам бор эди.

Ворислик қўмитасининг маълум қилишича, "Соутҳ Эаст Донс" жамоаси сардори ва дарвозабони бошқа мажбуриятларини рўкач қилиб, тахтни рад этган.

Расман эълон қилинганидан сўнг, Кижанангома сарой халқ учун очиқ бўлишига ваъда берди ва бор эътиборини бирлик ҳамда тараққиётга қаратишини айтди.

"Сиздан бир нарсани сўрайман — улар менга қирол унвонини беришди, лекин мен ёлғиз ишлай олмайман, мен сиз билан бирга ишлашим керак", деди у.

1990-йилларда анъанавий қиролликларни тиклаган Президент Мусевени (чапда) 2010 йилда Тооро қироли Ойо (ўнгда) билан суратга тушган эди

Уганданинг анъанавий қироллари ҳеч қандай расмий сиёсий ҳокимиятга эга эмас, лекин улар ҳали ҳам маданий таъсирга эга ва ўзлари раҳбарлик қилаётган жамиятларда кучли садоқатга сазовордир.

Мамлакатда тўртта асосий қироллик мавжуд бўлиб, уларнинг энг каттаси ва энг машҳури марказий ҳудуддаги Буганда бўлиб, у ўз ичига пойтахт Кампалани ҳам олади.

Қиролликлар 1967 йилда тугатилган эди, бироқ президент Йовери Мусевени бошчилигидаги ҳукумат уларни 1990-йилларнинг бошларида қайта тиклади.

Ҳукумат бу қадам маданий ғурур ва миллий бирликни рағбатлантиришга қаратилганини айтди, гарчи бу жамиятларни тинчлантириш ва сиёсий садоқатни шакллантириш усули сифатида ҳам кўрилган бўлса-да.

Ворислик баҳси ўртасида ҳукумат Бабиито уруғининг Кижанангома номзодини қўллаб-қувватлади. Адлия вазири Сэм Маянджа Тооро қироллигига тож кийиш маросимини давом эттиришга рухсат берилганини, чунки унга қарши ҳеч қандай расмий шикоят бўлмаганини айтди.

Ҳукумат тож кийиш санасини эълон қилди ва унда Мусевени иштирок этиши кутилмоқда.

Президентнинг ўғли ва армия қўмондони Мухоози Кайнеругаба ҳам Кижанангомани очиқчасига қўллаб-қувватлади. "Унинг ҳукмронлиги узоқ бўлсин", деб ёзди у X тармоғида.

Кижанангоманинг исми ҳам унинг қироллик келиб чиқишини акс эттиради.

Унинг отаси, биринчи Кижанангома, қирол Рукиди III тахтга ўтирган йилда туғилган. Қирол унга "қироллик ноғораси билан келган киши" деган маънони англатувчи ушбу исмни берган.

Икки авлод аввал башорат қилинган қироллик ноғораси энди ўз эгасига қайтмоқда.

Кижанангома 1970 йилда туғилган ва Кампаладан тахминан 300 км (186 миля) узоқликда жойлашган Форт-Порталдаги Кидукуру қишлоғидаги оилавий уйда ўсган.

У ўқишини давом эттириш учун қишлоқни тарк этди ва 1999 йилда Уганданинг нуфузли Макерире университетини оммавий коммуникациялар мутахассислиги бўйича тамомлади.

У йигирма йилдан ортиқ вақт давомида сухандон бўлиб ишлади, жумладан, қўшни Руандада ва ўз ватанида Уганда телерадиокомпаниясида фаолият юритди.

Кижанангома катта ёшли ҳаётининг катта қисмини журналист сифатида ўтказган

Жамоатчилик билан мулоқот қилиш, етакчилар билан учрашиш ва миллий ишларни ёритиш билан ўтган йиллар энди унга ўзи етишиб чиққан жамиятга бу сафар унинг раҳбари сифатида қайтишида ёрдам бериши мумкин.

Қирол деб эълон қилинганидан сўнг, Кижанангома 21 йиллик журналистлик фаолияти давомида ўрнатган алоқаларидан "халқимиз учун яхши нарсаларни қўлга киритиш" йўлида фойдаланишини айтди.

Унинг онаси Ассимве Юста Кижанангома ўғлининг бу ролга тайёр эканлигига ишончи комиллигини айтади. Унинг сўзларига кўра, ўғлининг тарбияси анъаналарга чуқур боғланган.

"Мен уни ҳақиқатан ҳам эски қиролликнинг қаттиққўллик, кўрсатмалар ва танбеҳлар бериш таълимотлари билан тарбияладим. Мен у билан куламан, бошқа пайтларда эса уни уришаман", деди у BBC'га.

У қўшимча қилди: "Эдди жуда одобни сақлайди, у уришмайди ва бақирмайди, ҳатто унга нисбатан ноҳақлик қилинганда ҳам, у бир нечта сўз айтади ва бунга чуқур киришиб кетмайди".

У ўғли учун хурсанд эканлигини айтади, гарчи у, айниқса, "буюк инсон" вафотидан кейин тахтга ўтираётгани сабабли аралаш туйғуларни бошдан кечираётганини тан олса-да.